ਜਦੋਂ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਵਸਿਸ਼ਠ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਸਤਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਸਮਾ ਲਿਆ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸੂਰਤ ਬਹੁਤ ਹੀ ਭਿਆਨਕ ਹੋ ਗਈ। ਇਹ ਦਰਸ਼ਨ ਤਿੰਨੋ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹੈਰਾਨ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਵਸਿਸ਼ਠ ਦੇ ਹਰੇਕ ਰੋਮ-ਰੋਮ ਵਿਚੋਂ, ਧੂੰਏਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਤੇ ਤੇਜ਼ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾਰ ਰੋਸ਼ਨੀਆਂ ਨਿਕਲਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ। ਵਸਿਸ਼ਠ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਉਠੀ ਹੋਈ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੰਡ ਵੀ ਐਵੇਂ ਹੀ ਭੜਕਣ ਲੱਗ ਪਈ, ਜਿਵੇਂ ਸੰਸਾਰ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਧੂੰਏਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਅੱਗ ਜਾਂ ਯਮਰਾਜ ਦੀ ਦੰਡ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਵੇਲੇ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵਸਿਸ਼ਠ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ, "ਤੁਹਾਡੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਟੱਲ ਹੈ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ! ਆਪਣੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਜੋਤ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲੋ।" ਉਹ ਅੱਗੇ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਤੁਸੀਂ ਹੀ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮਹਾਨ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ। ਤੁਹਾਡੀ ਸ਼ਕਤੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਤੇ ਅਟੱਲ ਹੈ—ਰੱਬ ਕਰੇ ਸੰਸਾਰ ਭੈ ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਵੇ।" ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਸਿਸ਼ਠ, ਜੋ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਸਨ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰ ਲਿਆ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਜੋ ਹਰਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਡੂੰਘਾ ਸਾਹ ਭਰ ਕੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, "ਛਿ! ਇਸ ਖਸ਼ਤਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਉੱਤੇ, ਛਿ! ਯੋਧਿਆਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਤੇ; ਅਸਲ ਤਾਕਤ ਤਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮੀਕ ਤੇਜ ਦੀ ਹੈ। ਇਕ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੰਡ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਸਾਰੇ ਅਸਤਰ ਨਾਸ ਹੋ ਗਏ।" ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ, "ਹੁਣ ਮੈਂ ਵੱਡਾ ਤਪ ਕਰਾਂਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹੀ ਤਪ ਹੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੋਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ।" ਹੁਣ, ਰਾਮਾ, ਸੁਣੋ ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਬਾਲ ਕਾਂਡ ਦੀ ਸਤਾਵੀਂ ਸਰਗਾ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਆਪਣੇ ਹਾਰ ਦੇ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਸੜਦੇ ਹੋਏ, ਵਾਰ ਵਾਰ ਟਾਹੁੰਕਾ ਮਾਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਵੱਡੇ ਆਤਮਾ ਵਸਿਸ਼ਠ ਦਾ ਵੈਰੀ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਹ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਆਪਣੀ ਰਾਣੀ ਸਮੇਤ ਚਲਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਥੇ ਸਭ ਤੋਂ ਕਠੋਰ ਤਪ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਉਹ ਫਲ ਤੇ ਕੰਦ ਮੂਲ ਖਾਂਦਾ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੇ ਕਾਬੂ ਰੱਖਦਾ, ਤੇ ਉੱਚਤਮ ਤਪ ਕਰਦਾ। ਫਿਰ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ, ਜੋ ਸੱਚ ਤੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਵਾਲੇ ਸਨ—ਹਵਿਸ਼ਪੰਦ, ਮਧੁਸ਼ਪੰਦ, ਤੇ ਮਹਾਨ ਰਥੀ ਦ੍ਰਿੜਨੇਤ੍ਰ। ਜਦੋਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਪੂਰੇ ਹੋਏ, ਤਾਂ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪਿਤਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲ ਆਖੇ, "ਹੇ ਕੁਸ਼ਿਕ ਪੁੱਤਰ! ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਤਪ ਨਾਲ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਲੋਕ ਜਿੱਤ ਲਏ ਹਨ।" "ਇਸ ਤਪ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਤੈਨੂੰ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਮੰਨਦੇ ਹਾਂ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਚਲੇ ਗਏ। ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪਰਮਪਤਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਲੋਕ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਥੋੜ੍ਹਾ ਲਜਜਤ ਨਾਲ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਵੱਡੇ ਦੁੱਖ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਇੰਨਾ ਵੱਡਾ ਤਪ ਕੀਤਾ, ਫਿਰ ਵੀ ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਕੇਵਲ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਹੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।" "ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀ—ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਤਪ ਦਾ ਕੋਈ ਫਲ ਨਹੀਂ।" ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਮਨ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੱਸ ਕਰਕੇ ਤਪ ਕਰਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਸਚ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੁ, ਸੋਚਦਾ ਹੈ, "ਮੈਂ ਯਗ੍ਯ ਕਰਾਂਗਾ, ਹੇ ਰਘੁ ਕੁਲ ਦੇ ਉਤਰਾਧਿਕਾਰੀ!" "ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਸਮੇਤ ਦੇਵ ਲੋਕ ਦੀ ਉੱਚਤਮ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਾਂਗਾ।" ਉਸ ਨੇ ਵਸਿਸ਼ਠ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਤੇ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਦੱਸੀ। ਪਰ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਵਸਿਸ਼ਠ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਅਸੰਭਵ ਹੈ।" ਵਸਿਸ਼ਠ ਵੱਲੋਂ ਇਨਕਾਰ ਮਿਲਣ 'ਤੇ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੁ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਚਲ ਪਿਆ। ਫਿਰ, ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਦੀ ਸਿਧੀ ਲਈ, ਰਾਜਾ ਵਸਿਸ਼ਠ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਕੋਲ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਤਪ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੁ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਨੇ ਵਸਿਸ਼ਠ ਦੇ ਸੌ ਬੜੇ ਉਜਲੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਤਪ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਵੇਖਿਆ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਪੁੱਤਰਾਂ ਕੋਲ ਗਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਕਰਕੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਥੋੜ੍ਹੀ ਲਜਜਤ ਨਾਲ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਸਾਰੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਿਆਂ ਨੂੰ ਆਖਦਾ ਹੈ, "ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਆਸਰਾ ਲੈਣ ਆਇਆ ਹਾਂ, ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਆਸਰਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹੋ, ਮੈਨੂੰ ਸ਼ਰਨ ਦਿਓ।" "ਮੈਨੂੰ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਿਆਂ, ਵਸਿਸ਼ਠ ਜੀ ਨੇ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ; ਮੈਂ ਵੱਡਾ ਯਗ੍ਯ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦਿਓ।" "ਮੈਂ ਗੁਰੂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਤੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ; ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਤਪਸਵੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ।" "ਤੁਸੀਂ, ਮੇਰੀ ਸਿਧੀ ਲਈ, ਮੇਰੇ ਯਗ੍ਯ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰੋ, ਤਾਂ ਜੋ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਸਮੇਤ ਦੇਵ ਲੋਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਾਂ।" "ਵਸਿਸ਼ਠ ਵਲੋਂ ਇਨਕਾਰ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਮੈਨੂੰ ਹੋਰ ਕੋਈ ਰਾਹ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦਾ, ਹੇ ਤਪਸਵੀਆਂ, ਗੁਰੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ।" "ਸਾਰੇ ਇਕਸ਼ਵਾਕੁਆਂ ਵਿੱਚ, ਕੁਲ ਪੁਰੋਹਿਤ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਰਾਹ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਮੇਰਾ ਈਸ਼ਵਰ ਹੋ।" ਹੁਣ, ਰਾਮਾ, ਸੁਣੋ ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਅਠਵੰਜੀ ਸਰਗਾ। ਜਦ ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੁ ਦੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰੇ ਬਚਨ ਸੁਣੇ, ਵਸਿਸ਼ਠ ਦੇ ਸੌ ਪੁੱਤਰ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਹੇ ਦੁਰਚਿੱਤ ਰਾਜਨ! ਤੈਨੂੰ ਤੇਰੇ ਸੱਚੇ ਗੁਰੂ ਨੇ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਫਿਰ ਤੂੰ ਕਿਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਦੂਜੇ ਟਹਿਣੀ ਵੱਲ ਆ ਗਿਆ?" "ਸਾਰੇ ਇਕਸ਼ਵਾਕੁਆਂ ਵਿੱਚ, ਕੁਲ ਪੁਰੋਹਿਤ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਰਾਹ ਹੈ; ਅਤੇ ਜੋ ਸੱਚ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਬਚਨ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ।" "ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਸਿਸ਼ਠ ਨੇ ਆਖਿਆ ਸੀ, 'ਇਹ ਅਸੰਭਵ ਹੈ'; ਫਿਰ ਵੀ ਅਸੀਂ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਯਗ੍ਯ ਕਰਾ ਸਕਦੇ ਹਾਂ।" "ਤੂੰ ਬਚਪਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ, ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ! ਮੁੜ ਕੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਜਾ। ਮਹਾਨ ਵਸਿਸ਼ਠ ਤਾਂ ਤਿੰਨੋ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਵੀ ਯਗ੍ਯ ਕਰਾ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਰਾਜਨ!" "ਅਸੀਂ ਕਿਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਿੰਦਿਆ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ?" ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਜੋ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੁ ਨੇ ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਮੈਨੂੰ ਮਾਣਯੋਗ ਵਸਿਸ਼ਠ ਨੇ ਵੀ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਵੀ।" "ਹੁਣ ਮੈਂ ਹੋਰ ਰਾਹ ਲੱਭਾਂਗਾ। ਤੁਸੀਂ ਖੈਰ ਮਨਾਓ, ਹੇ ਤਪਸਵੀਆਂ।" ਜਦ ਵਸਿਸ਼ਠ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣੇ, ਜੋ ਮੰਦੇ ਇਰਾਦੇ ਵਾਲੇ ਸਨ...