ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੂੰ ਕੈਦ ਤੋਂ ਛੁਟੇ ਦੇਖ ਕੇ, ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਸੋਚਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮੈਂ ਕੁਝ ਪਲ ਰੁਕ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਵਿਰਤਾ ਵੇਖਾਂਗਾ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਖਰੇ ਹੋਏ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹ ਦੇਵਾਂਗਾ। ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ, ਵਾਯੁਪੁੱਤਰ ਹਨੁਮਾਨ ਮੁੜ ਵੱਡੀ ਵਾਨਰ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਵੇਲੇ, ਕੁੰਭਕਰਨ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮਹਲਾਂ, ਕੋਠੀਆਂ ਅਤੇ ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਉੱਤੇ ਖੜੇ ਲੋਕ ਉਸ ਉੱਤੇ ਸੁੰਦਰ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਰਾਜ ਮਾਰਗ ਦੀ ਠੰਢਕ ਅਤੇ ਸੁਗੰਧਤ ਚੂਰਨ ਦੀ ਛਿੜਕਾਅ ਨਾਲ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਹੋਸ਼ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਹਲੇ ਵੀ ਕੁੰਭਕਰਨ ਦੀ ਮਜਬੂਤ ਬਾਂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਫਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਹੋਸ਼ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਤੇ ਉਹ ਰਾਜ ਮਾਰਗ ਵੱਲ ਵੇਖਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸੋਚਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹੁਣ ਜਦ ਮੈਂ ਇੰਝ ਫੜਿਆ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਅੱਜ ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ? ਫਿਰ ਵੀ, ਮੈਂ ਕੁਝ ਐਸਾ ਕਰਾਂਗਾ ਜੋ ਵਾਨਰਾਂ ਲਈ ਲਾਭਕਾਰੀ ਤੇ ਉਚਿਤ ਹੋਵੇ। ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ, ਸੁਗ੍ਰੀਵ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਦਾ ਵੈਰੀ ਵੀ ਹੈ, ਅਚਾਨਕ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਕੁੰਭਕਰਨ ਦੇ ਕੰਨ ਤੇ ਨੱਕ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਤੇਜ਼ ਦੰਦਾਂ ਨਾਲ ਚੀਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਪਾਸੇ ਵੀ ਫਾੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਕੁੰਭਕਰਨ ਦੇ ਕੰਨ ਤੇ ਨੱਕ ਚੀਰਿਆਂ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਲਹੂ ਵਗਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਕੁੰਭਕਰਨ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਪਟਕ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਸੁਗ੍ਰੀਵ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨਾਲ ਟਕਰਾਅ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪਟਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਗੋਲ ਗੇਂਦ ਵਾਂਗ ਜਲਦੀ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਉੱਡ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮੁੜ ਰਾਮ ਜੀ ਕੋਲ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਕੁੰਭਕਰਨ, ਜਿਸ ਦੇ ਕੰਨ ਤੇ ਨੱਕ ਕੱਟ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਲਹੂ ਵਿੱਚ ਲਥਪਥ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਰੀ-ਭਰਕਮ ਤੇ ਡਰਾਉਣੇ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਰਾਛਸ ਮੁੜ ਜੰਗ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਰਾਵਣ ਦਾ ਭਰਾ, ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਲਹੂ ਵਗਾਉਂਦਾ, ਸ਼ਾਮ ਦੀ ਲਾਲੀ ਵਾਲੇ ਕਾਲੇ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਜਦ ਉਹ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਵੈਰੀ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸੜਦਾ ਹੋਇਆ, ਮੁੜ ਜੰਗ ਵੱਲ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਹਥਿਆਰ ਨਾ ਹੋਣ ਦਾ ਸੋਚ ਕੇ, ਉਹ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਗਦਾ ਫੜ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਕੁੰਭਕਰਨ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ ਤੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਵਾਨਰਾਂ ਦੀ ਭਿਆਨਕ ਫੌਜ ਨੂੰ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਖਾਂਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਅੰਤ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਲੈਅਗਨੀ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਖੂਨ ਤੇ ਮਾਸ ਦੀ ਭੁੱਖ ਨਾਲ, ਉਹ ਰਾਛਸ, ਵਾਨਰ, ਪਿਸ਼ਾਚ ਤੇ ਰੀਛ ਵੀ ਖਾਂਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਨਿਗਲ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਕਦੇ ਇੱਕ, ਕਦੇ ਦੋ, ਤਿੰਨ ਜਾਂ ਕਈ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਰਾਛਸਾਂ ਸਮੇਤ ਇੱਕ ਹੱਥ ਨਾਲ ਫੜ ਕੇ ਆਪਣੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਵੱਡੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਨਾਲ ਵਾਨਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵਾਰ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਹ ਲਹੂ ਤੇ ਚਰਬੀ ਵਿੱਚ ਲਥਪਥ ਹੁੰਦਾ ਹੋਇਆ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਖਾਂਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਵਾਨਰ ਉਸ ਵਲੋਂ ਖਾਧੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਭੱਜ ਕੇ ਰਾਮ ਜੀ ਕੋਲ ਆ ਕੇ ਸਹਾਰਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਕੁੰਭਕਰਨ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਸੱਤ ਸੌ, ਕਦੇ ਅੱਠ ਸੌ, ਵੀਹ, ਤੀਹ ਜਾਂ ਹੋਰ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਖਾਂਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਚਰਬੀ, ਮਜਾ ਤੇ ਲਹੂ ਨਾਲ ਲਿਪਟਿਆ ਹੋਇਆ, ਆਂਤਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਕੰਨਾਂ ਤੋਂ ਲਟਕ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਤੇਜ਼ ਦੰਦਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਾਲ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਅੰਤ ਉੱਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਨਾਸ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਵੇਲੇ, ਸੁਮੀਤਰਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਲੱਖਣ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੀ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਜੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਲੱਖਣ ਵਲੋਂ ਕੁੰਭਕਰਨ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਤੀਰ ਵੱਜਦੇ ਹਨ, ਫਿਰ ਹੋਰ ਤੀਰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਛੱਡਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਸਤਰਾਂ ਨਾਲ ਕੁੰਭਕਰਨ ਨੂੰ ਤਕਲੀਫ਼ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਰਾਛਸ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲੱਖਣ, ਸੁਮੀਤਰਾ ਦੇ ਲਾਲ, ਵੀ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕੁੰਭਕਰਨ ਦੀ ਸੋਨੇ ਦੀ ਕਵਚੀ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਬੱਦਲਾਂ ਨੂੰ ਢੱਕ ਲੈਂਦੀ ਹੋਵੇ। ਕਾਲੀ ਸੁੰਦਰਾਈ ਵਾਲੇ ਤੀਰ ਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਉਹ, ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਉਹ ਡਰਾਉਣਾ ਰਾਛਸ, ਸੁਮੀਤਰਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ, ਗਰਜਦਿਆਂ ਵਾਂਗ ਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਬੋਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੌਤ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਹਰਾਉਣ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰਥ ਹੈ। ਤੂੰ ਨਿਰਭਉ ਹੋ ਕੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਲੜ ਕੇ ਆਪਣੀ ਵਿਰਤਾ ਦਰਸਾਈ ਹੈ। ਜੋ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਹਥਿਆਰ ਫੜ ਕੇ ਕਾਲ ਵਾਂਗ ਖੜਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਸਤਿਕਾਰ ਜੋਗ ਹੈ, ਤੂੰ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਮੁਕਾਬਲੇ ਲਈ ਸਿੱਧਾ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਇੰਦਰ ਵੀ, ਐਰਾਵਤ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ, ਕਦੇ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਇਆ। ਅੱਜ, ਹੇ ਸੌਮੀਤ੍ਰ, ਤੇਰੀ ਵਿਰਤਾ ਵੇਖ ਕੇ ਮੈਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਤੂੰ ਨੌਜਵਾਨ ਹੈਂ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਰਾਘਵ ਤੋਂ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ ਜਾਵਾਂਗਾ। ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਹਿੰਮਤ, ਤਾਕਤ ਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਤੋਂ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹਾਂ, ਪਰ ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਸਿਰਫ ਰਾਮ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਜਦ ਉਹ ਮਰ ਗਿਆ ਤਾਂ ਸਭ ਕੁਝ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਜਦ ਇੱਥੇ ਰਾਮ ਮੇਰੇ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰੇ ਜਾਣਗੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਹੋਰ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਬਚੇ ਹੋਣਗੇ, ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਨਾਸ ਕਰਾਂਗਾ। ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਰਾਛਸ ਨੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਮਿਲੀ ਹੋਈਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕੀਤੀਆਂ, ਤਾਂ ਸੌਮੀਤ੍ਰ ਹੱਸ ਕੇ, ਹੋਰ ਭਿਆਨਕ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, “ਤੂੰ, ਜੋ ਇੰਦਰ ਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਅਜੈ ਹੈਂ, ਅੱਜ ਅਸਲ ਵਿਰਤਾ ਦਰਸਾਈ ਹੈ। ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਅੱਜ ਤੇਰੀ ਵਿਰਤਾ ਦੇਖੀ ਗਈ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਰਾਮ, ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਅਡੋਲ ਖੜੇ ਹਨ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲਾ ਕੁੰਭਕਰਨ ਲੱਖਣ ਨੂੰ ਅਣਦੇਖਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸੌਮੀਤ੍ਰ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡ ਕੇ, ਮਹਾਬਲੀ ਕੁੰਭਕਰਨ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਹਿਲਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ ਸਿੱਧਾ ਰਾਮ ਵੱਲ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਦਸ਼ਰਥ ਨੰਦਨ ਰਾਮ, ਭਿਆਨਕ ਅਸਤਰ ਚਲਾਉਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਤਿੱਖੇ ਤੀਰ ਕੁੰਭਕਰਨ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵੱਜਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਕੁੰਭਕਰਨ ਉੱਤੇ ਰਾਮ ਦੇ ਤੀਰ ਵੱਜਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਅੰਗਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲੀ ਹੋਈਆਂ ਲਪਟਾਂ ਨਿਕਲਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਰਾਮ ਜੀ ਦੇ ਅਸਤਰ ਨਾਲ ਵੱਜ ਕੇ, ਉਹ ਡਰਾਉਣਾ ਰਾਛਸ ਗਰਜਦਾ ਹੈ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਵਾਨਰਾਂ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਵਿਖੇਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਮੋਰਪੰਖਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਤੀਰ ਉਸ ਦੀ ਛਾਤੀ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਗਦਾ ਹੱਥੋਂ ਡਿੱਗ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।