ਇਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਰਾਮ ਜੀ, ਕਿ ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਕੁਲ ਪੁਰੋਹਿਤ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਸਫਲ ਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਹੋਰ ਸਭ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਇਸ਼ਟ ਦੇਵਤਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਹੁਣ, ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਵਾਲ਼ਮੀਕੀ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਬਾਲਕਾਂਡ ਦੀ ਅਠਵੰਜੀ ਸਰਗ ਸੁਣੋ। ਇਸ ਵਿਚ ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੁ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਜਦ ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੁ ਨੇ ਕ੍ਰੋਧ ਭਰੇ ਬਚਨ ਆਖੇ, ਤਾਂ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਸੌ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਰਾਜਾ ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੁ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਸੱਚੇ ਗੁਰੂ ਵਲੋਂ ਤਿਆਗਿਆ ਗਿਆ ਹੈਂ, ਫਿਰ ਤੂੰ ਕਿਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਓਟ ਲੈ ਲਿਆ? ਇਕਸ਼ਵਾਕੁਆਂ ਵਿੱਚ ਕੁਲ ਪੁਰੋਹਿਤ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮਾਰਗ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਚਨ ਕਦੇ ਵੀ ਅਣਸੁਣੇ ਨਹੀਂ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ। ਮਹਾਨ ਵਸੀਸ਼ਠ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਖੁਦ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਅਸੰਭਵ ਹੈ, ਪਰ ਅਸੀਂ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਯਜਨਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ।" "ਤੂੰ ਬਚਪਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਵਾਪਸ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਚਲਾ ਜਾ। ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ ਤਾਂ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਵੀ ਯਜਨਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਅਸੀਂ ਕਿਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਿੰਦਿਆ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ?" ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕ੍ਰੋਧ ਭਰੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਦੁਬਾਰਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਲੋਂ ਤਿਆਗਿਆ ਗਿਆ ਹਾਂ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਹੋਰ ਰਾਹ ਲੱਭਾਂਗਾ। ਤੁਸੀਂ ਸਾਧੂ ਜਨ ਹੋ, ਤੁਹਾਡਾ ਵਧਾਇਆ ਹੋਵੇ।" ਜਦ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਇਹ ਭਿਆਨਕ ਬਚਨ ਸੁਣੇ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੁ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਦਿੱਤਾ, "ਤੂੰ ਚੰਡਾਲ ਬਣ ਜਾਵੇਂ!" ਇਹ ਆਖ ਕੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਲ ਪਰਤ ਗਏ। ਜਦ ਰਾਤ ਲੰਘੀ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੁ ਚੰਡਾਲ ਬਣ ਗਿਆ—ਕਾਲੇ ਕਪੜੇ, ਕਾਲਾ ਰੰਗ, ਖੁਲ੍ਹੇ ਵਾਲ, ਚੀਥੜਿਆਂ ਦੀ ਮਾਲਾ, ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਰਾਖ ਲੱਗੀ ਹੋਈ, ਲੋਹੇ ਦੇ ਗਹਿਣੇ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ। ਉਸ ਦੀ ਇਹ ਦਸ਼ਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਮੰਤਰੀ ਤੇ ਨਗਰਵਾਸੀ ਡਰ ਕੇ ਭੱਜ ਗਏ। ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੁ, ਜੋ ਕਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਇਕੱਲਾ ਹੀ, ਵੱਡੇ ਆਤਮ-ਸੰਯਮ ਨਾਲ, ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ। ਦਿਨ-ਰਾਤ ਦੁੱਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਕੋਲ ਗਿਆ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਜਦ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਚੰਡਾਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਦਇਆ ਆ ਗਈ। ਉਸ ਨੇ ਦਇਆ ਕਰਕੇ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਨੇਕ ਦਿਲੀ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, "ਤੇਰਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਤੂੰ ਇਹ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਕਿਵੇਂ ਧਾਰਣ ਕੀਤਾ? ਕਿਸ ਲਈ ਆਇਆ ਹੈਂ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਯੋਧਾ, ਅਯੋਧਿਆ ਦੇ ਰਾਜਾ?" ਤਦ ਰਾਜਾ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਲੋਂ ਤਿਆਗਿਆ ਗਿਆ ਹਾਂ। ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਨਹੀਂ ਹੋਈ, ਉਲਟ ਅਸੂਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਹੇ ਦਇਆਲੂ, ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਆਪਣੀ ਦੇਹ ਸਮੇਤ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਾਂ। ਮੈਂ ਸੌ ਯਜਨਾਵਾਂ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹਾਂ, ਪਰ ਫਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ। ਮੈਂ ਕਦੇ ਝੂਠ ਨਹੀਂ ਬੋਲਿਆ, ਨਾ ਹੀ ਕਦੇ ਬੋਲਾਂਗਾ। ਦੁੱਖੀ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਮੈਂ ਸਦਾ ਆਪਣੇ ਖਸ਼ਤਰੀ ਧਰਮ ਨੂੰ ਨਿਭਾਇਆ ਹੈ। ਕਈ ਕਿਸਮ ਦੇ ਯਜਨ ਕਰਕੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਵੱਡੇ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਮੇਰੇ ਆਚਰਨ ਤੇ ਸੁਭਾਉ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਹਨ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਭਾਗ ਹੈ, ਮਨੁੱਖੀ ਯਤਨ ਫੋਕਟ ਹੈ। ਸਭ ਕੁਝ ਭਾਗ ਦੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹਾਂ, ਮੇਰੀ ਮਦਦ ਕਰ। ਮੈਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਦੀ ਓਟ ਨਹੀਂ ਲੈ ਸਕਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਹੋਰ ਕੋਈ ਆਸਰਾ ਹੈ। ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਭਾਗ ਨੂੰ ਮੋੜ ਦੇ।" ਹੁਣ, ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਵਾਲ਼ਮੀਕੀ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਉਨਾਹਠਵੇਂ ਸਰਗ ਨੂੰ ਸੁਣੋ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਦਇਆ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਮਿੱਠੇ ਬਚਨ ਬੋਲਿਆ, "ਹੇ ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ, ਆ ਜਾ ਪੁੱਤਰ, ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੂੰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਧਰਮਾਤਮਾ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਡਰ ਨਾ ਕਰ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਰਨ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਸਾਰੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਯਜਨਾ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਬੁਲਾਵਾਂਗਾ। ਫਿਰ ਤੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਯਜਨਾ ਕਰੇਗਾ। ਜੋ ਰੂਪ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਤੇਰੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਆਇਆ ਹੈ, ਉਸੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਸਮੇਤ ਉੱਚਾ ਚੜ੍ਹ ਜਾਵੇਂਗਾ। ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਵਰਗ ਤੇਰੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਕਉਸ਼ਿਕ ਪੁੱਤਰ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਪਾਸ ਆ ਗਿਆ ਹੈਂ।" ਇਹ ਆਖ ਕੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਧਰਮਾਤਮਾ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਯਜਨਾ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਕਰੋ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਅਤੇ ਆਖਿਆ, "ਮੇਰੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ, ਵਸੀਸ਼ਠ ਸਮੇਤ, ਇੱਥੇ ਲੈ ਆਓ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ, ਦੋਸਤਾਂ, ਅਤੇ ਯਜਨਾ ਕਰਵਾਉਣ ਵਾਲੇ ਪੰਡਤਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਲੈ ਆਓ, ਜੋ ਵੀ ਮੇਰੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਆਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਆ ਸਕਦੇ ਹਨ।" "ਜੋ ਕੁਝ ਮੈਂ ਆਖਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸੋ, ਪਰ ਮੇਰੇ ਬਚਨ ਅਣਸੁਣੇ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ।" ਇਹ ਹੁਕਮ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ। ਫਿਰ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵੀ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਤਪੋਬਲ ਵਾਲੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਕੋਲ ਆ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਬਚਨ ਆਖੇ, ਅਤੇ ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਦੁਜਾਤੀ (ਦੁਬਾਰਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ) ਆਉਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਹਰ ਜਗ੍ਹਾ ਤੋਂ ਲੋਕ ਆ ਗਏ, ਪਰ ਮਹੋਦਯਾ ਤੋਂ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਆਇਆ। ਵਸੀਸ਼ਠ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕ, ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਕਠੋਰ ਬਚਨ ਆਖਣ ਲੱਗ ਪਏ, "ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਸੁਣ, ਜੋ ਮੈਂ ਆਖਿਆ ਸੀ—ਇੱਕ ਖਸ਼ਤਰੀ ਕਿਵੇਂ ਚੰਡਾਲ ਲਈ ਯਜਨਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ?