ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕੁੰਭਕਰਨ ਜਨਮ ਲਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਅਤਿ ਭੁੱਖਾ ਅਤੇ ਬੇਹੱਦ ਵੱਡੀ ਆਤਮਾ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ ਹੀ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਖਾ ਲਿਆ। ਲੋਕ ਡਰ ਅਤੇ ਘਬਰਾਹਟ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਇੰਦਰ ਦੇ ਕੋਲ ਸ਼ਰਣ ਲੈਣ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਰੀ ਘਟਨਾ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ। ਇੰਦਰ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਤੇਜ਼ ਵਜਰ ਨਾਲ ਕੁੰਭਕਰਨ ਤੇ ਵਾਰ ਕੀਤਾ। ਵਜਰ ਦੀ ਚੋਟ ਨਾਲ ਕੁੰਭਕਰਨ ਕੰਬ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਗੱਜਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਕੁੰਭਕਰਨ ਦੀ ਭਿਆਨਕ ਗੱਜਣੀ ਸੁਣ ਕੇ ਲੋਕ ਹੋਰ ਵੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਡਰ ਗਏ। ਫਿਰ, ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ, ਕੁੰਭਕਰਨ ਨੇ ਏਰਾਵਤ ਹਾਥੀ ਦੀ ਇੱਕ ਦੰਦ ਨਿਕਾਲ ਕੇ ਇੰਦਰ ਦੇ ਸੀਨੇ ਉੱਤੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਇੰਦਰ ਉਸ ਚੋਟ ਨਾਲ ਪੀੜ੍ਹਤ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਜ਼ੋਤ ਭੜਕ ਉਠੀ। ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦੇਖ ਕੇ ਦੇਵਤੇ, ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਦਾਨਵ ਸਭ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਫਿਰ ਇੰਦਰ ਲੋਕਾਂ ਸਮੇਤ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਰਚਿਯਤਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਗਿਆ ਤੇ ਕੁੰਭਕਰਨ ਦੀ ਕਰਤੂਤਾਂ ਦੱਸੀਆਂ—ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਖਪਤ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ, ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਦੀ ਨਾਸ਼ ਅਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਚੁੱਕ ਲੈ ਜਾਣਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ ਕਿ ਜੇ ਇਹ ਇੰਝ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਖਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਤਾਂ ਜਲਦੀ ਹੀ ਦੁਨੀਆ ਖਾਲੀ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ। ਇੰਦਰ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਅਤੇ ਕੁੰਭਕਰਨ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਕੁੰਭਕਰਨ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਵੀ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਿਆ, ਪਰ ਫਿਰ ਸੰਭਲ ਕੇ ਆਖਿਆ, "ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਤੈਨੂੰ ਪੁਲਸਤਯ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਅੱਜ ਤੋਂ ਤੂੰ ਮੌਤ ਵਰਗਾ ਸੋ ਜਾਵੇਂਗਾ।" ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਕੁੰਭਕਰਨ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਗਿਆ। ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ ਰਾਵਣ ਬੜੀ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਇੱਕ ਸੋਨਿਆਂ ਦਾ ਵਾਧੂ ਦਰਖ਼ਤ ਫਲ ਲੈਣ ਵੇਲੇ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਰਚਿਯਤਾ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਇੰਝ ਸ਼ਾਪ ਦੇਣਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ।" ਰਾਵਣ ਨੇ ਅਰਜ ਕੀਤੀ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਝੂਠ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦੇ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸੋਵੇਗਾ, ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਸੁੱਤਣ ਤੇ ਜਾਗਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਸੁੱਤਾ ਰਹੇਗਾ ਤੇ ਇੱਕ ਦਿਨ ਲਈ ਜਾਗੇਗਾ।" ਪਰ, ਉਸ ਇੱਕ ਦਿਨ ਉਹ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਫਿਰੇਗਾ ਅਤੇ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਖਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕੁੰਭਕਰਨ ਆਪਣੇ ਭਾਗ ਦੇ ਮਾਰੇ ਹੋਏ ਜਾਗਿਆ। ਹੁਣ ਰਾਵਣ, ਜੋ ਲੰਕਾ ਦਾ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਤੇਰੀ (ਰਾਮ) ਸ਼ਕਤੀ ਤੋਂ ਡਰਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਇਹ ਮਹਾਂਬਲੀ ਯੋਧਾ, ਭਿਆਨਕ ਸ਼ੂਰਵੀਰਤਾ ਨਾਲ, ਲੰਕਾ ਦੇ ਸ਼ਿਵਿਰ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਬਹੁਤ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਖਾਂਦਾ ਫਿਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕੁੰਭਕਰਨ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਅੱਜ ਸਾਰੇ ਵਾਨਰ ਭੱਜ ਪਏ। ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰੋਧੀ ਹੋਏ ਕੁੰਭਕਰਨ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵਾਨਰ ਕਿਵੇਂ ਟਿਕ ਸਕਣਗੇ? ਸਭ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸੋ ਕਿ ਇਹ ਇਕ ਮਹਾਨ ਯੰਤਰ (ਯੋਧਾ) ਹੈ ਜੋ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਵਾਨਰ ਨਿਡਰ ਹੋ ਜਾਣਗੇ। ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਦੀ ਸਮਝਦਾਰ ਤੇ ਉਚਿਤ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਨੀਲ, ਜੋ ਵਾਨਰਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਦਾ ਸੈਨਾਪਤੀ ਸੀ, ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਜਾ, ਸਾਰੀ ਫੌਜ ਦੀ ਵਿਆਵਸਥਾ ਕਰ, ਤੇ ਤਿਆਰ ਰਹਿ। ਲੰਕਾ ਦੇ ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਤੇ ਰਸਤੇ ਆਪਣੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲੈ। ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ, ਦਰੱਖਤ ਤੇ ਪੱਥਰ ਇਕੱਠੇ ਕਰ। ਸਭ ਵਾਨਰ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਹੋ ਕੇ ਪਹਾੜ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਫੜ ਲੈਣ।" ਰਾਮ ਦੇ ਹੁਕਮ ਤੇ ਨੀਲ ਨੇ ਵਧੀਆ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵਾਨਰ ਫੌਜ ਦੀ ਵਿਥਥਾ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਗਵਾਕਸ਼, ਸ਼ਰਭ, ਹਨੁਮਾਨ ਅਤੇ ਅੰਗਦ, ਜੋ ਪਹਾੜਾਂ ਵਰਗੇ ਦਿੱਖਦੇ ਸਨ, ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਚੁੱਕ ਕੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਵੱਲ ਵਧੇ। ਰਾਮ ਦੇ ਹੁਕਮ ਤੇ ਜਿੱਤੂ ਵਾਨਰਾਂ ਨੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨਾਲ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੀ ਫੌਜ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਵਾਨਰ ਫੌਜ, ਦਰੱਖਤਾਂ ਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਫੜਕੇ, ਪਹਾੜ ਕੋਲ ਇੱਕ ਭਾਰੀ, ਡਰਾਉਣੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਹੁਣ ਸੁਣੋ, ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਯੁੱਧਕਾਂਡ ਦਾ ਬਾਹਠਵਾਂ ਸਰਗ। ਉਹ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ, ਜੋ ਨੀਂਦ ਤੇ ਮਦ ਵਿਚ ਡੁੱਬਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਤੇ ਮਹਾਨ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਸੋਨੇ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਨਾਲ ਸਜੀ ਰਾਜਮਾਰਗ ਤੇ ਚੱਲ ਪਿਆ। ਉਹ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਅਜਿਹੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾਉਣਾ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਸੀ। ਘਰਾਂ ਤੋਂ ਉਸ ਉੱਤੇ ਫੁੱਲ ਵਗਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਸ ਨੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਤੇ ਸੋਹਣੇ ਮਹਲ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਜ਼ਾਲੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਤੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਫਿਰ, ਸੂਰਜ ਜਿਵੇਂ ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੇ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਗਿਆ ਤੇ ਦੂਰੋਂ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਇੰਦਰ ਵਰਗੇ ਸਿੰਘਾਸਨ ਤੇ ਬੈਠਿਆ ਦੇਖਿਆ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੇ ਮਹਲ ਵੱਲ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨਾਲ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਕੁੰਭਕਰਨ ਦੇ ਕਦਮਾਂ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਕੰਬਣ ਲੱਗ ਪਈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੇ ਘਰ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਅੰਦਰਲੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਗਿਆ, ਤੇ ਉਥੇ ਆਪਣੇ ਆਦਰਨੀਯ ਭਰਾ ਨੂੰ ਪੁਸ਼ਪਕ ਵਿਮਾਨ ਵਿੱਚ ਚਿੰਤਤ ਬੈਠਿਆ ਦੇਖਿਆ। ਕੁੰਭਕਰਨ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਦਸ਼ਮੁਖ (ਰਾਵਣ) ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਤੁਰੰਤ ਉੱਠਿਆ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨੇੜੇ ਲੈ ਆਇਆ। ਫਿਰ, ਮਹਾਂਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਕੁੰਭਕਰਨ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੇ ਪੈਰ ਛੂਹ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਕਿ ਹੁਕਮ ਹੈ, ਕੀ ਕਰੀਏ?" ਰਾਵਣ ਨੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਠ ਕੇ ਗਲੇ ਲਾਇਆ ਅਤੇ ਲਾਜਵਾਬ ਅਦਬ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ। ਕੁੰਭਕਰਨ ਨੇ ਮੰਗਲਮਈ ਅਤੇ ਦਿਵਯ ਆਸਨ ਸਵੀਕਾਰਿਆ ਤੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਗਿਆ। ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋਈਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਕਿਹੜੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਇੰਨੀ ਜ਼ਲਦੀ ਜਗਾਇਆ?