ਰਿਸ਼ਭ, ਸ਼ਰਭ, ਮੈੰਦਾ, ਧੂਮਰਾ, ਨੀਲਾ, ਕੁਮੁਦਾ, ਸੁਸ਼ੇਨਾ, ਗਵਕਸ਼, ਰੰਭਾ, ਤਾਰਾ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ—ਦਵਿਵਿਦ, ਪਨਸਾ, ਅਤੇ ਪਵਨ ਪੁੱਤਰ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਵਾਨਰ ਯੋਧਾ ਜੰਗ ਵੱਲ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਦੌੜ ਪਏ। ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਯੁੱਧ ਕਾਂਡ ਦੀ ਸਤਾਹਠਵੀਂ ਸਰਗਾ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸੁਣੋ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਵਾਨਰ ਵਿਰ ਨੇ ਅੰਗਦ ਦੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ ਪਿੱਛੇ ਮੁੜੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਜੰਗ ਲਈ ਪੱਕਾ ਮਨ ਬਣਾਇਆ, ਹਰ ਕੋਈ ਜੰਗ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਸੀ। ਅੰਗਦ ਦੀ ਤਾਕਤ ਭਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਜਗਾ ਦਿੱਤੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਰਤਾ ਨੂੰ ਉਭਾਰਿਆ। ਮੌਤ ਲਈ ਪੱਕਾ ਮਨ ਕਰਕੇ, ਵਾਨਰ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਜੰਗ ਵੱਲ ਚਲੇ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਛੱਡ ਕੇ ਭਾਰੀ ਗੱਲ-ਮੱਲ ਵਾਲੀ ਜੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਫਿਰ, ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਸਰੀਰ ਵਾਲੇ ਵਾਨਰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵੱਡੇ ਦਰੱਖਤ ਅਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਪਕੜ ਕੇ ਕੁੰਭਕਰਨ ਵੱਲ ਦੌੜ ਪਏ। ਕੁੰਭਕਰਨ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਗੁੱਸੇ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸੀ, ਆਪਣਾ ਗਦਾ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲੱਗਾ। ਕੁੰਭਕਰਨ ਦੇ ਹਮਲੇ ਨਾਲ ਸੱਤ ਲੱਖ ਅਠ ਹਜ਼ਾਰ ਵਾਨਰ ਜਮੀਨ 'ਤੇ ਮਰੇ ਹੋਏ ਪਏ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਸੋਲ੍ਹਾਂ, ਅੱਠ, ਦਸ, ਵੀਹ, ਤੇ ਤੀਹ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ, ਗਰੁੜ ਵਾਂਗ ਸੱਪਾਂ ਨੂੰ ਖਾਂਦਾ ਹੋਇਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਿਗਲ ਗਿਆ। ਕੁਝ ਵਾਨਰ ਵੱਡੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਮੁੜ ਉਠੇ ਅਤੇ ਦਰੱਖਤ ਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਫੜ ਕੇ, ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ 'ਤੇ ਆ ਕੇ ਖੜੇ ਹੋ ਗਏ। ਫਿਰ ਦਵਿਵਿਦ, ਵਾਨਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ, ਇੱਕ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਉਖਾੜ ਕੇ, ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਲੈ ਕੇ, ਕੁੰਭਕਰਨ ਵੱਲ ਦੌੜ ਪਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਉਖਾੜ ਕੇ ਕੁੰਭਕਰਨ ਵੱਲ ਸੁੱਟਿਆ, ਪਰ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਕੁੰਭਕਰਨ ਨੂੰ ਨਾ ਲੱਗਿਆ; ਉਹ ਪਹਾੜ ਉਸ ਦੀ ਫੌਜ 'ਚ ਪਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਘੋੜੇ, ਹਾਥੀ, ਰਥ, ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗੇ ਹਾਥੀਆਂ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਵੀ, ਇੱਕ ਹੋਰ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਨਾਲ ਕੁਚਲ ਦਿੱਤਾ। ਜੰਗ ਦਾ ਮੈਦਾਨ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਖੂਨ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਘੋੜੇ ਮਰੇ ਪਏ, ਰਥਾਂ ਉੱਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਪਈਆਂ, ਰਥ-ਚਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਮਰੇ ਪਏ। ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਨੇਤਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤੀਰ ਮੌਤ ਦੇ ਕੋਪ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਗੱਜਦੇ ਸਿਰਾਂ ਨੂੰ ਇਕ-ਇੱਕ ਕਰ ਕੇ ਉਤਾਰ ਦਿੱਤਾ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਡਰਾਉਣੀਆਂ ਚੀਖਾਂ ਮੈਦਾਨ 'ਚ ਗੂੰਜ ਰਹੀਆਂ। ਵੱਡੀ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਵਾਨਰ ਵੱਡੇ ਦਰੱਖਤ ਉਖਾੜ ਕੇ, ਰਥ, ਘੋੜੇ, ਹਾਥੀ, ਉੰਟ, ਅਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲੱਗੇ। ਹਨੁਮਾਨ, ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਖੜਾ, ਕੁੰਭਕਰਨ ਦੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੱਥਰ ਅਤੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਪਰ ਕੁੰਭਕਰਨ, ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਬੇਹੱਦ ਸੀ, ਉਹ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬੀਊਂ ਨਾਲ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਨੂੰ ਵੀ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ, ਆਪਣਾ ਤੇਜ਼ ਬੀਊਂ ਫੜ ਕੇ, ਉਹ ਵਾਨਰਾਂ ਦੀ ਭਿਆਨਕ ਫੌਜ ਵੱਲ ਦੌੜ ਪਿਆ; ਹਨੁਮਾਨ, ਇੱਕ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਫੜ ਕੇ, ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਵੱਡੇ ਸਰੀਰ ਵਾਲੇ ਕੁੰਭਕਰਨ ਨੂੰ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ; ਉਸ ਹਮਲੇ ਨਾਲ ਕੁੰਭਕਰਨ ਕੰਬ ਗਿਆ, ਉਸ ਦੇ ਅੰਗ ਖੂਨ ਤੇ ਚਰਬੀ ਨਾਲ ਭਿੱਜ ਗਏ। ਫਿਰ, ਕੁੰਭਕਰਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬੀਊਂ ਨਾਲ ਪਹਾੜ, ਜਿਸ ਦੀ ਚੋਟੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ, ਨੂੰ ਭੇਦ ਕੇ, ਹਨੁਮਾਨ ਨੂੰ ਬਾਂਹਾਂ ਵਿਚ ਮਾਰਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਗੁਹਾ ਨੇ ਕ੍ਰੌਂਚ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਤੇਜ਼ ਹਥਿਆਰ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਸੀ। ਹਨੁਮਾਨ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਬੀਊਂ ਨਾਲ ਭੇਦੀਆਂ ਗਈਆਂ, ਹਿਲ ਗਿਆ, ਉਸ ਦੇ ਮੂੰਹ 'ਚੋਂ ਖੂਨ ਵਗਣ ਲੱਗਾ; ਉਸ ਭਿਆਨਕ ਜੰਗ 'ਚ, ਉਹ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਗੱਜਿਆ, ਉਸ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਕਲਪਾਂ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਗੜਗੜਾਹਟ ਵਾਂਗ ਸੀ। ਹਨੁਮਾਨ ਨੂੰ ਦੁਖੀ ਦੇਖ ਕੇ, ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਉੱਚਾ-ਉੱਚਾ ਚੀਖਣ ਲੱਗੀ, ਜਦਕਿ ਵਾਨਰ ਡਰ ਕਰਕੇ, ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ 'ਚ ਕੁੰਭਕਰਨ ਤੋਂ ਭੱਜਣ ਲੱਗੇ। ਫਿਰ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਨੀਲਾ ਨੇ ਫੌਜ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਿਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਸਮਝਦਾਰ ਕੁੰਭਕਰਨ ਵੱਲ ਸੁੱਟੀ। ਕੁੰਭਕਰਨ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਉਂਦੇ ਦੇਖ ਕੇ ਆਪਣੇ ਮੁੱਕੇ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ; ਉਸ ਹਮਲੇ ਨਾਲ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਚਮਕਦੀਆਂ ਤੇ ਚਿੰਗਾਰੀਆਂ ਛੱਡਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਗਈ। ਰਿਸ਼ਭ, ਸ਼ਰਭ, ਨੀਲਾ, ਗਵਕਸ਼, ਅਤੇ ਗੰਧਮਾਦਨ—ਇਹ ਪੰਜ ਵਾਨਰ, ਜੋ ਬਬਰ ਸ਼ੇਰ ਵਾਂਗ ਸਨ—ਕੁੰਭਕਰਨ ਵੱਲ ਦੌੜ ਪਏ। ਉਹ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਵਾਨਰ, ਜੰਗ 'ਚ ਹਰ ਪਾਸੇ ਕੁੰਭਕਰਨ ਨੂੰ ਪਹਾੜਾਂ, ਦਰੱਖਤਾਂ, ਹਥੇਲੀਆਂ, ਪੈਰਾਂ, ਅਤੇ ਮੁੱਕਿਆਂ ਨਾਲ ਮਾਰਨ ਲੱਗੇ। ਉਹ ਹਮਲੇ ਕੁੰਭਕਰਨ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਛੂਹਾ ਜਾਪੇ, ਉਹ ਹਿਲਿਆ ਨਹੀਂ; ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਤੇਜ਼ ਰਿਸ਼ਭ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬਾਂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਫੜ ਲਿਆ। ਕੁੰਭਕਰਨ ਦੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ 'ਚ ਦਬ ਕੇ, ਵੱਡਾ ਵਾਨਰ ਰਿਸ਼ਭ ਜਮੀਨ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਗਿਆ, ਉਸ ਦੇ ਮੂੰਹ 'ਚੋਂ ਖੂਨ ਵਗਣ ਲੱਗਾ। ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਰਭ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮੁੱਕੇ ਨਾਲ, ਨੀਲਾ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਗੋਡ ਨਾਲ, ਗਵਕਸ਼ ਨੂੰ ਹਥੇਲੀ ਨਾਲ, ਤੇ ਗੰਧਮਾਦਨ ਨੂੰ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਪੈਰ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ। ਇਹ ਵਾਨਰ ਹਮਲਿਆਂ ਨਾਲ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋ ਕੇ, ਖੂਨ ਨਾਲ ਭਿੱਜ ਕੇ, ਹੋਸ਼ ਗਵਾ ਕੇ, ਕਿੰਸ਼ੁਕ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਂਗ ਜਮੀਨ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਗਏ। ਜਦ ਇਹ ਸਭ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਵਾਨਰ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਾਨਰ ਕੁੰਭਕਰਨ ਤੋਂ ਭੱਜ ਗਏ। ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਨੇਤਾ, ਜੋ ਪਹਾੜਾਂ ਵਾਂਗ ਸਨ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਏ, ਉੱਪਰ ਉੱਡ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਕਟਣ ਲੱਗੇ। ਉਹ ਮੁੱਖ ਵਾਨਰ, ਕੁੰਭਕਰਨ—ਵੱਡੇ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ—ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਖ, ਦੰਦ, ਮੁੱਕੇ, ਅਤੇ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰਨ ਲੱਗੇ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਾਨਰਾਂ ਨਾਲ ਢਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਬਰ ਸ਼ੇਰ, ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਾੜ ਆਪਣੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਫੜ ਕੇ, ਗਰੁੜ ਵਾਂਗ ਸੱਪਾਂ ਨੂੰ ਨਿਗਲਦਾ ਹੋਇਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖਾਣ ਲੱਗਾ। ਕੁੰਭਕਰਨ ਨੇ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਮੂੰਹ, ਜੋ ਪਾਤਾਲ ਵਾਂਗ ਡੂੰਘਾ ਸੀ, ਵਿੱਚ ਸੁੱਟਿਆ; ਪਰ ਵਾਨਰ ਉਸ ਦੇ ਨੱਕ ਅਤੇ ਕੰਨ ਰਾਹੀਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਆਏ। ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਨਿਗਲ ਕੇ, ਉਹ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਮਹਾਨ ਰਾਕਸ਼ਸ, ਆਪਣੇ ਕੋਪ ਵਿੱਚ, ਸਭ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜਨ ਲੱਗਾ। ਉਹ ਰਾਕਸ਼ਸ, ਜਮੀਨ ਨੂੰ ਮਾਸ ਅਤੇ ਖੂਨ ਨਾਲ ਭਿੱਜ ਕੇ, ਵਾਨਰਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਦੇ ਅੱਗ ਵਾਂਗ, ਉਲਝਨ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦਾ ਫਿਰਦਾ। ਜੰਗ ਵਿੱਚ, ਕੁੰਭਕਰਨ ਆਪਣਾ ਬੀਊਂ ਫੜ ਕੇ, ਇੰਦਰ ਦੀ ਵਜਰ ਵਾਂਗ ਜਾਂ ਅੰਤਕਾ ਦੀ ਫਾਂਸੀ ਵਾਂਗ, ਚਮਕਦਾ ਹੋਇਆ, ਵਧੀਕ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ ਦਿਸ ਰਿਹਾ ਸੀ।