ਜਦੋਂ ਰਾਛਸਾਂ ਦੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਨੇ ਕੁੰਭਕਰਨ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪਹਾੜ ਵਰਗਾ ਭਾਰੀ ਭੋਜਨ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਭੂਤ-ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰ ਸਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾਸ ਅਤੇ ਵਿਲੱਖਣ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੀਆਂ ਢੇਰੀਆਂ ਲਾ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਰਾਛਸਾਂ ਨੇ ਕੁੰਭਕਰਨ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹਿਰਣਾਂ, ਭੈਂਸਾਂ, ਸੂਰਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਕਿਸਮ ਦੇ ਮਾਸ ਦੇ ਢੇਰ ਇਕੱਤਰ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਲਹੂ ਦੇ ਘੜੇ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾਸ ਵੀ ਰੱਖ ਦਿੱਤੇ। ਫਿਰ, ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਤੰਗ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕੁੰਭਕਰਨ ਨੂੰ ਚੰਨਣ ਦੀ ਮਹਿਕਦਾਰ ਤੇ ਕੀਮਤੀ ਲੀਪ ਨਾਲ ਮਲਿਆ ਗਿਆ, ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ਼ਵਰੀ ਮਾਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸੁਗੰਧੀਆਂ ਨਾਲ ਤਾਜਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਸੁਗੰਧੀ ਧੂਪ ਫੈਲਾਈ ਗਈ ਅਤੇ ਰਾਛਸਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ। ਯਾਤੁਧਾਨਾ ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਗੂੰਜੇ। ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਸ਼ੰਖ ਵੱਜੇ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਰਾਛਸ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਭਾਰੀ ਸ਼ੋਰ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਹਾਂ ਨੇ ਚੀਕਾਂ ਮਾਰੀ, ਤਾਲੀਆਂ ਵੱਜਾਈਆਂ, ਅਤੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਚੀਕ ਪਾਈ—ਇਹ ਰਾਤ ਨੂੰ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ ਰਾਛਸਾਂ ਨੇ ਕੁੰਭਕਰਨ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਲਈ ਭਾਰੀ ਹੰਗਾਮਾ ਕੀਤਾ। ਸ਼ੰਖਾਂ, ਢੋਲਾਂ, ਨਗਾੜਿਆਂ, ਤਾਲੀਆਂ, ਛੀਂਕਾਂ ਅਤੇ ਸਿੰਘਾਂ ਵਾਂਗ ਗੂੰਜਦੀਆਂ ਚੀਕਾਂ ਨਾਲ ਪੰਛੀ ਡਰ ਕੇ ਅਕਾਸ਼ ਵੱਲ ਉੱਡ ਗਏ, ਪਰ ਇਹ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਅਚਾਨਕ ਧਰਤੀ ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ। ਇੰਨਾ ਭਾਰੀ ਸ਼ੋਰ ਮਚਾਉਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ, ਮਹਾਨ ਕੁੰਭਕਰਨ ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚੋਂ ਨਾ ਜਾਗਿਆ। ਫਿਰ ਸਾਰੇ ਰਾਛਸਾਂ ਨੇ ਹਥਿਆਰ ਚੁੱਕ ਲਏ—ਗੱਦੇ, ਮੁਗਦਰ ਅਤੇ ਮੋਢੇ। ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਰਾਛਸ, ਜੋ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਪਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਚੋਟੀ, ਮੁਗਦਰ, ਗੱਦੇ, ਡੰਡੇ ਅਤੇ ਮੁੱਕਿਆਂ ਨਾਲ ਵਾਰ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਪਰ ਕੁੰਭਕਰਨ ਦੀ ਸਾਹ ਦੀ ਤਾਕਤ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਰਾਛਸ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕੇ। ਫਿਰ ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਤਾਕਤਵਰ ਰਾਛਸ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਢੋਲ, ਨਗਾੜੇ, ਜੰਗੀ ਢੋਲ, ਸ਼ੰਖ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਘੜੇ ਲੈ ਆਏ। ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਰਾਛਸ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ, ਜੋ ਕਾਜਲ ਦੀ ਡੱਲ ਵਾਂਗ ਕਾਲਾ ਸੀ, ਉਸ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਘੇਰ ਲਏ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰਦੇ, ਚੀਕਦੇ, ਪਰ ਕੁੰਭਕਰਨ ਜਾਗਿਆ ਨਹੀਂ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਾ ਜਾਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹੋਰ ਵਧੇਰੇ ਤੇ ਕਠੋਰ ਜਤਨ ਕੀਤੇ: ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਘੋੜਿਆਂ, ਊਠਾਂ, ਗਧਿਆਂ ਅਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਡੰਡਿਆਂ ਤੇ ਅੰਕੁਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ। ਪੂਰੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਜੰਗੀ ਢੋਲ, ਸ਼ੰਖ, ਨਗਾੜੇ ਵਜਾਏ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਉੱਤੇ ਵੱਡੀਆਂ ਲੱਕੜੀਆਂ ਨਾਲ ਵਾਰ ਕੀਤਾ। ਮੁਗਦਰ ਅਤੇ ਗੱਦਿਆਂ ਨਾਲ, ਪੂਰੀ ਤਾਕਤ ਲਾ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇੰਨਾ ਭਾਰੀ ਸ਼ੋਰ ਕੀਤਾ ਕਿ ਲੰਕਾ ਦੇ ਪਹਾੜ ਤੇ ਜੰਗਲ ਵੀ ਗੂੰਜ ਉਠੇ, ਪਰ ਕੁੰਭਕਰਨ ਫਿਰ ਵੀ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਮੋਹਰਾਂ ਵਾਲੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜੰਗੀ ਢੋਲ ਇਕੱਠੇ ਵੱਜੇ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਗੂੰਜ ਪਈ। ਫਿਰ ਵੀ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਅਤਿ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਹ ਨਾ ਜਾਗਿਆ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਉਸ ਉੱਤੇ ਲੱਗੀ ਸ਼ਾਪ ਦੀ ਤਾਕਤ ਕਰਕੇ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਰਾਛਸਾਂ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਉਪਰਾਲੇ ਕੀਤੇ। ਕਿਸੇ ਨੇ ਜੰਗੀ ਢੋਲ ਵਜਾਏ, ਕਿਸੇ ਨੇ ਵੱਡਾ ਹੰਗਾਮਾ ਕੀਤਾ; ਕੁਝ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਵਾਲ ਖਿੱਚੇ, ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਕੰਨ ਚੁੰਬੇ। ਕਈਆਂ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਕੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੈਂਕੜੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਘੜੇ ਉਡੇਲੇ, ਪਰ ਕੁੰਭਕਰਨ, ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ, ਹਿਲਿਆ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਹੋਰ ਤਾਕਤਵਰ ਰਾਛਸ, ਲੋਹੇ ਦੇ ਮੁਗਦਰ ਲੈ ਕੇ, ਉਸ ਦੇ ਸਿਰ, ਛਾਤੀ ਤੇ ਅੰਗਾਂ ਉੱਤੇ ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਵਾਰ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਉਹ ਰੱਸੀ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੇ ਸੌ-ਮਾਰਕ ਗੱਦੇ ਨਾਲ ਹਰ ਪਾਸੇ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਪਰ ਉਹ ਮਹਾਬਲੀ ਰਾਛਸ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਿਹਾ। ਹਜ਼ਾਰ ਹਾਥੀ ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਉਤੇ ਦੌੜੇ; ਇਸ ਛੋਹ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਕੇ ਕੁੰਭਕਰਨ ਕੁਝ ਹੋਰ ਹੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਇਆ। ਜਦੋਂ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਅਤੇ ਦਰੱਖਤ ਉਸ ਉੱਤੇ ਸੁੱਟੇ ਗਏ, ਉਹ ਨੇ ਉਹ ਭਾਰੀ ਚੋਟਾਂ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ; ਨੀਂਦ ਘੱਟ ਹੋਣ ਤੇ ਭੁੱਖ ਅਤੇ ਡਰ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਉਬਾਸੀ ਲੈ ਕੇ ਅਚਾਨਕ ਉੱਠ ਬੈਠਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਬਾਹਾਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਸਨ ਜਿਵੇਂ ਅਜਗਰ ਦੀਆਂ ਲਪੇਟਾਂ ਜਾਂ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ—ਉਹ ਦੋ ਬਾਹਾਂ, ਹੀਰੇ ਵਾਂਗ ਕਠੋਰ, ਫੈਲਾਈਆਂ; ਆਪਣਾ ਮੂੰਹ, ਜੋ ਘੋੜੀ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਾਂਗ ਵਿਅਕਰਾਲ ਸੀ, ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਉਹ ਡਰਾਉਣੀ ਉਬਾਸੀ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਉਬਾਸੀ ਲੈਂਦਾ, ਉਸ ਦਾ ਮੂੰਹ ਪਾਤਾਲ ਵਾਂਗ ਡੂੰਘਾ ਲੱਗਦਾ, ਤੇ ਉਹ ਮੈਰੂ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਦੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਦਿੱਸ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਤਾਕਤਵਰ ਰਾਤ-ਚਰਣ, ਹੁਣ ਜਾਗ ਚੁੱਕਾ ਤੇ ਉਬਾਸੀ ਲੈ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਦੀ ਸਾਹ ਪਹਾੜਾਂ ਤੋਂ ਉਠਦੇ ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਉੱਗੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਅੱਖਾਂ, ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀਆਂ ਤੇ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀਆਂ, ਦੋ ਚਮਕਦਾਰ ਗ੍ਰਹਿਆਂ ਵਾਂਗ ਲੱਗਦੀਆਂ। ਫਿਰ, ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭੋਜਨ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖੇ ਗਏ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੂਰ ਤੇ ਭੈਂਸ ਖਾਧੇ। ਭੁੱਖੀ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਮਾਸ ਲੈ ਲਿਆ, ਪਿਆਸ ਲੱਗੀ ਤਾਂ ਲਹੂ ਪੀ ਲਿਆ, ਇੰਦਰ ਦਾ ਦੁਸ਼ਮਣ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਚਰਬੀ ਤੇ ਮਦਿਰਾ ਦੇ ਵਾਸਤੇ ਭਰੇ ਹੋਏ ਬਰਤਨ ਪੀ ਲਏ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਰਾਤ-ਚਰਣ ਰਾਛਸ ਉੱਠੇ, ਉਸ ਦੇ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਘੇਰ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਣਾਮੀ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹਾਲੇ ਵੀ ਨੀਂਦ ਨਾਲ ਭਾਰੀ, ਨਜ਼ਰ ਧੁੰਦਲੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਦੇਖਿਆ ਤੇ ਰਾਤ-ਚਰਣ ਰਾਛਸਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਉਹ ਰਾਛਸਾਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ, ਸਭ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦਿੱਤੀ ਤੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਇੰਨੀ ਜਲਦੀ ਕਿਉਂ ਜਗਾਇਆ? ਕੀ ਰਾਜਾ ਠੀਕ ਹੈ? ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਖਤਰਾ ਤਾਂ ਨਹੀਂ?" "ਜਾਂ ਫਿਰ, ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ, ਕਿਤੇ ਹੋਰੋਂ ਵੱਡਾ ਖਤਰਾ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਇੰਨੀ ਜਲਦੀ ਜਗਾਇਆ। ਅੱਜ ਮੈਂ ਰਾਛਸਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦਾ ਡਰ ਦੂਰ ਕਰਾਂਗਾ; ਜੇ ਲੋੜ ਪਈ, ਤਾਂ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਵੀ ਚੀਰ ਦੇਵਾਂਗਾ ਜਾਂ ਅੱਗ ਨੂੰ ਵੀ ਠੰਢਾ ਕਰ ਦੇਵਾਂਗਾ।" "ਮੇਰੀ ਜਿਹੀ ਹਸਤੀ ਨੂੰ ਛੋਟੀ ਗੱਲ ਲਈ ਨੀਂਦ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਜਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ; ਇਸ ਲਈ, ਸੱਚ-ਸੱਚ ਦੱਸੋ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਕਿਉਂ ਜਗਾਇਆ ਹੈ।" ਜਦੋਂ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕੁੰਭਕਰਨ ਇੰਝ ਉਤਾਵਲੇ ਹੋ ਕੇ ਬੋਲਿਆ, ਤਾਂ ਰਾਜੇ ਦਾ ਮੰਤਰੀ ਯੂਪਾਕਸ਼ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਉਸ ਕੋਲ ਆਇਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦੇਣ ਲਈ।