ਜਦੋਂ ਕੁੰਭਕਰਨ ਨੇ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਕਿ ਜੇ ਇੱਥੇ ਮੈਂ ਰਾਮ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿਆਂ, ਤਾਂ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਹੋਰ ਬਚ ਜਾਂਦਾ, ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਭਾਰੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਉਸਨਾਲ ਵੀ ਲੜਾਂਗਾ। ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਸ ਰਾਛਸ ਨੇ ਕੁਝ ਅਜਿਹੇ ਸ਼ਬਦ ਆਖੇ ਜੋ ਸਲਾਹ ਅਤੇ ਸ਼ਲਾਘਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸਨ। ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਸੌਮਿਤ੍ਰੀ ਵੀ ਕਹਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਹੱਸ ਕੇ, ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕੇ ਲੜਾਈ ਵਾਲੇ ਤੇਜ਼ ਬੋਲ ਬੋਲੇ। ਉਸਨੇ ਆਖਿਆ, “ਤੂੰ, ਜੋ ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਅਜੇਤ ਹੈਂ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਵੀਰਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ, ਹੇ ਯੋਧੇ, ਅੱਜ ਤੇਰੀ ਸ਼ੂਰਵੀਰਤਾ ਸਭ ਨੇ ਦੇਖ ਲਈ।” ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ, “ਇੱਥੇ ਦਸ਼ਰਥਪੁੱਤਰ ਰਾਮ ਖੜਾ ਹੈ, ਜੋ ਪਰਬਤ ਵਾਂਗ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੈ।” ਇਹ ਸੁਣਕੇ, ਰਾਤ ਦਾ ਵਾਸੀ ਰਾਛਸ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਅਣਦੇਖਾ ਕਰ ਗਿਆ। ਸਉਮਿਤ੍ਰੀ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਵਧ ਕੇ, ਬਲਵਾਨ ਕੁੰਭਕਰਨ ਧਰਤੀ ਹਿਲਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ ਸਿੱਧਾ ਰਾਮ ਵੱਲ ਦੌੜਿਆ। ਦਸ਼ਰਥਪੁੱਤਰ ਰਾਮ ਨੇ ਤਿੱਖੇ ਹਥਿਆਰ ਵਰਤੇ ਅਤੇ ਨੁਕੀਲੇ ਤੀਰ ਕੁੰਭਕਰਨ ਦੇ ਦਿਲ ਵੱਲ ਸੁੱਟੇ। ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਕੁੰਭਕਰਨ ਛੇਦੀ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿਚੋਂ ਅੱਗ ਅਤੇ ਚਿੰਗਾਰੀਆਂ ਨਿਕਲਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ। ਰਾਮ ਦੇ ਹਥਿਆਰ ਨਾਲ ਘਾਇਲ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਡਰਾਉਣਾ ਰਾਛਸਾਂ ਦਾ ਮੁਖੀ ਗਰਜਿਆ ਅਤੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਵਾਨਰਾਂ ਉੱਤੇ ਟੁੱਟ ਪਿਆ, ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੱਜਾ ਦਿੱਤਾ। ਮੋਰਪੰਖੀ ਤੀਰ ਉਸ ਦੇ ਛਾਤੀ ਵਿੱਚ ਧਸ ਗਏ, ਉਸ ਦਾ ਗਦਾ ਹੱਥੋਂ ਛੁੱਟ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਹਥਿਆਰ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਵਿਖਰ ਗਏ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਸਮਝ ਲਿਆ ਕਿ ਹੁਣ ਉਹ ਨਿਰਹਥਿਆਰ ਹੈ। ਹੁਣ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਮੁੱਠੀਆਂ ਅਤੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਵੱਡਾ ਸੰਘਾਰ ਕੀਤਾ; ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਛੇਦੀ ਹੋਇਆ, ਲਹੂ ਨਾਲ ਲਤਪਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਪਰਬਤ 'ਤੇ ਲਾਲ ਧਾਰਾ ਵਗਦੀ ਹੋਵੇ। ਭਾਰੀ ਗੁੱਸੇ ਅਤੇ ਲਹੂ ਦੀ ਘਾਟ ਕਾਰਨ ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਦੇ ਹਾਲ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਵਾਨਰਾਂ, ਰਾਛਸਾਂ ਅਤੇ ਰੀਛਾਂ ਨੂੰ ਖਾਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਫਿਰ, ਉਹ ਡਰਾਉਣੀ ਵੀਰਤਾ ਵਾਲਾ ਮਹਾਬਲੀ, ਇੱਕ ਭਾਰੀ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉਠਾ ਕੇ, ਮੌਤ ਵਰਗੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਰਾਮ ਵੱਲ ਸੁੱਟੀ। ਪਰ ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣਾ ਧਨੁਸ਼ ਤਾਣ ਕੇ, ਉਹ ਪਹਾੜੀ ਚੋਟੀ ਸਿੱਧੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਸੱਤ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦਿੱਤੀ। ਫਿਰ ਰਾਮ, ਜੋ ਧਰਮਾਤਮਾ ਅਤੇ ਭਾਰਤਵੰਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਸੀ, ਨੇ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਮਹਾਨ ਚੋਟੀ ਨੂੰ ਟੁਕੜੇ–ਟੁਕੜੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਚੋਟੀ, ਜੋ ਮੇਰੂ ਪਰਬਤ ਦੇ ਚੋਟੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ ਸੀ, ਡਿੱਗਦੀ ਹੋਈ ਦੋ ਸੌ ਵਾਨਰਾਂ ਉੱਤੇ ਆ ਪਈ। ਇਸ ਵੇਲੇ, ਧਰਮਾਤਮਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕਈ ਉਪਾਏ ਸੋਚਦਿਆਂ, ਕੁੰਭਕਰਨ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰਦਿਆਂ। ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਹ ਹੁਣ ਵਾਨਰ ਤੇ ਰਾਛਸ ਵਿਚ ਫ਼ਰਕ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਿਹਾ; ਲਹੂ ਦੀ ਗੰਧ ਨਾਲ ਮਸਤ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੋਵੇਂ ਨੂੰ ਖਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਚੋਟੀ ਦੇ ਵਾਨਰ ਹਰ ਥਾਂ ਚੜ੍ਹ ਜਾਣ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੇ ਉਸ ਦੇ ਆਲੇ–ਦੁਆਲੇ ਖੜੇ ਹੋਣ। ਅੱਜ ਇਹ ਦੁਸ਼ਟ ਮਨ ਵਾਲਾ ਰਾਛਸ, ਆਪਣੇ ਭਾਰੀ ਭਾਰ ਨਾਲ, ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਨਾ ਸਕੇ ਜਦ ਤਕ ਇਹ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ।” ਸਿਆਣੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਵੱਡੇ ਵਾਨਰ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਕੁੰਭਕਰਨ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਏ। ਕੁੰਭਕਰਨ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਤੇ ਵਾਨਰਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਲ ਨਾਲ ਝਾੜ ਕੇ ਸੁੱਟਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਜੰਗਲੀ ਹਾਥੀ ਮਹਾਵਤਾਂ ਨੂੰ ਝਾੜ ਦੇਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਰਾਛਸ ਉੱਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਆਇਆ, ਉਹ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਧਨੁਸ਼ ਫੜ ਲਿਆ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਉਹ ਦ੍ਰਿੜ ਨਿਸ਼ਚੇ ਨਾਲ, ਅੱਗ ਵਰਗੀ ਜ਼ਬਾਨ ਨਾਲ ਰਾਛਸ ਵੱਲ ਵਧਿਆ, ਅਤੇ ਕੁੰਭਕਰਨ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਸਾਰੇ ਮੁੱਖੀਆਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ। ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜੇ, ਮਜ਼ਬੂਤ ਤੰਤ ਵਾਲੇ, ਸੱਪ ਵਰਗੇ ਧਨੁਸ਼ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਰਾਮ, ਜਿਸ ਦਾ ਤੁਰਕਸ਼ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਹੌਸਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹੋਇਆ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ। ਉਹ ਮਹਾਬਲੀ ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਮੇਤ, ਉਹਨਾਂ ਡਰਾਉਣੇ ਵਾਨਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਮੁਕੁਟਧਾਰੀ, ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਸੰਘਾਰਕ ਕੁੰਭਕਰਨ, ਜੋ ਸ਼ਕਤੀ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ, ਅੱਖਾਂ ਲਾਲ ਤੇ ਸਰੀਰ ਲਹੂ ਨਾਲ ਲਤਪਤ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਉਹ ਹਰ ਪਾਸੇ ਵਧ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦਾ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲਾ ਹਾਥੀ, ਵਾਨਰਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦਾ, ਰਾਛਸਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਵਿਂਧਯ ਜਾਂ ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਬਾਂਹ–ਬੰਦ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ, ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਲਹੂ ਦੀ ਧਾਰ ਵਗਦੀ, ਨਵੇਂ ਉੱਗੇ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਲਹੂ ਨਾਲ ਲਤਪਤ ਜੀਭ ਨਾਲ ਹੋਠ ਚਾਟਦਾ, ਵਾਨਰਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਨੂੰ ਕੁਚਲਦਾ, ਮੌਤ ਦੇ ਆਖਰੀ ਸਮੇਂ ਵਾਂਗ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਨੇ ਉਸ ਮਹਾਨ ਰਾਛਸ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਸੜ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਸ ਸਰਵੋਤਮ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਆਪਣਾ ਧਨੁਸ਼ ਤਾਣਿਆ। ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਟੰਕਾਰ ਨਾਲ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ, ਉਹ ਰਾਛਸਾਂ ਦਾ ਮੁਖੀ, ਆਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਸਹਿ ਨਾ ਸਕਿਆ ਅਤੇ ਰਾਘਵ ਵੱਲ ਦੌੜ ਪਿਆ। ਫਿਰ, ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ, ਜੋ ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੀਆਂ ਕੁੰਡਲੀਆਂ ਵਾਂਗ ਸਨ, ਨਾਲ, ਤੇ ਹਵਾ ਨਾਲ ਚਲਦੇ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ, ਤੇ ਪਰਬਤ ਵਾਂਗ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ, ਕੁੰਭਕਰਨ ਨੂੰ ਰਾਮ ਨੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਬੁਲਾਇਆ। “ਆ, ਹੇ ਰਾਛਸਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਨਿਰਾਸ਼ ਨਾ ਹੋ! ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਖੜਾ ਹਾਂ, ਹਥਿਆਰ ਫੜਿਆ ਹੋਇਆ। ਮੈਨੂੰ ਰਾਛਸ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਸੰਘਾਰਕ ਜਾਣ—ਤੂੰ ਜਲਦੀ ਹੀ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਜਾਵੇਂਗਾ।” ਜਦ ਉਸ ਨੇ ਪਛਾਣਿਆ, “ਇਹ ਰਾਮ ਹੈ,” ਤਾਂ ਉਹ ਡਰਾਉਣੀ ਹਾਸੀ ਹੱਸਿਆ, ਅਤੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ, ਵਾਨਰਾਂ ਉੱਤੇ ਟੁੱਟ ਪਿਆ, ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੱਜਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਦੀ ਭਿਆਨਕ ਹਾਸੀ ਗੱਜਦੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੰਗਲ ਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਦਿਲ ਕੰਬਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਕੁੰਭਕਰਨ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਤਾਕਤ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਨੇ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਮੈਂ ਨਾ ਤਾਂ ਵੀਰਾਧ ਹਾਂ, ਨਾ ਕਬੰਧ, ਨਾ ਖਰ; ਨਾ ਵਾਲੀ, ਨਾ ਮਾਰੀਚਾ—ਮੈਂ, ਕੁੰਭਕਰਨ, ਆ ਗਿਆ ਹਾਂ। ਮੇਰਾ ਇਹ ਡਰਾਉਣਾ ਗਦਾ ਵੇਖ, ਜੋ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਾਲੀ ਲੋਹੇ ਦੀ ਬਣੀ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਹੈ; ਇਸ ਨਾਲ ਮੈਂ ਕਦੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਮੈਨੂੰ ‘ਬਿਨਾ ਕੰਨ ਤੇ ਨੱਕ’ ਆਖ ਕੇ ਹਲਕਾ ਨਾ ਸਮਝ; ਮੇਰੇ ਕੰਨ ਤੇ ਨੱਕ ਜਾਣ ਦਾ ਮੈਨੂੰ ਰਤਾ ਭਰ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ। ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ, ਹੇ ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ੀ ਸਿੰਘ, ਮੇਰੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਵਿਖਾ, ਹੇ ਪਾਪ ਰਹਿਤ! ਫਿਰ ਤੇਰੀ ਵੀਰਤਾ ਦੇਖਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਖਾ ਜਾਵਾਂਗਾ।