ਰਾਮਚੰਦਰ ਜੀ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਜਦੋਂ ਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਯੁੱਧ ਚਲ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਰਾਮ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਵਾਨਰਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਚੌਥੀ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ, ਰਾਮ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ, "ਇਹ ਕੌਣ ਹੈ, ਜੋ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗੂਂ, ਮੋਹਰ ਪਹਿਨਿਆ ਹੋਇਆ, ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ? ਇਹ ਮਹਾਨ ਯੋਧਾ ਕਿਸੇ ਗੜ੍ਹੀ ਵਾਲੇ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗੂਂ ਲਗਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ 'ਚ ਚਮਕ ਹੈ।" ਰਾਮ ਆਗੇ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ, "ਇਹ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਅਨੋਖਾ ਚਿਨ੍ਹ੍ਹ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ; ਇਸ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਸਾਰੇ ਵਾਨਰ ਹਰ ਦਿਸਾ ਵਿੱਚ ਭੱਜ ਰਹੇ ਹਨ। ਦੱਸੋ, ਇਹ ਮਹਾਨ ਜੀਵ ਕੌਣ ਹੈ—ਰਾਖਸ਼ਸ ਜਾਂ ਅਸੁਰ? ਮੈਂ ਕਦੇ ਵੀ ਐਸਾ ਜੀਵ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ।" ਰਾਮ ਦੇ ਸਵਾਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਿਭੀਸ਼ਣ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਗਿਆਨਵਾਨ ਸੀ, ਕਕੁਤਸਥ ਰਾਮ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, "ਇਹ ਉਹ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਵੈਵਸਵਤ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਹਰਾਇਆ ਸੀ—ਇਹ ਕੁੰਭਕਰਨ ਹੈ, ਵਿਸ਼੍ਰਵਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਜਿਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਬੇਮਿਸਾਲ ਹੈ; ਕੋਈ ਹੋਰ ਰਾਖਸ਼ਸ ਉਸ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ।" "ਰਾਘਵ, ਇਸ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੇਵਤੇ, ਦਾਨਵ, ਯਕਸ਼, ਸੱਪ, ਮਾਸ ਖਾਣ ਵਾਲੇ, ਗੰਧਰਵ, ਵਿਦ੍ਯਾਧਰ ਅਤੇ ਕਿਨਨਰਾਂ ਨੂੰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਵਸ਼ ਕਰ ਲਿਆ। ਦੇਵਤਾ, ਜੋ ਕੁੰਭਕਰਨ ਨੂੰ ਮਾਰ ਨਹੀਂ ਸਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਭਾਰੀ ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਵਿਲੱਖਣ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਮੰਨਣ ਲੱਗੇ ਕਿ 'ਇਹੀ ਸਮਾਂ ਹੈ।' ਕੁੰਭਕਰਨ ਆਪਣੇ ਸਵਭਾਵ ਤੋਂ ਹੀ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਹੈ; ਹੋਰ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਤਾਂ ਉਹ ਤਾਕਤ ਵਰਦਾਨਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲੀ ਹੈ।" "ਜਦੋਂ ਇਹ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਨਵਾਂ-ਨਵਾਂ ਜਨਮਿਆ ਸੀ ਤੇ ਭੁੱਖਾ ਸੀ, ਇਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਖਾ ਗਿਆ। ਲੋਕ, ਡਰ ਕੇ, ਇੰਦਰ ਕੋਲ ਗਏ ਅਤੇ ਇਹ ਗੱਲ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ।" "ਇੰਦਰ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਆਪਣੀ ਵਜਰ ਨਾਲ ਕੁੰਭਕਰਨ ਨੂੰ ਵੱਜਿਆ; ਵਜਰ ਦੇ ਵੱਜਣ ਨਾਲ, ਇਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਕੰਬ ਗਿਆ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਗੂੰਜਿਆ। ਕੁੰਭਕਰਨ ਦੀ ਗੂੰਜ ਸੁਣ ਕੇ, ਲੋਕ ਹੋਰ ਵੀ ਡਰ ਗਏ।" "ਫਿਰ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਕੁੰਭਕਰਨ ਨੇ ਐਰਾਵਤ ਹਾਥੀ ਦੀ ਦੰਦ ਉਖਾੜ ਕੇ ਵਾਸਵ (ਇੰਦਰ) ਦੇ ਸੀਨੇ 'ਤੇ ਵੱਜ ਦਿੱਤਾ। ਕੁੰਭਕਰਨ ਦੇ ਵੱਜਣ ਨਾਲ, ਵਾਸਵ ਦਰਦ ਨਾਲ ਚਮਕ ਉਠਿਆ; ਅਤੇ ਫਿਰ, ਦੇਵਤੇ, ਬ੍ਰਹਮਰਸ਼ੀ ਅਤੇ ਦਾਨਵ ਹਤਾਸ ਹੋ ਗਏ।" "ਇੰਦਰ ਲੋਕਾਂ ਸਮੇਤ, ਸਵੈ-ਭੂ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਦੇ ਨਿਵਾਸ 'ਤੇ ਗਿਆ ਤੇ ਕੁੰਭਕਰਨ ਦੀ ਬੁਰਾਈ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ—ਜਿਵੇਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਖਾਣਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ 'ਤੇ ਹਮਲਾ, ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਦੀ ਤਬਾਹੀ, ਅਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਚੁਕਨਾ।" "ਜੇਕਰ ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇੰਝ ਖਾਣਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖੇ, ਤਾਂ ਜਲਦੀ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਖਾਲੀ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।" "ਵਾਸਵ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪਿਤਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਤੇ ਕੁੰਭਕਰਨ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਡਰ ਗਿਆ; ਫਿਰ, ਸੰਭਲ ਕੇ, ਉਹ ਆਖਦਾ ਹੈ—'ਨਿਸਚਿਤ, ਤੂੰ ਪੁਲਸਤਿਆ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵੱਲੋਂ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਬਣਿਆ ਹੈ; ਇਸ ਕਰਕੇ, ਅੱਜ ਤੋਂ ਤੂੰ ਮਰੇ ਵਾਂਗੂਂ ਸੌਂ ਜਾਵੇਂਗਾ।'" "ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ, ਕੁੰਭਕਰਨ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਰਾਵਣ, ਇਸ ਤੇ ਬਹੁਤ ਚਿੰਤਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਆਖਦਾ ਹੈ, 'ਜਦੋਂ ਸੋਨੇ ਦਾ ਪੈੜਾ ਫਲ ਲੈਣ ਵੇਲੇ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਠੀਕ ਨਹੀਂ; ਆਪਣੇ ਨਤੀਜੇ ਪੌਤੜੇ ਨੂੰ ਇੰਝ ਸ਼ਾਪ ਦੇਣਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ।'" "ਤੁਸੀਂ ਕਦੇ ਝੂਠ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦੇ; ਉਹ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਸੌਂ ਜਾਵੇਗਾ, ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਸੌਣ ਅਤੇ ਜਾਗਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਨਿਧਾਰਤ ਹੋਵੇ।" "ਰਾਵਣ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਖਦਾ ਹੈ, 'ਇਹ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਸੌਵੇਗਾ, ਤੇ ਇੱਕ ਦਿਨ ਜਾਗੇਗਾ।'" "ਉਸ ਇੱਕ ਦਿਨ, ਇਹ ਯੋਧਾ, ਭੁੱਖਾ ਹੋ ਕੇ, ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ, ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਅੱਗ ਵਾਂਗੂਂ ਖਾ ਜਾਵੇਗਾ।" "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕੁੰਭਕਰਨ ਨੇ ਕਲੇਸ਼ ਵਿਚ ਆ ਕੇ, ਜਾਗਿਆ; ਹੁਣ ਰਾਵਣ, ਤੇਰਾ ਡਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।" "ਇਹੀ ਮਹਾਨ ਯੋਧਾ, ਡਰਾਉਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਸ਼ਿਵਿਰ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਆਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਖਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।" "ਅੱਜ, ਵਾਨਰਾਂ ਨੇ ਕੁੰਭਕਰਨ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਭੱਜਿਆ; ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਉਸ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਹੈ?" "ਸਾਰੇ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸੋ: ਇਹ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਉਪਕਰਨ ਉੱਠਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਵਾਨਰ ਨਿਡਰ ਹੋ ਜਾਣਗੇ।" "ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਦੀਆਂ ਸਮਝਦਾਰ ਤੇ ਸਹੀ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਘਵ ਨੇ ਨੀਲ, ਜੋ ਫੌਜ ਦਾ ਸੂਬਾ ਸੀ, ਨੂੰ ਆਖਿਆ, 'ਜਾ, ਸਾਰੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕਰ ਅਤੇ ਤੁਰਨ ਲਈ ਖੜਾ ਹੋ। ਲੰਕਾ ਦੇ ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਅਤੇ ਰਾਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ।'" "ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ, ਦਰੱਖਤ ਅਤੇ ਪੱਥਰ ਇਕੱਠੇ ਕਰ; ਸਾਰੇ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਕਰ, ਪਹਾੜਾਂ ਨੂੰ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਫੜਾ।" "ਰਾਘਵ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਕੇ, ਨੀਲ ਨੇ ਵਾਨਰ ਫੌਜ ਨੂੰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵਿਵਸਥਿਤ ਕੀਤਾ, ਵੱਡੇ ਵਾਨਰ-ਸੂਬਾ ਵਾਂਗ।" "ਫਿਰ, ਗਵਾਕਸ਼, ਸ਼ਰਭ, ਹਨੁਮਾਨ ਅਤੇ ਅੰਗਦ, ਪਹਾੜ ਵਾਂਗੂਂ, ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਲੈ ਕੇ ਦਰਵਾਜੇ ਵੱਲ ਆਏ।" "ਰਾਮ ਦੇ ਹੁਕਮ ਸੁਣ ਕੇ, ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ ਵਾਨਰ-ਯੋਧਿਆਂ ਨੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨਾਲ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੀ ਫੌਜ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।" "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਾਨਰਾਂ ਦੀ ਡਰਾਵਣੀ ਫੌਜ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਦਰੱਖਤ ਅਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਲੈ ਕੇ, ਪਹਾੜ ਦੇ ਨੇੜੇ ਬੜੀ ਭਿਆਨਕ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ।" "ਹੁਣ, ਮਹਾਨ ਵਾਲ਼ਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਯੁੱਧਕਾਂਡ ਦੀ ਬਾਹਣਵੇਂ ਸਰਗਾ ਸੁਣੋ।" "ਉਹ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ, ਜੋ ਨੀਂਦ ਅਤੇ ਮਦ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਮਹਾਨ ਤਾਕਤ ਵਾਲਾ, ਰਾਜ ਮਾਰਗ 'ਤੇ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜੋ ਸ਼ਾਨ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।" "ਉਹ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਅਜਿਹੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਜਿੱਤਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਸੀ; ਉਹ ਘਰਾਂ ਤੋਂ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਅੱਗੇ ਵਧ ਰਿਹਾ ਸੀ।