ਕੁੰਭਕਰਨ ਨੇ ਰਾਖਸ ਰਾਜਾ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਤੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਮਹਲ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਜ਼ਰੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਫਿਰ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕੁੰਭਕਰਨ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਦੇ ਉਸ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ। ਦੂਰੋਂ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਸਿੰਘਾਸਨ 'ਤੇ ਬੈਠਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਇੰਦਰ ਦੇ ਸਮਾਨ ਦਿੱਖ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੇ ਮਹਲ ਵੱਲ ਰਾਖਸਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨਾਲ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸਦੇ ਭਾਰੀ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਕੰਬਣ ਲੱਗ ਪਈ। ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੇ ਘਰ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਅਤੇ ਅੰਦਰਲੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਕੇ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਆਦਰਨੀਯ ਭਰਾ ਨੂੰ ਪੁਸ਼ਪਕ ਵਿਮਾਨ ਵਿੱਚ ਚਿੰਤਤ ਬੈਠਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ। ਕੁੰਭਕਰਨ ਨੂੰ ਆਇਆ ਦੇਖ ਕੇ, ਦਸ਼ਗ੍ਰੀਵ ਰਾਵਣ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਤੁਰੰਤ ਉੱਠਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਲੈ ਆਇਆ। ਜਦ ਕੁੰਭਕਰਨ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸੀ, ਮੰਜੇ ਉੱਤੇ ਬੈਠਿਆ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਤੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਕੀ ਕਰਨਾ ਹੈ?" ਰਾਵਣ ਨੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਉੱਠ ਕੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾ ਲਿਆ, ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਯਥੋਚਿਤ ਆਦਰ ਦਿੱਤਾ। ਕੁੰਭਕਰਨ ਨੇ ਉਹ ਸ਼ੁਭ ਤੇ ਦਿਵਿਆ ਆਸਨ ਸਵੀਕਾਰਿਆ ਅਤੇ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਗਿਆ। ਉਸਦੇ ਨੇਤਰ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋ ਗਏ, ਤੇ ਉਸਨੇ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਕਿਸ ਕਾਰਨ, ਰਾਜਾ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਇੰਨੀ ਜਲਦੀ ਜਗਾਇਆ?" ਰਾਵਣ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗੁੱਸੇ ਭਰੇ ਭਰਾ ਕੁੰਭਕਰਨ ਨੂੰ, ਜੋ ਉਸਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜਾ ਸੀ, ਕਿਹਾ, "ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ, ਇਹ ਡਰ ਕੀ ਹੈ? ਕੌਣ ਮਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ?" ਕੁੰਭਕਰਨ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ ਮੋੜ ਕੇ ਕਿਹਾ, "ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਹੋ ਗਿਆ, ਹੇ ਮਹਾਬਲੀ, ਤੂੰ ਸੁੱਤਾ ਪਿਆ ਸੀ। ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ, ਤੈਨੂੰ ਰਾਮ ਵਲੋਂ ਆਇਆ ਡਰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਿਆ। ਇਹ ਦਸ਼ਰਥ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੈ, ਸੁਗਰੀਵ ਦੇ ਨਾਲ ਆ ਗਿਆ ਹੈ।" "ਸਮੁੰਦਰ ਪਾਰ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਸਾਡੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਕੱਟ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਦੇਖ, ਲੰਕਾ ਦੇ ਜੰਗਲ ਤੇ ਉਪਵਨ।" "ਸੇਤੁ ਰਾਹੀਂ ਆ ਕੇ, ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਵਾਨਰ ਭਰ ਗਏ ਹਨ। ਰਣ ਵਿੱਚ ਵਧੀਆ ਰਾਕਸ਼ਸ ਵਾਨਰਾਂ ਵਲੋਂ ਮਾਰੇ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।" "ਮੈਂ ਕਿਤੇ ਵੀ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਵਾਨਰਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ, ਨਾ ਹੀ ਉਹ ਕਦੇ ਹਾਰੇ ਹਨ।" "ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਡਰ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਸਾਨੂੰ ਬਚਾ, ਹੇ ਮਹਾਬਲੀ। ਅੱਜ ਹੀ ਇਹ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨਾਸ ਕਰ; ਇਸ ਲਈ ਹੀ ਤੈਨੂੰ ਜਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।" "ਮੇਰਾ ਖਜ਼ਾਨਾ ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਤਾ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਆਇਆ ਹਾਂ। ਹੁਣ ਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਬੱਚੇ ਤੇ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਹੀ ਰਹਿ ਗਏ ਹਨ, ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ।" "ਭਰਾ ਦੀ ਖਾਤਿਰ, ਹੇ ਮਹਾਬਲੀ ਭੁਜਾਵਾਂ ਵਾਲੇ, ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਔਖਾ ਕੰਮ ਕਰ। ਮੈਂ ਕਦੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਭਰਾ ਕੋਲ ਐਸਾ ਨਹੀਂ ਆਖਿਆ, ਹੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਵਾਲੇ।" "ਮੇਰੇ ਤੇ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਪਿਆਰ ਹੈ, ਤੇ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਾਣਦਾ ਹਾਂ। ਦੇਵਤੇਆਂ ਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਨਾਲ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਅਕਸਰ ਜਿੱਤਿਆ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰਮੌਰ।" "ਤੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਦੇਵਤੇ ਰੋਕੇ ਗਏ ਹਨ, ਤੇ ਅਸੁਰ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਗਏ ਹਨ।" "ਇਸ ਲਈ, ਆਪਣੀ ਸਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਵੀਰਤਾ ਵਿਖਾ; ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਤੇਰੇ ਬਰਾਬਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।" "ਮੇਰੇ ਲਈ, ਇਹ ਵਧੀਆ ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਵਾਲਾ ਕੰਮ ਕਰ, ਜੋ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਪਿਆਰਾ ਤੇ ਆਪਣੇ ਲਈ ਮਾਣਯੋਗ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਹੀ ਜੋਤਿ ਨਾਲ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਉਜਾੜ ਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਵੱਡੀ ਹਵਾ ਪਤਝੜ ਦੇ ਬੱਦਲ Bikher ਦਿੰਦੀ ਹੈ।" ਹੁਣ ਤੂੰ ਤ੍ਰੈਸਠਵਾਂ ਸਰਗ ਸੁਣ। ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਦੁੱਖ ਭਰੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਕੁੰਭਕਰਨ ਹੱਸਿਆ ਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੋਲਿਆ। "ਜੋ ਗਲਤੀ ਅਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਲਾਹ-ਮਸ਼ਵਰੇ ਵਿੱਚ ਵੇਖੀ ਸੀ, ਉਹ ਹੁਣ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਗਈ ਹੈ।" "ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਪਾਪੀ ਕਰਮ ਦਾ ਫਲ ਤੁਰੰਤ ਪਾ ਲਿਆ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਪਾਪੀ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ, ਇਹ ਕੰਮ ਪਹਿਲਾਂ ਬਿਨਾਂ ਸੋਚੇ-ਵਿਚਾਰੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ; ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਦੇ ਘਮੰਡ ਵਿੱਚ, ਅੰਜਾਮ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ।" "ਜੋ ਆਦਮੀ, ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਰੁਤਬਾ ਰੱਖਦਾ ਹੋਇਆ, ਪਹਿਲਾਂ ਜੋ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ ਉਹ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕਰਨਾ ਸੀ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਹੀ-ਗਲਤ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ।" "ਜੋ ਕੰਮ ਗਲਤ ਥਾਂ ਤੇ ਸਮੇਂ 'ਤੇ, ਜਾਂ ਉਲਟ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਬਿਨਾਂ ਯਤਨ ਦੇ ਹੋਮ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" "ਜੋ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕਰਕੇ, ਤਿੰਨ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਦੇ ਪੰਜ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਜੋੜ ਮਿਲਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸਹੀ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਤੁਰਦਾ ਹੈ।" "ਤੇ ਜੋ ਰਾਜਾ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਸਮਝੌਤਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਸਮਝਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨਾਲ ਪਛਾਣਦਾ ਹੈ।" "ਇੱਕ ਆਦਮੀ ਚਾਹੀਦਾ ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਧਰਮ, ਅਰਥ ਜਾਂ ਕਾਮ—ਜਾਂ ਤਿੰਨੇ—ਜਾਂ ਫੇਰ ਕੋਈ ਦੋ ਜੋੜੇ—ਹੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਰਾਜ—ਹਾਸਲ ਕਰੇ।" "ਜੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਜਾਂ ਉਸਦਾ ਮੰਤਰੀ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦੇ, ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਵਧੀਕ ਵਿਦਿਆ ਵਿਅਰਥ ਹੈ।" "ਸਮਝੌਤਾ, ਦਾਨ, ਵੰਡ, ਸਮੇਂ ਤੇ ਵੀਰਤਾ, ਤੇ ਗਠਜੋੜ—ਹੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਹੀ ਤੇ ਗਲਤ ਜਾਣੇ ਜਾਣ।" "ਜੋ ਮਨੁੱਖ, ਸਿਆਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕਰਕੇ, ਧਰਮ, ਅਰਥ ਤੇ ਕਾਮ ਨੂੰ ਸਮੇਂ ਅਨੁਸਾਰ ਲਾਗੂ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸੰਯਮ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਦੇ ਵਿਪਤਿ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ।" "ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਲਾਭ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਲਈ ਉਹ ਕੰਮ ਕਰੇ, ਜੋ ਧਨ ਦੀ ਮੂਲਤਾ ਜਾਣਦੇ ਤੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਜੀਉਣ ਵਾਲੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਹੋਣ।" "ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਪਸ਼ੂ-ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ, ਤੇ ਜਦ ਮੰਤਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰ ਲਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ।" "ਜੋ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਤੋਂ ਅਗਿਆਨ ਹਨ, ਵੱਡੀ ਤਰੱਕੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਧਨ ਦੀ ਵਿਦਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਬਚਨ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।" "ਉਹ ਮਨੁੱਖ, ਜੋ ਹੰਕਾਰ ਵਿੱਚ, ਲਾਭ ਦੇ ਭੇਸ ਵਿੱਚ ਨੁਕਸਾਨ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਲਾਹ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।" "ਉਹ ਮੰਤਰੀ ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਇੱਥੇ ਉਲਟ ਕੰਮ ਕਰਵਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਮਾਲਕ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਿਆਣੇ ਲੋਕ ਪਛਾਣ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।