ਕੁੰਭਕਰਨ ਦੇ ਹਥਿਆਰ ਸਾਰੇ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਵਿਖੇ ਖੁੰਝ ਗਏ, ਤੇ ਉਹ ਮਹਾਂਬਲੀ ਸਮਝ ਗਿਆ ਕਿ ਹੁਣ ਉਸ ਕੋਲ ਕੋਈ ਹਥਿਆਰ ਨਹੀਂ ਬਚੇ। ਫਿਰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਮੁੱਕਿਆਂ ਤੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਭਾਰੀ ਵਿਧੰਸ ਕਰਨ ਲੱਗਾ; ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਤੀਰ ਵੱਝ ਚੁੱਕੇ ਸਨ, ਲਹੂ ਨਾਲ ਭਿੱਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਲਾਲ ਧਾਰਾਂ ਵਗਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਤੇ ਲਹੂ ਦੇ ਹਾਨੀ ਕਰਕੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਇधर-ਉਧਰ ਦੌੜ ਕੇ ਵਾਨਰਾਂ, ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਤੇ ਰੀਛਾਂ ਨੂੰ ਖਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ ਕੁੰਭਕਰਨ ਇੱਕ ਡਰਾਉਣੀ ਪਹਾੜੀ ਚੋਟੀ ਨੂੰ ਉਠਾ ਕੇ, ਮੌਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਾਂਗ, ਰਾਮ ਵੱਲ ਸੁੱਟਣ ਲੱਗਾ। ਪਰ, ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣਾ ਧਨੁਸ਼ ਤਾਣ ਕੇ, ਉਸ ਪਹਾੜੀ ਚੋਟੀ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਉਡਦੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਸੱਤ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿਚ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਰਾਮ, ਜੋ ਧਰਮਵਾਨ ਤੇ ਭਰਤ ਦੇ ਭਰਾ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉਤਮ ਸੀ, ਨੇ ਸੋਨੇ ਵਾਲੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਵੱਡੀ ਚੋਟੀ ਨੂੰ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਚੋਟੀ, ਜੋ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਵਾਂਗ ਸੀ ਤੇ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਡਿੱਗੀ, ਤਾਂ ਦੋ ਸੌ ਵਾਨਰਾਂ 'ਤੇ ਆ ਪਈ। ਇਸ ਵੇਲੇ, ਧਰਮਵਾਨ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ, ਕੁੰਭਕਰਨ ਦੇ ਵਧੇਰੇ ਨਾਸ ਲਈ ਤਿਆਰੀ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਤੇ ਕਈ ਉਪਾਅ ਸੋਚਦੇ ਹੋਏ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮਹਾਰਾਜ, ਇਹ ਖੂਨ ਦੀ ਮਹਿਕ ਨਾਲ ਮਸਤ ਹੋਇਆ, ਵਾਨਰ ਤੇ ਰਾਖਸ਼ਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਛਾਣਦਾ; ਆਪਣੇ ਤੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਖਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।" ਫਿਰ ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਵਾਨਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹਰ ਥਾਂ ਚੜ੍ਹ ਜਾਣ, ਤੇ ਮੁਖੀ ਆਗੂ ਉਸਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਖੜੇ ਹੋਣ। ਅੱਜ, ਇਹ ਬੁਰਾ-ਮਨ ਵਾਲਾ ਰਾਖਸ਼ਾ, ਆਪਣੀ ਵੱਡੀ ਭਾਰ ਨਾਲ, ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਹੋਰ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਮਾਰੇ।" ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੀਆਂ ਬੁਧੀਮਾਨ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਵੱਡੇ ਵਾਨਰ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਕੁੰਭਕਰਨ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਏ। ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਭਰਿਆ ਤੇ ਵਾਨਰਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਕੁੰਭਕਰਨ, ਜੰਗਲੀ ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ ਮਹਾਵਤਾਂ ਨੂੰ ਝਟਕਣ ਵਾਂਗ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਤਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਰਾਖਸ਼ਾ ਉੱਤੇ ਗੁੱਸਾ ਕਰਕੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ ਤੇ ਆਪਣਾ ਵਧੀਆ ਧਨੁਸ਼ ਫੜ ਲਿਆ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਨਿਸਚਲ ਤੇ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਤਪਦੇ ਹੋਏ, ਰਘੁਕੁਲ ਰਾਮ ਨੇ ਰਾਖਸ਼ਾ ਵੱਲ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਭ ਆਗੂ, ਜੋ ਕੁੰਭਕਰਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਸਨ, ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਹੋ ਗਏ। ਰਾਮ ਨੇ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਮਜ਼ਬੂਤ ਤੰਦ ਵਾਲਾ, ਅਜਗਰ ਵਾਂਗ ਧਨੁਸ਼ ਚੁੱਕਿਆ, ਤੇ ਆਪਣਾ ਤੀਰ-ਕੁੰਚ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਸਾਂਤਵਨਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ। ਉਹ ਮਹਾਂਬਲੀ ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਨਾਲ, ਵੱਡੇ ਵਾਨਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਮਕਟਧਾਰੀ, ਵੈਰੀ-ਨਾਸਕ ਕੁੰਭਕਰਨ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਸ਼ਕਤੀ ਵਿੱਚ ਮਹਾਂਬਲੀ ਸੀ, ਅੱਖਾਂ ਲਾਲ ਤੇ ਸਰੀਰ ਲਹੂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਸਭ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਚਾਰ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦਾ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲਾ ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ, ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਖੋਜ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਰਾਖਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ। ਕੁੰਭਕਰਨ ਵਿਂਧਿਆ ਜਾਂ ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਬਾਂਹ-ਬੰਦ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ, ਉਸਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿਚੋਂ ਲਹੂ ਨਵੀਂ ਉੱਗੀ ਬਦਲੀ ਵਾਂਗ ਵਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਲਹੂ-ਸਮਰਥ ਹੋਈ ਜੀਭ ਚੱਟ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਵਾਨਰਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਕੁਚਲ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤੇ ਮੌਤ ਵਾਂਗ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਰਾਮ ਨੇ ਉਸ ਮਹਾਨ ਰਾਖਸ਼ਾ ਨੂੰ, ਜੋ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਦੇਖ ਕੇ, ਆਪਣਾ ਧਨੁਸ਼ ਤਾਣਿਆ। ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਟਾਣੀ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਖਸ਼ਿਆਂ ਦਾ ਆਗੂ, ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਆਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਸਹਿ ਨਾ ਸਕਿਆ ਤੇ ਰਘੁਕੁਲ ਰਾਮ ਵੱਲ ਦੌੜ ਪਿਆ। ਫਿਰ, ਅਜਗਰ ਦੀ ਕੋਇਲਾਂ ਵਾਂਗ ਬਾਂਹਾਂ, ਹਵਾ ਨਾਲ ਚਲ ਰਹੀ ਬਦਲੀ ਵਾਂਗ, ਤੇ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਅੱਗੇ ਵਧਦੇ, ਕੁੰਭਕਰਨ ਨੂੰ ਰਾਮ ਨੇ ਜੰਗ ਵਿਚ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ: "ਆਓ, ਰਾਖਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਸਰਤਾਜ, ਨਿਰਾਸ ਨਾ ਹੋ! ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਖੜਾ ਹਾਂ, ਧਨੁਸ਼ ਹੱਥ ਵਿਚ। ਮੈਨੂੰ ਰਾਖਸ਼ਾ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਨਾਸਕ ਸਮਝੋ—ਤੂੰ ਜਲਦੀ ਹੀ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।" ਕੁੰਭਕਰਨ ਨੇ ਪਛਾਣ ਲਿਆ, "ਇਹ ਰਾਮ ਹੈ," ਤੇ ਡਰਾਉਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਹੱਸਿਆ, ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਵਾਨਰਾਂ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੰਗ ਵਿਚ ਵੰਞਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਡਰਾਉਣੀ ਹਾਸੀ, ਬਦਲੀ ਦੀ ਗੜਗੜਾਹਟ ਵਾਂਗ, ਜੰਗਲ-ਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਦਿਲ ਚੀਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਫਿਰ, ਕੁੰਭਕਰਨ, ਜੋ ਵੱਡੀ ਉਰਜਾ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਰਘੁਕੁਲ ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: "ਮੈਂ ਨਾਂ ਵੀਰਾਧਾ ਹਾਂ, ਨਾਂ ਕਬੰਧਾ, ਨਾਂ ਖਰਾ; ਨਾਂ ਵਾਲੀ, ਨਾਂ ਮਾਰੀਚਾ—ਮੈਂ ਕੁੰਭਕਰਨ ਆਇਆ ਹਾਂ।" "ਮੇਰੀ ਡਰਾਉਣੀ ਗਦਾ ਵੇਖੋ, ਪੂਰੀ ਕਾਲੀ ਲੋਹੇ ਦੀ ਬਣੀ ਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ; ਇਸ ਨਾਲ ਮੈਂ ਕਦੇ ਦੇਵਾਂ ਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ ਸੀ।" "ਮੈਨੂੰ 'ਕੰਨ-ਰਹਿਤ ਤੇ ਨੱਕ-ਰਹਿਤ' ਕਹਿ ਕੇ ਘੱਟ ਨਾ ਅੰਨ੍ਹਾ; ਮੇਰੇ ਕੰਨ ਤੇ ਨੱਕ ਦੇ ਜਾਣ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਰਤਾ ਭੀ ਦਰਦ ਨਹੀਂ।" "ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਿਖਾ, ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਸ਼ੇਰ, ਮੇਰੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ, ਏ ਪਾਪ-ਰਹਿਤ! ਫਿਰ, ਤੇਰੀ ਵੀਰਤਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਖਾ ਜਾਵਾਂਗਾ।" ਕੁੰਭਕਰਨ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਚੰਗੀ ਪੰਖ-ਵਾਲੀ ਤੀਰ ਛੱਡੇ; ਉਹ ਤੀਰ, ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼, ਵੈਰੀ-ਦੇਵਤਾ ਉੱਤੇ ਵੱਜੇ, ਪਰ ਉਹ ਨਾ ਹਿਲਿਆ, ਨਾ ਡੋਲਿਆ। ਉਹੀ ਤੀਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਰਾਮ ਨੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਸਿਰਮੌਰ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਸੀ ਤੇ ਵੱਡੇ ਰੁੱਖ ਵੱਝੇ ਸਨ, ਹੁਣ ਕੁੰਭਕਰਨ ਦੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਵੱਜੇ, ਪਰ ਉਸਦੇ ਸਰੀਰ, ਜੋ ਵਜਰ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾ ਹੋਇਆ। ਇੰਦਰ ਦਾ ਵੈਰੀ, ਉਹ ਤੀਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਪਾਣੀ ਦੀ ਧਾਰ ਵਾਂਗ ਪੀ ਗਿਆ, ਤੇ ਆਪਣੀ ਡਰਾਉਣੀ ਤੇ ਤੇਜ਼ ਗਦਾ ਲਹਿਰਾ ਕੇ, ਰਾਮ ਦੇ ਤੀਰ-ਹਮਲੇ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲੱਗਾ। ਫਿਰ, ਉਹ ਰਾਖਸ਼ਾ, ਲਹੂ ਨਾਲ ਭਿੱਜੀ ਗੋਡਿਆਂ, ਦੇਵਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਡਰਾਉਂਦਾ, ਆਪਣੀ ਤੇਜ਼ ਤੇ ਤੇਜ਼ ਗਦਾ ਲਹਿਰਾ ਕੇ, ਵਾਨਰਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਭਜਾ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ, ਰਾਮ ਨੇ ਵਾਯੂ-ਅਸਤਰ ਲੈ ਕੇ, ਇੱਕ ਹੋਰ ਹਥਿਆਰ ਰਾਤ ਦੇ ਭਟਕਣ ਵਾਲੇ ਉੱਤੇ ਸੁੱਟਿਆ; ਉਸ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਬਾਂਹ ਗਦਾ ਸਮੇਤ ਕੱਟ ਦਿੱਤੀ, ਤੇ ਇੱਕ-ਬਾਂਹ ਵਾਲਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਰਾਖਸ਼ਾ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਗੱਜਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਬਾਂਹ, ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਵਾਂਗ, ਗਦਾ ਸਮੇਤ, ਰਘੁਕੁਲ ਰਾਮ ਦੇ ਤੀਰ ਨਾਲ ਕੱਟ ਕੇ, ਵਾਨਰਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਵਿਚ ਡਿੱਗੀ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ। ਬਚੇ ਹੋਏ ਵਾਨਰ, ਭੱਜ ਕੇ ਤੇ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋ ਕੇ, ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਆ ਗਏ, ਮਨ ਮੰਦ ਕਰਕੇ; ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਕੁਚਲੇ ਹੋਏ, ਰਾਜਾ ਰਾਮ ਤੇ ਰਾਖਸ਼ਾ ਦੇ ਸਰਤਾਜ ਵਿਚਕਾਰ ਡਰਾਉਣੀ ਜੰਗ ਵੇਖ ਰਹੇ ਸਨ। ਕੁੰਭਕਰਨ, ਜਿਸ ਦੀ ਬਾਂਹ ਦਿਵ੍ਯ ਹਥਿਆਰ ਨਾਲ ਕੱਟ ਗਈ ਸੀ—ਵੱਡੀ ਪਹਾੜੀ ਚੋਟੀ ਵਾਂਗ—ਇੱਕ ਰੁੱਖ ਨੂੰ ਉਪੜ ਕੇ, ਹੱਥ ਵਿਚ ਲੈ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਰਾਮ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਰਾਮ ਨੇ ਉਸਦੀ ਉੱਠੀ ਹੋਈ ਬਾਂਹ, ਜੋ ਤਾਲ ਰੁੱਖ ਫੜੀ ਹੋਈ ਤੇ ਅਜਗਰ ਦੀ ਕੋਇਲ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਇੰਦਰ ਦੇ ਅਸਤਰ ਨਾਲ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਤੀਰ ਛੱਡ ਕੇ, ਵੱਜ ਦਿੱਤਾ।