ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਜਦੋਂ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਵਸੀਸ਼ਠ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਪਣੇ ਹਥਿਆਰ ਵਰਤੇ, ਉਸ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਦੋ ਭਾਲੇ, ਫਿਰ ਕਾਂਕਲਾ ਅਸਤਰ, ਗਦਾ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਵਿਦ੍ਯਾਧਰ ਅਸਤਰ ਅਤੇ ਫਿਰ ਭਿਆਨਕ ਕਾਲ ਅਸਤਰ ਛੱਡੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ ਤੇਜ਼ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ, ਕਪਾਲ ਅਸਤਰ ਅਤੇ ਕਂਕਣ ਅਸਤਰ ਵਰਤੇ। ਹੇ ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਹਥਿਆਰ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਵਰਤੇ। ਪਰ ਵਸੀਸ਼ਠ, ਜੋ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਇਹ ਸਭ ਅਚੰਭਾ ਵਰਗਾ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੰਡ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਹਥਿਆਰ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਸਾਰੇ ਹਥਿਆਰ ਨਿਸ਼ਕ੍ਰਿਆ ਹੋ ਗਏ, ਤਾਂ ਗਾਧੀਪੁਤ੍ਰ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਸਤਰ ਛੱਡਿਆ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਮਹਾਨ ਅਸਤਰ ਚੜ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਦੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਅੱਗ ਦੇ ਨੇਤ੍ਰਤਵ ਹੇਠ ਦੇਵਤੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਨਾਗ—all ਭੈਬੀਤ ਹੋ ਗਏ। ਤਿੰਨੋ ਲੋਕ ਕੰਬਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਪਰ ਹੇ ਰਾਘਵ, ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੰਡ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਉਸ ਡਰਾਉਣੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਸਤਰ ਨੂੰ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਗਲ ਲਿਆ। ਜਿਵੇਂ ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਸਤਰ ਨੂੰ ਅਪਣੀ ਅੰਦਰ ਲਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਕ੍ਰਿਤੀ ਬਹੁਤ ਭਿਆਨਕ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਗਈ, ਇਤਨਾ ਕਿ ਤਿੰਨੋ ਲੋਕ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਏ। ਵਸੀਸ਼ਠ ਦੇ ਹਰ ਰੋਮ-ਕੂਪ ਵਿਚੋਂ ਬਿਨਾਂ ਧੂੰਏ ਵਾਲੀਆਂ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਲਪਟਾਂ ਵਰਗੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨਿਕਲਣ ਲੱਗ ਪਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੰਡ, ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰਲੈ ਦੀ ਅੱਗ ਜਾਂ ਯਮਰਾਜ ਦਾ ਦੰਡ ਹੋਵੇ, ਪ੍ਰਚੰਡ ਹੋ ਕੇ ਚਮਕਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਫਿਰ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਵਸੀਸ਼ਠ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਖਿਆ, “ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਤੁਹਾਡੀ ਤਾਕਤ ਅਟੱਲ ਹੈ, ਆਪਣੀ ਜੋਤਿ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਤੇਜ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲੋ। ਤੁਹਾਡੇ ਦੁਆਰਾ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮਹਾਨ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਜਿੱਤ ਲਏ ਗਏ ਹਨ; ਤੁਹਾਡੀ ਤਾਕਤ ਸਰਵੋਚ ਅਤੇ ਅਟੁੱਟ ਹੈ—ਤਿੰਨੋ ਲੋਕ ਨਿਰਭੈ ਹੋ ਜਾਣ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਲੋਂ ਸਨਮਾਨ ਮਿਲਣ 'ਤੇ, ਮਹਾਨ ਤੇਜਸਵੀ ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕੀਤਾ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਜੋ ਕਿ ਹਾਰ ਚੁੱਕੇ ਸਨ, ਡੂੰਘੀ ਸਾਹ ਭਰਦੇ ਹੋਏ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ, “ਕਿਸਤ੍ਰੀਯਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ, ਯੋਧਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ—all ਵਿਅਰਥ ਹੈ; ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਤਪੋ-ਸ਼ਕਤੀ ਹੀ ਅਸਲ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੰਡ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਸਾਰੇ ਹਥਿਆਰ ਨਾਸ ਹੋ ਗਏ।” ਇਸ ਉੱਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦਿਆਂ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕੀਤਾ, “ਹੁਣ ਮੈਂ ਮਹਾਨ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਾਂਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਬਣਨ ਦਾ ਅਸਲ ਕਾਰਣ ਇਹੀ ਹੈ।” ਹੁਣ, ਸੁਣੋ, ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਬਾਲਕਾਂਡ ਦੀ ਸਤਾਵੀਂ ਸਰਗਾ। ਹਾਰ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦਾ ਮਨ ਸੜ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਹਾਰ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਵਾਰ ਵਾਰ ਡੂੰਘੀ ਸਾਹ ਲੈਂਦੇ, ਅਤੇ ਵਸੀਸ਼ਠ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਬਣ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। ਫਿਰ ਉਹ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਆਪਣੀ ਰਾਣੀ ਸਮੇਤ ਚਲੇ ਗਏ ਅਤੇ ਉਥੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਕਠਿਨ ਤਪੱਸਿਆ ਅਰੰਭੀ। ਉਹ ਫਲ ਤੇ ਜੜੀਆਂ ਖਾਂਦੇ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ, ਅਤੇ ਉੱਚੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਦੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਜੋ ਸੱਚਾਈ ਤੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਵਾਲੇ ਸਨ—ਹਵਿਸ਼ਪੰਡ, ਮਧੁਸ਼ਪੰਡ, ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਰਥੀ ਦ੍ਰਿੜਨੇਤਰ। ਜਦੋਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਪੂਰੇ ਹੋ ਗਏ, ਤਾਂ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਕੋਲ ਆਏ ਅਤੇ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲ ਕਹੇ, “ਹੇ ਕੁਸ਼ਿਕਨੰਦਨ, ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਲੋਕ ਜਿੱਤ ਲਏ ਹਨ। ਇਸ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਤੈਨੂੰ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਮੰਨਦੇ ਹਾਂ।” ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਦੇਵਤੇ ਉੱਥੋਂ ਚਲੇ ਗਏ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਆਪਣੀ ਲੋਕਕੁਟੀ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਥੋੜ੍ਹਾ ਨਿਰਾਸ਼ ਅਤੇ ਲਜਜਤ ਹੋਏ। ਵੱਡੇ ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, “ਮੈਂ ਇੰਨੀ ਵੱਡੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ, ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਹੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀ—ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਤਪੱਸਿਆ ਦਾ ਕੋਈ ਫਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ।” ਅਜਿਹਾ ਸੋਚਦੇ ਹੋਏ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਹੋਰ ਵਧੀਕ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਨ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕੀਤਾ। ਉਸੇ ਸਮੇਂ, ਇਕ ਹੋਰ ਮਹਾਨ ਯਸ਼ਸਵੀ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੁ, ਜੋ ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਵਧਾਇਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਉਸਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਆਇਆ, “ਮੈਂ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਯਜ੍ਯ ਕਰਾਂਗਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਸਮੇਤ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਾਂਗਾ।” ਉਸ ਨੇ ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਇਰਾਦਾ ਦੱਸਿਆ। ਪਰ ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੇ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਸਨ, ਆਖਿਆ, “ਇਹ ਅਸੰਭਵ ਹੈ।” ਵਸੀਸ਼ਠ ਵਲੋਂ ਅਸਵੀਕਾਰ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੁ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਆਪਣੇ ਉਦੇਸ਼ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ, ਰਾਜਾ ਵਸੀਸ਼ਠ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਕੋਲ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੁ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸੌਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਤੇਜਸਵੀ ਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਸਨ, ਵਿਖਿਆ। ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਗਿਆ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ, ਸਿਰ ਥੱਲੇ ਕਰਕੇ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਸਭ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਆਸਰਾ ਲੈਣ ਆਇਆ ਹਾਂ, ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਆਸਰਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹੋ, ਮੈਨੂੰ ਸ਼ਰਨ ਦਿਓ। ਵਸੀਸ਼ਠ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਅਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ; ਮੈਂ ਮਹਾਨ ਯਜ੍ਯ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦਿਓ। ਮੈਂ ਗੁਰੂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਅਤੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ; ਮੱਥਾ ਟੇਕ ਕੇ, ਮੈਂ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਵਿਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਲਈ, ਮੇਰੇ ਉਦੇਸ਼ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ, ਇਕਾਗਰਤਾ ਨਾਲ ਯਜ੍ਯ ਕਰਵਾਓ, ਤਾਂ ਜੋ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਸਮੇਤ ਦੇਵ ਲੋਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਾਂ। ਵਸੀਸ਼ਠ ਵਲੋਂ ਅਸਵੀਕਾਰ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਹੇ ਤਪੋਧਨ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਰਾਹ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ। ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ, ਕੁਲਪੁਰੋਹਿਤ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਰਸਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਮੇਰੇ ਲਈ ਦੇਵਤਾ ਵਾਂਗ ਹੋ।” ਹੁਣ ਸੁਣੋ, ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਬਾਲਕਾਂਡ ਦੀ ਅਠਵੀਂ ਸਰਗਾ। ਫਿਰ, ਹੇ ਰਾਮਾ, ਜਦੋਂ ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੁ ਦੇ ਗੁੱਸੇ ਭਰੇ ਬੋਲ ਸੁਣੇ, ਤਾਂ ਵਸੀਸ਼ਠ ਦੇ ਸੌਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਹੇ ਦੁਸ਼ਟ-ਮਨ ਵਾਲੇ, ਤੇਰੇ ਸੱਚੇ ਗੁਰੂ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਅਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਤੂੰ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੂਜੇ ਸ਼ਾਖਾ (ਗੁਰੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ) ਕੋਲ ਆ ਗਿਆ?