ਇਕ ਵਾਰ, ਇੰਦ੍ਰ ਦੇ ਵੈਰੀ ਕੁੰਭਕਰਣ ਭੁੱਖਾ ਹੋ ਕੇ ਮਾਸ ਪਕੜ ਲਿਆ, ਪਿਆਸ ਲੱਗੀ ਤਾਂ ਖੂਨ ਪੀ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਚਰਬੀ ਤੇ ਸ਼ਰਾਬ ਦੇ ਭਰਤਨ ਭਰ ਕੇ ਪੀ ਲਏ। ਜਦ ਉਹ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਰਾਤ ਦੇ ਵਾਸੀ ਰਾਕਸ਼ਸ ਉਸਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਆ ਗਏ, ਸਿਰ ਝੁਕਾ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨੀਂਦ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈਆਂ, ਨਜ਼ਰ ਧੁੰਦਲੀ ਹੋਈ, ਉਹ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਵੇਖਣ ਲੱਗਾ ਤੇ ਰਾਤ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਕੁੰਭਕਰਣ ਨੇ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦਿੱਤੀ, ਅਤੇ ਅਚੰਭੇ ਵਿਚ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਇੰਨੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕਿਉਂ ਜਗਾਇਆ? ਰਾਜਾ ਠੀਕ ਹੈ? ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਖਤਰਾ ਤਾਂ ਨਹੀਂ?" ਫਿਰ ਕਿਹਾ, "ਕਿ ਕੋਈ ਵੱਡਾ ਖਤਰਾ ਕਿਥੇ ਹੋਰੋਂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਜਗਾਇਆ?" ਉਸ ਨੇ ਦਾਅਵਾਂ ਕੀਤਾ, "ਆਜ ਹੀ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦਾ ਡਰ ਦੂਰ ਕਰਾਂਗਾ; ਮਹਿੰਦਰ ਨੂੰ ਵੀ ਚੀਰ ਦੇਵਾਂਗਾ ਜਾਂ ਅੱਗ ਨੂੰ ਠੰਢਾ ਕਰ ਦੇਵਾਂਗਾ। ਇੰਨੇ ਵੱਡੇ ਨੂੰ ਛੋਟੇ ਕਾਰਨ ਤੇ ਨੀਂਦ ਵਿਚੋਂ ਨਹੀਂ ਜਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ, ਸੱਚ ਦੱਸੋ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਕਿਉਂ ਜਗਾਇਆ?" ਕੁੰਭਕਰਣ, ਜੋ ਵੈਰੀਆਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਜਦ ਇੰਝ ਬੋਲਿਆ, ਤਾਂ ਯੂਪਾਕਸ਼, ਰਾਵਣ ਦਾ ਸਲਾਹਕਾਰ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਬੋਲਿਆ, "ਸਾਨੂੰ ਕਦੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ ਡਰ ਨਹੀਂ, ਪਰ, ਰਾਜਾ, ਹੁਣ ਮਨੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਖਤਰਾ ਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਦੈਤ, ਦਾਨਵਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਡਰ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਆਜ ਮਨੁੱਖ ਤੋਂ ਆਇਆ ਡਰ ਵੱਖਰਾ ਹੈ। ਲੰਕਾ ਪਹਾੜਾਂ ਵਾਂਗ ਵੱਡੇ ਵਾਨਰਾਂ ਨੇ ਘੇਰ ਲਈ ਹੈ; ਸੀਤਾ ਦੀ ਚੋਰੀ ਕਾਰਨ, ਰਾਮ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਡਰ ਹੈ। ਇਕ ਵਾਰੀ, ਇਕ ਵਾਨਰ ਨੇ ਲੰਕਾ ਸ਼ਹਿਰ ਜਲਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ; ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਅਕਸ਼ਾ, ਉਸ ਦੀ ਫੌਜ ਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਸਣੇ, ਮਾਰੇ ਗਏ। ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਪੌਲਸਤਯ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਵੈਰੀ ਹੈ, ਰਾਮ ਦੇ ਰੋਸ਼ਨ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਜੰਗ ਵਿਚ ਪਿੱਛੇ ਹਟਣ ਪਿਆ। ਜੋ ਕੰਮ ਨਾ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਨਾ ਦੈਤਾਂ, ਨਾ ਟਾਈਟਨਸ ਕਰ ਸਕੇ, ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਰਾਮ ਨੇ ਜੰਗ ਵਿਚ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ, ਉਸ ਦੀ ਜਾਨ ਦਾ ਖਤਰਾ ਦੂਰ ਹੋ ਗਿਆ।" ਯੂਪਾਕਸ਼ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੇ ਜੰਗ ਵਿਚ ਹਾਰ ਜਾਣ ਦੀ ਗੱਲ, ਕੁੰਭਕਰਣ, ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ ਫਾੜ ਕੇ, ਯੂਪਾਕਸ਼ ਨੂੰ ਬੋਲਿਆ, "ਆਜ ਹੀ, ਯੂਪਾਕਸ਼, ਮੈਂ ਵਾਨਰਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਫੌਜ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਤੇ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਜੰਗ ਵਿਚ ਹਰਾ ਦੇਵਾਂਗਾ; ਫਿਰ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਮਿਲਾਂਗਾ। ਮੈਂ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਮਾਸ ਤੇ ਖੂਨ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਾਂਗਾ, ਤੇ ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦਾ ਖੂਨ ਖੁਦ ਪੀਵਾਂਗਾ।" ਕੁੰਭਕਰਣ ਦੀਆਂ ਇਹ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਭਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਹੋਦਰ, ਜੋ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਸੀ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਬੋਲਿਆ, "ਰਾਵਣ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਤੇ ਉਸਦੇ ਗੁਣ-ਅਵਗੁਣ ਵੇਖ ਕੇ, ਤੂੰ, ਵੱਡੇ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਜੰਗ ਵਿਚ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਰੂਰ ਹਰਾ ਦੇਵਾਂਗਾ।" ਮਹੋਦਰ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਕੁੰਭਕਰਣ ਤੁਰੰਤ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਡਰਾਵਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਤੇ ਸ਼ੂਰਤਾ ਵਾਲਾ, ਜਗਾਇਆ ਗਿਆ ਕੁੰਭਕਰਣ, ਰਾਕਸ਼ਸ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਦਸ-ਸਿਰਾਂ ਵਾਲੇ ਰਾਵਣ ਦੇ ਮਹਿਲ ਵੱਲ ਚਲੇ। ਦਸ-ਸਿਰਾਂ ਵਾਲੇ ਰਾਵਣ ਦੇ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਜੋ ਉੱਚੇ ਸਿੰਘਾਸਨ ਤੇ ਬੈਠਾ ਸੀ, ਸਾਰੇ ਰਾਤ ਦੇ ਵਾਸੀ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਬੋਲਿਆ, "ਕੁੰਭਕਰਣ, ਤੁਹਾਡਾ ਭਰਾ, ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਸੁਆਮੀ, ਜਗ ਗਿਆ ਹੈ; ਉਹ ਕਿਥੇ ਜਾਵੇ ਜਾਂ ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਮਿਲੋ?" ਰਾਵਣ, ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਇੱਥੇ ਮਿਲਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ; ਉਸ ਦੀ ਯੋਗ ਅਦਬ ਨਾਲ ਸਵਾਗਤ ਕਰੋ।" "ਜਿਵੇਂ ਆਖਿਆ," ਕਹਿ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਵਾਪਸ ਆਏ ਤੇ ਰਾਵਣ ਦੇ ਹੁਕਮ ਤੇ ਕੁੰਭਕਰਣ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਰਾਜਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਿਲਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਆਪਣਾ ਮਨ ਬਣਾਓ ਤੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰੋ।" ਕੁੰਭਕਰਣ, ਜੋ ਰੋਕਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, "ਜਿਵੇਂ ਆਖਿਆ," ਕਹਿ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਖਟ ਤੋਂ ਉਠ ਗਿਆ। ਮੂੰਹ ਧੋ ਕੇ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ, ਪਿਆਸਾ ਹੋ ਕੇ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਪੀਣ ਲਈ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੀ ਸ਼ਰਾਬ ਮੰਗੀ। ਫਿਰ, ਰਾਵਣ ਦੇ ਹੁਕਮ ਤੇ, ਰਾਕਸ਼ਸ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮ ਦੀ ਸ਼ਰਾਬ ਤੇ ਭੋਜਨ ਲਿਆਏ। ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਘੜਾ ਪੀ ਕੇ, ਕੁੰਭਕਰਣ ਆਪਣੀ ਰਾਹ ਤੇ ਨਿਕਲਿਆ, ਥੋੜ੍ਹਾ ਨਸ਼ੇ ਵਿਚ, ਗੱਜਦਾ ਹੋਇਆ, ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਜੋਸ਼ ਨਾਲ ਭਰਿਆ। ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ, ਕੁੰਭਕਰਣ ਮੌਤ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਸੀ; ਜਦ ਉਹ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੇ ਮਹਿਲ ਵੱਲ ਰਾਕਸ਼ਸ ਫੌਜ ਨਾਲ ਗਿਆ, ਉਸ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਧਰਤੀ ਕੰਬੀ। ਉਸ ਦਾ ਰੂਪ ਰਾਜ ਮਾਰਗ ਨੂੰ ਰੋਸ਼ਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਹਜ਼ਾਰ-ਕਿਰਣਾਂ ਵਾਲਾ ਸੂਰਜ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਚਮਕਦਾ ਹੈ; ਹੱਥਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਪਹਿਨੀ, ਉਹ ਉੱਥੇ ਵਧਦਾ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਸਵੈ-ਭੂ ਇੰਦ੍ਰ ਦੇ ਮਹਿਲ ਵਿਚ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਜੰਗਲ ਦੇ ਵਾਸੀ, ਬਾਹਰ ਖੜੇ, ਅਚਾਨਕ ਉਸਨੂੰ ਦੇਖਿਆ—ਵੈਰੀਆਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ—ਰਾਜ ਮਾਰਗ ਤੇ, ਅਣਮਾਪ ਤੇ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਵਾਂਗ, ਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਿਪਾਹੀ ਅਧਿਅਕਸ਼ਾਂ ਸਮੇਤ ਕੰਬ ਗਏ। ਕੁਝ ਰਾਮ ਦੀ ਸਰਨ ਲੈਣ ਲਈ ਦੌੜੇ, ਕੁਝ ਡਰ ਵਿਚ ਡਿੱਗ ਪਏ, ਕੁਝ ਡਰ ਤੋਂ ਸੁੰਨ ਹੋ ਗਏ, ਤੇ ਕੁਝ ਡਰ ਕਰਕੇ ਜਮੀਨ ਤੇ ਪਏ ਰਹੇ। ਉਸਨੂੰ, ਤਾਜਧਾਰੀ, ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ, ਆਪਣੇ ਸਵੈ-ਚਮਕ ਨਾਲ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾਰ, ਵੱਡੇ ਤੇ ਅਚੰਭੀ ਰੂਪ ਵਿਚ ਦੇਖ ਕੇ, ਜੰਗਲ ਦੇ ਵਾਸੀ ਹਰ ਪਾਸੇ ਡਰ ਕੇ ਭੱਜ ਗਏ। ਹੁਣ, ਇਕਸਠਵਾਂ ਸਰਗਾ (ਅਧਿਆਇ) ਸੁਣੋ। ਫਿਰ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਤੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਰਾਮ, ਆਪਣਾ ਧਨੁੱਸ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਤਾਜਧਾਰੀ, ਵਿਅਕਤ ਕੂੰਭਕਰਣ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਉਹ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ, ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਤੁਰਦਾ ਜਿਹਾ ਲੱਗਦਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਨਾਰਾਇਣ। ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰੇ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਕੜੇ ਪਹਿਨੇ, ਉਸਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਵਾਨਰਾਂ ਦੀ ਮਹਾਂ ਫੌਜ ਭੱਜ ਗਈ।