ਇਕ ਵਾਰ, ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਗਹਿਰੀ ਪੀੜਾ ਨਾਲ ਜਲ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਹਾਰ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਵਾਰ-ਵਾਰ ਆਹ ਭਰੀ ਅਤੇ ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਬਣ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਉਹ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਆਪਣੀ ਰਾਣੀ ਦੇ ਨਾਲ ਚਲ ਪਿਆ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਤਪस्वੀ ਸੀ, ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਕਠਿਨ ਤਪ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਫਲ ਅਤੇ ਜੜਾਂ ਖਾਂਦਾ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਤੇ ਕੰਟਰੋਲ ਰੱਖਦਾ ਅਤੇ ਉੱਚ ਤਪ ਕਰਦਾ। ਇਸ ਤਪ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮ ਲਏ, ਜੋ ਸੱਚ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਪੱਕੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਸਨ—ਹਵਿਸਪੰਦਾ, ਮਧੁਸਪੰਦਾ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿੜਨੇਤ੍ਰ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਰਥੀ ਸੀ। ਜਦ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਪੂਰੇ ਹੋ ਗਏ, ਤਦ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜੋ ਸਭ ਸੰਸਾਰਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਹਨ, ਨੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਮਿੱਠੇ ਸ਼ਬਦ ਕਹੇ: "ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਤਪ ਨਾਲ ਰਾਜਰਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਲੋਕ ਜਿੱਤ ਲਏ ਹਨ, ਕੁਸ਼ਿਕ ਦੇ ਪੁੱਤਰ।" "ਇਸ ਤਪ ਦੁਆਰਾ, ਅਸੀਂ ਤੈਨੂੰ ਰਾਜਰਸ਼ੀ ਸਮਝਦੇ ਹਾਂ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਗਏ। ਸੰਸਾਰਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਚ ਲੋੜੀਏ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਆਸਨ ਤੇ ਚਲੇ ਗਏ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਥੋੜ੍ਹਾ ਲਾਜ਼ ਨਾਲ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਗਹਿਰੀ ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਕੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ: "ਮੈਂ ਵੱਡਾ ਤਪ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਸਿਰਫ ਰਾਜਰਸ਼ੀ ਹੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।" "ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਰਸ਼ੀ—ਮੇਰੇ ਵਿਚਾਰ ਵਿੱਚ, ਤਪ ਦਾ ਕੋਈ ਫਲ ਨਹੀਂ।" ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਤਪस्वੀ, ਧਰਮਵਾਨ ਕਕੁਤਸਥ, ਉੱਚ ਤਪ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਇਕ ਵੱਡਾ ਸੱਚ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ, ਇੰਦਰਿਆਂ ਤੇ ਜਿੱਤ ਪਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੂ, ਜੋ ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਵਧਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਰ ਆਇਆ: "ਮੈਂ ਯਜਨ ਕਰਾਂਗਾ, ਹੇ ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ!" "ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਸਮੇਤ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਉੱਚ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਾਂਗਾ।" ਉਸ ਨੇ ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਮਨੋਰਥ ਦੱਸਿਆ। ਪਰ ਵਸੀਸ਼ਠ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਸੀ, ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਇਹ ਅਸੰਭਵ ਹੈ।" ਵਸੀਸ਼ਠ ਵਲੋਂ ਠੁਕਰਾਏ ਜਾਣ ਉਪਰੰਤ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੂ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਚਲ ਪਿਆ। ਫਿਰ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨੋਰਥ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ, ਵਸੀਸ਼ਠ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਕੋਲ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਤਪ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੂ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਨੇ ਵਸੀਸ਼ਠ ਦੇ ਸੌ ਉਜਲੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਤਪ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਦੇਖਿਆ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਦੇ ਕੋਲ ਗਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਕਰਕੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਥੋੜ੍ਹੀ ਲਾਜ਼ ਨਾਲ ਨਿਵਾਂ ਹੋ ਕੇ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ: "ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਆਇਆ ਹਾਂ, ਆਸਰਾ ਲੈਣ ਲਈ।" "ਮੈਂ ਵਸੀਸ਼ਠ ਵਲੋਂ ਠੁਕਰਾਇਆ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ; ਵੱਡਾ ਯਜਨ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੈ, ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦਿਓ।" "ਮੈਂ ਗੁਰੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਅਤੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ; ਨਿਵਾਂ ਹੋ ਕੇ, ਮੈਂ ਤਪ ਕਰਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।" "ਤੁਸੀਂ, ਮੇਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਯਜਨ ਕਰਵਾਓ, ਤਾਂ ਜੋ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਸਮੇਤ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਾਂ।" "ਵਸੀਸ਼ਠ ਵਲੋਂ ਠੁਕਰਾਏ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਹੋਰ ਰਾਹ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦਾ, ਹੇ ਤਪਸਵੀਓ, ਸਗੋਂ ਗੁਰੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਹੀ ਮੇਰੀ ਆਸ ਹੈ।" "ਇਕਸ਼ਵਾਕੁਆਂ ਵਿੱਚ, ਕੁਲ ਪੁਰੋਹਿਤ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਰਾਹ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਦੇਵਤਾ ਹੋ।" ਹੁਣ, ਸੁਣੋ, ਹੇ ਰਾਮਾ, ਮਹਾਂ ਕਵੀ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਬਾਲਕਾਂਡ ਦੀ ਅਠਵੀਂ ਸਰਗਾ। ਫਿਰ, ਹੇ ਰਾਮਾ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੂ ਦੇ ਗੁੱਸੇ ਭਰੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਸੀਸ਼ਠ ਦੇ ਸੌ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: "ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਸੱਚੇ ਗੁਰੂ ਵਲੋਂ ਠੁਕਰਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਹੇ ਦੁਸਟੀ ਮਨ ਵਾਲੇ; ਫਿਰ, ਤੂੰ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਰ ਰਾਹ ਤੇ ਚਲਿਆ?" "ਇਕਸ਼ਵਾਕੁਆਂ ਵਿੱਚ, ਕੁਲ ਪੁਰੋਹਿਤ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਰਾਹ ਹੈ; ਅਤੇ ਸੱਚ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਦੀ ਗੱਲ ਅਣਡਿੱਠੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ।" "ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ, 'ਇਹ ਅਸੰਭਵ ਹੈ'; ਫਿਰ ਵੀ, ਅਸੀਂ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯਜਨ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ।" "ਤੂੰ ਬੱਚਾ ਹੈ, ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਚ; ਵਾਪਸ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਚਲਾ ਜਾ। ਵਸੀਸ਼ਠ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਵੀ ਯਜਨ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਰਾਜਾ।" "ਅਸੀਂ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਪਮਾਨ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ?" ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੁੱਸੇ ਭਰੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ— ਰਾਜਾ ਨੇ ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: "ਮੈਂ ਵਸੀਸ਼ਠ ਵਲੋਂ ਠੁਕਰਾਇਆ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਲੋਂ ਵੀ।" "ਹੁਣ ਮੈਂ ਹੋਰ ਰਾਹ ਲੱਭਾਂਗਾ। ਤੁਸੀਂ ਵਿਦਾ ਹੋਵੋ, ਹੇ ਤਪਸਵੀਓ।" ਜਦ ਰਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣੇ, ਜੋ ਭਿਆਨਕ ਇਰਾਦੇ ਵਾਲੇ ਸਨ— ਉਹ ਬਹੁਤ ਗੁੱਸੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ: "ਤੂੰ ਚੰਡਾਲ ਬਣ ਜਾਵੇਂਗਾ!" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਵਲ ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਗਏ। ਜਦ ਰਾਤ ਬੀਤ ਗਈ, ਰਾਜਾ ਚੰਡਾਲ ਬਣ ਗਿਆ: ਕਾਲੇ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨੇ, ਕਾਲੀ ਚਮੜੀ, ਵਾਲ ਵਿਗੜੇ ਹੋਏ। ਉਹ ਫਟੇ ਹੋਏ ਕਪੜਿਆਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਪਹਿਨਦਾ, ਰਾਖ ਨਾਲ ਲਪੇਟਿਆ, ਲੋਹੇ ਦੇ ਗਹਿਣੇ ਪਹਿਨਦਾ। ਉਸ ਨੂੰ ਚੰਡਾਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਮੰਤਰੀ— ਭੱਜ ਗਏ, ਹੇ ਰਾਮਾ, ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਲੋਕ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਭੱਜ ਗਏ; ਕਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਉੱਚ ਆਤਮ-ਸੰਯਮ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਚਲ ਪਿਆ। ਦਿਨ-ਰਾਤ ਜਲਦਾ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਤਪਸਵੀ ਕੋਲ ਗਿਆ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਫਲ-ਰਹਿਤ ਦੇਖ ਕੇ— ਉਹ ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ, ਉੱਚ ਧਰਮ ਵਾਲਾ, ਦਇਆ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ। ਦਇਆ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: "ਤੂੰ ਸੁਖੀ ਰਹੋ," ਉਹ ਡਰਾਉਣੀ ਸ਼ਕਲ ਵਾਲੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ। "ਤੂੰ ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਆਇਆ ਹੈ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ?" "ਹੇ ਅਯੋਧਿਆ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ, ਸ਼ਾਪ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਚੰਡਾਲ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ;" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਚੰਡਾਲ ਬਣ ਗਿਆ। ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਰਾਜਾ, ਜੋ ਬਚਨ-ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ: "ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਲੋਂ ਠੁਕਰਾਇਆ ਗਿਆ ਹਾਂ।