ਵਿਸ਼ਾਲ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਵਸੀਸ਼ਠ ਦੇ ਹਰ ਰੋਮ-ਕੂਹਿ ਤੋਂ ਧਰਮਕ ਰੋਸ਼ਨੀ ਫੁੱਟ ਪਈ, ਜਿਵੇਂ ਧੂੰਏ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਤੇ ਭੜਕਦੀ ਅੱਗ ਦੀ ਲਪਟਾਂ। ਵਸੀਸ਼ਠ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਉਠੀ ਬ੍ਰਹਮ-ਦੰਡ ਵੀ ਅਜਿਹੀ ਹੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਭੜਕਣ ਲੱਗੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਾਲ ਦਾ ਦੰਡ ਹੋਵੇ। ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਵਸੀਸ਼ਠ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ, ਉਹ ਮੰਤ੍ਰ ਪੜ੍ਹਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਤੁਾਡੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਟੱਲ ਹੈ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ! ਆਪਣੀ ਚਮਕ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਟਿਕਾਓ।” ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਤਮ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, “ਤੁਸੀਂ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮਹਾਨ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ; ਤੁਹਾਡੀ ਸ਼ਕਤੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਤੇ ਅਟੱਲ ਹੈ—ਦੁਨੀਆਂ ਡਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਰਹੇ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕੀਤਾ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਜੋ ਹਾਰ ਚੁੱਕਾ ਸੀ, ਨੇ ਡੂੰਘੀ ਆਹ ਭਰੀ ਤੇ ਕਿਹਾ, “ਸ਼ੈਲ ਹੇ ਕਸ਼ਤਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਯੋਧਿਆਂ ਦੀ ਤਾਕਤ! ਅਸਲ ਸ਼ਕਤੀ ਤਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਿਕ ਤੇਜ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਕ ਬ੍ਰਹਮ-ਦੰਡ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਸਾਰੇ ਹਥਿਆਰ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ।” ਇਸ ਗੱਲ ਉੱਤੇ ਸੋਚ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਤੇ ਇੰਦਰਿਆਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਿਆ ਤੇ ਨਿਸਚਾ ਕੀਤਾ, “ਹੁਣ ਮੈਂ ਵੱਡੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਾਂਗਾ, ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਬਣਨ ਦਾ ਅਸਲੀ ਕਾਰਨ ਹੈ।” ਹੁਣ, ਰਾਮ, ਤੁਸੀਂ ਸੁਣੋ ਬਾਲਕਾਂਡ ਦੇ ਸਤਵੰਜਾ ਸਰਗਾ ਦੀ ਕਥਾ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਆਪਣੇ ਪਰਾਜਯ ਦੀ ਯਾਦ ਕਰਦਾ, ਦੁਖ ਵਿੱਚ ਜਲ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਆਹ ਭਰਦਾ ਸੀ, ਵਸੀਸ਼ਠ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਉਹ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਆਪਣੀ ਰਾਣੀ ਸਮੇਤ ਗਿਆ, ਤੇ ਉਥੇ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਕਠੋਰ ਤਪੱਸਿਆ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਫਲ ਤੇ ਜੜ੍ਹਾਂ ਖਾਂਦਾ, ਇੰਦਰਿਆਂ ਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦਾ, ਤੇ ਉੱਚੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਦਾ। ਫਿਰ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ, ਜੋ ਸਚ ਤੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਪੂਜਦੇ ਸਨ—ਹਵਿਸ਼ਪੰਦਾ, ਮਧੁਸ਼ਪੰਦਾ, ਤੇ ਦ੍ਰਿੜਨੇਤ੍ਰ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਰਥੀ ਸੀ। ਜਦ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਪੂਰੇ ਹੋਏ, ਤਦ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪਿਤਾ ਹਨ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਮਿੱਠਾ ਬੋਲਿਆ, “ਤੁਸੀਂ, ਹੇ ਕੁਸ਼ਿਕ ਪੁੱਤਰ, ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਰਾਜ-ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਲੋਕ ਜਿੱਤ ਲਏ ਹੋ। ਇਸ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ, ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਰਾਜ-ਰਿਸ਼ੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਦੇਵਤੇ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ। ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਉੱਚੇ ਪ੍ਰਭੂ ਬ੍ਰਹਮ ਲੋਕ ਚਲੇ ਗਏ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਥੋੜਾ ਲਜਜਾ ਨਾਲ ਨਿਮਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਵੱਡੇ ਦੁਖ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਕਹਿੰਦਾ, “ਮੈਂ ਇਤਨੀ ਵੱਡੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ, ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਰਾਜ-ਰਿਸ਼ੀ ਹੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।” “ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ—ਮੈਂ ਸੋਚਦਾ ਹਾਂ, ਤਪੱਸਿਆ ਦਾ ਕੋਈ ਫਲ ਨਹੀਂ।” ਇਹ ਨਿਸਚਾ ਕਰ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਹੋਰ ਵਧੇਰੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਸਚ-ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਇੰਦਰਿਆਂ ਤੇ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੂ, ਜੋ ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਆਇਆ, “ਮੈਂ ਯਜਨਾ ਕਰਾਂਗਾ, ਹੇ ਰਘੁ ਵੰਸ਼ੀ!” “ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਹਾਸਲ ਕਰਾਂਗਾ।” ਉਸ ਨੇ ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਤੇ ਆਪਣਾ ਮਨੋਰਥ ਦੱਸਿਆ। ਪਰ ਵਸੀਸ਼ਠ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਇਹ ਅਸੰਭਵ ਹੈ।” ਵਸੀਸ਼ਠ ਵੱਲੋਂ ਨਕਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੂ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਉਹ, ਆਪਣਾ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ, ਵਸੀਸ਼ਠ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਕੋਲ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਲੰਬੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੂ, ਜਿਸ ਦੀ ਚਮਕ ਵੱਡੀ ਸੀ, ਨੇ ਵਸੀਸ਼ਠ ਦੇ ਇੱਕ ਸੌ ਚਮਕਦਾਰ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਗੁਰੂ-ਪੁੱਤਰਾਂ ਕੋਲ ਗਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਕਰਕੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਲਜਜਾ ਵਿੱਚ, ਮੂੰਹ ਥੱਲੇ ਕਰਕੇ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ, ਹੱਥ ਜੋੜਕੇ, ਸਾਰੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਆਇਆ ਹਾਂ, ਆਸਰਾ ਲੈਣ ਲਈ, ਜੋ ਆਸਰਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।” “ਮੈਂ, ਵਸੀਸ਼ਠ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਵੱਲੋਂ ਨਕਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹਾਂ; ਵੱਡੀ ਯਜਨਾ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹਾਂ, ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦਿਓ।” “ਮੈਂ ਗੁਰੂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦਾ ਸਤਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਤੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ; ਸਿਰ ਝੁਕਾ ਕੇ, ਮੈਂ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਹਨ।” “ਤੁਸੀਂ, ਮੇਰੀ ਯਜਨਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਲਈ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਲਈ ਯਜਨਾ ਕਰਵਾਓ, ਤਾਂ ਕਿ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਦੇਵ ਲੋਕ ਹਾਸਲ ਕਰ ਸਕਾਂ।” “ਵਸੀਸ਼ਠ ਵੱਲੋਂ ਨਕਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਮੈਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਰਾਹ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ, ਹੇ ਤਪੱਸਵੀਆਂ, ਸਿਵਾਏ ਗੁਰੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ।” “ਇਕਸ਼ਵਾਕੁਆਂ ਵਿੱਚ, ਕੁਲ-ਪੁਰੋਹਿਤ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਰਾਹ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੀ ਦਿਵਤਾ ਹੋ।” ਹੁਣ, ਰਾਮ, ਤੁਸੀਂ ਸੁਣੋ ਬਾਲਕਾਂਡ ਦੇ ਅਠਵੰਜਾ ਸਰਗਾ ਦੀ ਕਥਾ। ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੂ ਦੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਸੀਸ਼ਠ ਦੇ ਇੱਕ ਸੌ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਸੱਚੇ ਗੁਰੂ ਵੱਲੋਂ ਨਕਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਹੇ ਮੰਦ-ਮਨ ਵਾਲੇ! ਫਿਰ ਤੂੰ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਰਾਹ ਤੇ ਆਇਆ?” “ਇਕਸ਼ਵਾਕੁਆਂ ਵਿੱਚ, ਕੁਲ-ਪੁਰੋਹਿਤ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਰਾਹ ਹੈ; ਤੇ ਸੱਚ-ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਦੀ ਗੱਲ ਟਾਲੀ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੀ।” “ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੇ ਕਿਹਾ, ‘ਇਹ ਅਸੰਭਵ ਹੈ’; ਫਿਰ ਵੀ ਅਸੀਂ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਯਜਨਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ।” “ਤੂੰ ਬੱਚਾ ਹੈ, ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧੀਆ; ਮੁੜ ਕੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਜਾ। ਵਸੀਸ਼ਠ ਤਾਂ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਵੀ ਯਜਨਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਰਾਜਾ।” “ਅਸੀਂ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਪਮਾਨ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ?” ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੂ ਨੇ ਫਿਰ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਵਸੀਸ਼ਠ ਵੱਲੋਂ ਨਕਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਤੇ ਹੁਣ ਗੁਰੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵੀ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਹੋਰ ਰਾਹ ਲੱਭਾਂਗਾ। ਤੁਸੀਂ ਅਲਵਿਦਾ, ਹੇ ਤਪੱਸਵੀਆਂ।” ਜਦ ਵਸੀਸ਼ਠ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣੀ, ਜੋ ਭਿਆਨਕ ਮਨ-ਇਰਾਦੇ ਵਾਲੀ ਸੀ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਗੁੱਸੇ ਹੋ ਗਏ, ਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ, “ਤੂੰ ਚੰਡਾਲ ਬਣ ਜਾਵੇਂ!” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਵਲ ਮੁੜ ਗਏ।