ਕੁੰਭਕਰਨ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ‘ਚ ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਉੱਚ-ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਬਾਂਦਰਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਪਈ ਹੋਈ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਬਾਂਦਰਾਂ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਮਾਰਦਾ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਬਾਂਦਰ ਡਰ ਕੇ ਉਸ ਤੋਂ ਭੱਜ ਗਏ। ਪਰ ਉਹ ਬਾਂਦਰਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਨੇਤਾ, ਜੋ ਪਹਾੜਾਂ ਵਰਗੇ ਵੱਡੇ ਤੇ ਤਾਕਤਵਰ ਸਨ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਏ, ਉੱਚਲ-ਉੱਚਲ ਕੇ, ਦੱਥਾਂ ਨਾਲ ਕੱਟਣ ਲੱਗੇ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਖ, ਦੰਦ, ਮੁੱਕੇ ਅਤੇ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਕੁੰਭਕਰਨ ਨੂੰ ਵਾਰਿਆ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਬਾਂਦਰਾਂ ਨਾਲ ਢਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਸ਼ੇਰ, ਜੋ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਦਿਖਦਾ ਸੀ, ਪਹਾੜ ਤੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਜਿਵੇਂ ਲਗਦਾ ਸੀ। ਕੁੰਭਕਰਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਬਾਂਦਰਾਂ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ, ਗਰੁੜ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਰਪਾਂ ਨੂੰ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖਾਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਉਹ ਬਾਂਦਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮੂੰਹ, ਜੋ ਪਾਤਾਲ ਵਰਗਾ ਡੂੰਘਾ ਸੀ, ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੰਦਾ, ਪਰ ਬਾਂਦਰ ਉਸਦੇ ਨੱਕ ਅਤੇ ਕੰਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਵਾਪਸ ਨਿਕਲ ਆਉਂਦੇ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਾਕਸ਼ਸ, ਪਹਾੜ ਵਰਗਾ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਬਾਂਦਰਾਂ ਨੂੰ ਖਾਂਦਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜ-ਮੋੜ ਕੇ ਮਾਰਦਾ। ਉਸ ਨੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਮਾਸ ਤੇ ਖੂਨ ਨਾਲ ਭਿੱਜਾ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਉਹ ਬਾਂਦਰਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਵਿਚ ਮੌਤ ਦੀਆਂ ਲਪਟਾਂ ਵਾਂਗ ਫਿਰਦਾ। ਕੁੰਭਕਰਨ, ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਤਾਕਤਵਰ, ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਬਰਛਾ ਲੈ ਕੇ ਇੰਦਰ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਜਲੀ ਜਾਂ ਅੰਤਕਾ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫੰਨ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ। ਜਿਵੇਂ ਗਰਮੀ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਸੁੱਕੇ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੰਦੀ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੁੰਭਕਰਨ ਨੇ ਬਾਂਦਰਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਜਦੋਂ ਬਾਂਦਰ ਮਾਰੇ ਜਾਂਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ, ਡਰੇ ਹੋਏ ਬਾਂਦਰ ਵਕ-ਵਕਰੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਚੀਖ ਪਏ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਬਾਂਦਰ, ਕੁੰਭਕਰਨ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਮਾਰੇ ਜਾਂਦੇ, ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਹਾਰ ਕੇ, ਰਾਘਵ ਦੇ ਪਾਸ ਆ ਕੇ ਆਸਰਾ ਲੱਭਦੇ। ਜਦੋਂ ਪਵਨ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਬਾਂਦਰਾਂ ਨੂੰ ਵਿਜਲੀ-ਹੱਥ ਵਾਲਾ ਕੁੰਭਕਰਨ ਤਬਾਹ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਹ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉਸ ਵੱਲ ਦੌੜਿਆ। ਵੱਡਾ ਪਹਾੜ ਫੜ ਕੇ, ਬਾਰ-ਬਾਰ ਗੂੰਜਦਾ, ਉਸ ਨੇ ਕੁੰਭਕਰਨ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਡਰਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਪਹਾੜੀ ਚੋਟੀ ਕੁੰਭਕਰਨ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਸੁੱਟੀ; ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਵੱਜ ਕੇ, ਇੰਦਰ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਝਟਕਾ ਲੱਗਾ। ਇਸ ਮਾਰੇ ਕੁੰਭਕਰਨ ਨੇ ਭੜਕ ਕੇ, ਬਹੁਤ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਵਾਲੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵੱਲ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧਿਆ। ਕੁੰਭਕਰਨ ਨੇ ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਕਰਕੇ, ਸਾਰੀ ਬਾਂਦਰ ਫੌਜ ਨੂੰ ਡਰਾ ਦਿੱਤਾ; ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬਰਛਾ ਤਾਕਤਵਰ ਅੰਗਦ ਵੱਲ ਸੁੱਟੀ। ਪਰ, ਜਦੋਂ ਬਰਛਾ ਆਈ, ਤਾਕਤਵਰ ਤੇ ਚਲਾਕ ਬਾਂਦਰ ਮੁਖੀ ਨੇ ਚਲਾਕੀ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਬਚਾ ਲਿਆ। ਉੱਚਲ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹਥੇਲੀ ਨਾਲ ਕੁੰਭਕਰਨ ਦੇ ਸੀਨੇ ਉੱਤੇ ਵਾਰਿਆ; ਉਸ ਵਾਰ ਨਾਲ ਕੁੰਭਕਰਨ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਮੁੜ ਹੋਸ਼ ਵਿਚ ਆਇਆ, ਰਾਕਸ਼ਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਮੁੱਕਾ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ, ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਵਾਰਿਆ; ਉਸ ਵਾਰ ਨਾਲ ਅੰਗਦ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਬਾਂਦਰ ਮੁਖੀ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪਿਆ, ਕੁੰਭਕਰਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬਰਛਾ ਫੜੀ ਤੇ ਸੁਗਰੀਵ ਵੱਲ ਦੌੜਿਆ। ਸੁਗਰੀਵ ਨੇ, ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ ਕੁੰਭਕਰਨ ਨੂੰ ਆਉਂਦੇ ਦੇਖ ਕੇ, ਚਲਾਕੀ ਨਾਲ ਉੱਚਲਿਆ। ਵੱਡਾ ਬਾਂਦਰ, ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਘੁੰਮਦਾ ਹੋਇਆ, ਕੁੰਭਕਰਨ ਵੱਲ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧਿਆ। ਬਾਂਦਰ ਨੂੰ ਆਉਂਦੇ ਦੇਖ, ਕੁੰਭਕਰਨ ਬਾਂਦਰ ਰਾਜਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਵੱਡਾ ਕਰ ਕੇ। ਸੁਗਰੀਵ ਨੇ, ਕੁੰਭਕਰਨ ਨੂੰ ਬਾਂਦਰਾਂ ਦੇ ਖੂਨ ਨਾਲ ਲਪੇਟਿਆ, ਮਹਾਨ ਬਾਂਦਰਾਂ ਨੂੰ ਖਾਂਦਾ ਹੋਇਆ ਦੇਖ ਕੇ, ਕਿਹਾ: “ਤੂੰ ਬਹਾਦਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ, ਸਭ ਤੋਂ ਔਖਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਫੌਜ ਨੂੰ ਖਾ ਗਿਆ; ਤੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸ਼ਾਨ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਈ। ਇਹ ਬਾਂਦਰ ਫੌਜ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇ; ਆਮ ਬਾਂਦਰਾਂ ਨਾਲ ਕੀ ਕਰੇਗਾ? ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਪਹਾੜ ਦਾ ਵਾਰ ਇਕੱਲਾ ਸਹਿ ਲੈ, ਰਾਕਸ਼ਸ!” ਸੁਗਰੀਵ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਹੌਸਲੇ ਤੇ ਨਿਰਣੈ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਸ਼ੇਰ ਕੁੰਭਕਰਨ ਬੋਲਿਆ: “ਤੂੰ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦਾ ਪੋਤਾ ਅਤੇ ਅਰਕ ਦੀ ਧੂੜ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈਂ; ਤੈਨੂੰ ਧੀਰਜ ਤੇ ਬਹਾਦਰੀ ਮਿਲੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਗੂੰਜਦਾ ਹੈਂ, ਬਾਂਦਰ!” ਕੁੰਭਕਰਨ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੁਗਰੀਵ ਨੇ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਘੁੰਮਾਇਆ ਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਸੁੱਟਿਆ; ਉਹ ਪਹਾੜ, ਵਿਜਲੀ ਵਾਂਗ, ਕੁੰਭਕਰਨ ਦੇ ਸੀਨੇ ਉੱਤੇ ਵੱਜਿਆ। ਉਹ ਪਹਾੜੀ ਚੋਟੀ, ਉਸਦੇ ਵੱਡੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿਚ, ਤੁਰੰਤ ਟੁੱਟ ਗਈ; ਬਾਂਦਰ ਚੀਖ ਪਏ, ਰਾਕਸ਼ਸ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਸ਼ੋਰ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਪਹਾੜੀ ਚੋਟੀ ਦੇ ਵੱਜਣ ਨਾਲ, ਕੁੰਭਕਰਨ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ, ਗੂੰਜਿਆ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਮੂੰਹ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਖੋਲ੍ਹਿਆ; ਬਰਛਾ, ਜੋ ਵਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ, ਘੁੰਮਾਈ ਤੇ ਬਾਂਦਰ ਮੁਖੀ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ ਸੁੱਟੀ। ਉਹ ਨੁਕਦਾਰ, ਸੋਨੇ ਵਾਲੀ ਬਰਛਾ, ਕੁੰਭਕਰਨ ਦੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਸੁੱਟੀ, ਪਰ ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉੱਚਲ ਕੇ, ਦੋਹਾਂ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਫੜ ਕੇ, ਬਲ ਨਾਲ ਤੋੜ ਦਿੱਤੀ। ਉਹ ਵੱਡੀ ਲੋਹੀ ਬਰਛਾ, ਹਜ਼ਾਰ ਮਰਕਾ ਭਾਰ ਵਾਲੀ, ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਗੋਡ ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ ਤੋੜ ਦਿੱਤੀ, ਤੇ ਖੁਸ਼ ਹੋਇਆ। ਹਨੁਮਾਨ ਵੱਲੋਂ ਬਰਛਾ ਤੋੜੀ ਦੇਖ ਕੇ, ਬਾਂਦਰ ਫੌਜ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਈ, ਬਾਰ-ਬਾਰ ਗੂੰਜੀ, ਤੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਦੌੜੀ। ਫਿਰ, ਰਾਕਸ਼ਸ ਡਰ ਕੇ ਪਿੱਛੇ ਹਟਿਆ; ਜੰਗਲ ਵਾਸੀ ਬਾਂਦਰਾਂ ਨੇ ਸਿੰਘ-ਗੂੰਜ ਕੀਤੀ, ਮਾਰੁਤੀ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਬਰਛਾ ਦੇ ਨਸ਼ਟ ਹੋਣ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ। ਕੁੰਭਕਰਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬਰਛਾ ਤੋੜੀ ਦੇਖ ਕੇ, ਵੱਡਾ ਗੁੱਸਾ ਕੀਤਾ; ਲੰਕਾ ਦੇ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਚੋਟੀ ਉਖਾੜ ਕੇ, ਜਦ ਸੁਗਰੀਵ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਵਾਰਿਆ। ਕੁੰਭਕਰਨ, ਅਜੋਕੇ ਤੇ ਡਰਾਉਣੇ ਬਲ ਵਾਲਾ, ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਬਾਂਦਰ ਰਾਜਾ ਉੱਤੇ ਵਧਿਆ; ਸੁਗਰੀਵ ਨੂੰ ਪੱਕਾ ਫੜ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਤੇਜ਼ ਹਵਾ ਬੱਦਲ ਨੂੰ ਉਡਾ ਲੈ ਜਾਂਦੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਲੈ ਗਿਆ। ਕੁੰਭਕਰਨ, ਵੱਡੇ ਕਾਲੇ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ, ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਸੁਗਰੀਵ ਨੂੰ ਉਡਾ ਲੈ ਗਿਆ; ਉਸ ਦਾ ਰੂਪ, ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ, ਡਰਾਉਣੀ ਚੋਟੀ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਸੀ। ਫਿਰ, ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਮਹਾਨ ਤੇ ਬਹਾਦਰ ਰਾਜਾ, ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਸਤਿਕਾਰ ਪਾਉਂਦਾ, ਸੁਗਰੀਵ ਨੂੰ ਲੈ ਗਿਆ; ਇਸ ਵੇਲੇ, ਅਸਮਾਨ ਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਬਾਂਦਰ ਰਾਜਾ ਦੇ ਫੜੇ ਜਾਣ ਉੱਤੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਚੀਖਾਂ ਮਾਰੀ।