ਰਾਮਚੰਦਰ ਜੀ ਨੇ ਜਲਦੀ ਨਾਲ ਇੰਦਰ ਦੇ ਵੈਰੀ — ਰਾਵਣ — ਨੂੰ ਇੱਕ ਬਿਜਲੀ ਵਰਗੇ ਤੀਰ ਨਾਲ, ਉਸਦੇ ਸੁੰਦਰ ਬਣੇ ਹੋਏ ਬਾਂਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਵੱਜਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਇੰਦਰ ਆਪਣੀ ਵਜਰ ਨਾਲ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਚੀਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਰਾਵਣ ਬਿਜਲੀ ਅਤੇ ਵਜਰ ਦੇ ਵੱਜਣ ਨਾਲ ਅਟੱਲ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਹੁਣ ਰਾਮ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਘਾਇਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਸਨੇ ਗਹਿਰੀ ਪੀੜ੍ਹ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੀ, ਥੱਕ ਗਿਆ, ਤੇ ਆਪਣਾ ਧਨੁਸ਼ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਅਜਿਹੇ ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਇੱਕ ਤੇਜਸਵੀ, ਅਰਧ-ਚੰਦ ਵਰਗਾ ਤੀਰ ਚੁੱਕਿਆ ਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦਾ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਮਕੁਟ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਹੁਣ ਰਾਵਣ, ਜਿਸਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਮਕੁਟ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਜਿਸਦੀ ਮਹਿਮਾ ਮਿਟ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਜ਼ਹਿਰ-ਰਹਿਤ ਸੱਪ ਜਾਂ ਚਾਨਣ-ਰਹਿਤ ਸੂਰਜ, ਉਸ ਦੀ ਚਮਕ ਥਮ ਗਈ ਸੀ। ਰਾਮ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਰਾਮ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਤੂੰ ਵੱਡਾ ਤੇ ਡਰਾਉਣਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ; ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਯੋਧਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਤੂੰ ਥੱਕ ਚੁੱਕਾ ਹੈ — ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਮੌਤ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ। ਜਾ, ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੂੰ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਪੀੜ੍ਹਤ ਹੈ। ਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਜਾ, ਰਾਤ-ਚਰਣਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ। ਆਰਾਮ ਕਰ, ਫਿਰ ਹਥਿਆਰ-ਸਜਿਆ ਤੇ ਰਥ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਆ; ਫਿਰ ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇਖੇਂਗਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਵਣ, ਜਿਸਦੀ ਅਹੰਕਾਰ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਧਨੁਸ਼ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸਦੇ ਘੋੜੇ ਅਤੇ ਰਥ-ਸਵਾਰ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਜੋ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਘਾਇਲ ਹੋਇਆ, ਜਿਸਦਾ ਮਕੁਟ ਟੁੱਟ ਗਿਆ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਵੱਡਾ ਰਾਤ-ਚਰਣਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਦੇਵਤਾ ਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦਾ ਵੈਰੀ, ਅੰਦਰ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਰਾਮ, ਜੋ ਯੁੱਧ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਸੀ, ਨੇ ਵਾਨਰਾਂ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਜ਼ਖਮਾਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕੀਤਾ। ਜਦੋਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਦਾ ਵੈਰੀ ਹਾਰ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਦੇਵਤਾ, ਦੈਤ, ਭੂਤ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ, ਸਮੁੰਦਰ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਮਹਾ-ਸਰਪ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਹੁਣ, ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਯੁੱਧ ਕਾਂਡ ਦੀ ਸਾਠਵੀਂ ਸਰਗਾ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੋ। ਰਾਵਣ, ਰਾਮ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਤੋਂ ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਆਪਣੀ ਅਹੰਕਾਰ ਟੁੱਟੀ ਹੋਈ, ਲੰਕਾ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਗਿਆ, ਤੇ ਉਸਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਚਿੰਤਾ ਭਰ ਗਈ। ਜਿਵੇਂ ਜੰਗਲੀ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਸ਼ੇਰ ਵੱਲੋਂ ਥਾਂ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਸੱਪ ਨੂੰ ਗਰੁੜ ਵੱਲੋਂ, ਰਾਵਣ ਮਹਾਨ-ਆਤਮਾ ਰਾਘਵ ਵੱਲੋਂ ਜਿੱਤਿਆ ਗਿਆ। ਉਹ ਰਾਘਵ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਦੰਡ ਵਾਂਗ ਸੀ ਤੇ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਚਮਕ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਸੀ, ਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਸੋਨੇ ਦੇ ਦਿਵ੍ਯ ਸਿੰਘਾਸਨ 'ਤੇ ਬੈਠ ਕੇ, ਰਾਵਣ ਨੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ: "ਮੇਰੀ ਸਾਰੀ ਤਪस्या ਵਿਅਰਥ ਹੋ ਗਈ; ਮੈਂ ਇੰਦਰ ਦੇ ਸਮਾਨ ਸੀ, ਪਰ ਇੱਕ ਮਨੁੱਖ ਵੱਲੋਂ ਹਾਰ ਗਿਆ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਭਿਆਨਕ ਵਾਣੀ ਹੁਣ ਸੱਚ ਹੋ ਗਈ ਹੈ: 'ਤੇਰਾ ਡਰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਆਵੇਗਾ' — ਤੇ ਹੁਣ ਅਜਿਹਾ ਹੋਇਆ। ਮੈਂ ਦੇਵਤਾ, ਦੈਤ, ਗੰਧਰਵ, ਯਕਸ਼, ਰਾਕਸ਼ਸ ਤੇ ਸਰਪਾਂ ਤੋਂ ਅਮਰਤਾ ਲਈ ਮੰਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਨਹੀਂ।" "ਮੈਂ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਇਹ ਮਨੁੱਖ ਰਾਮ ਹੈ, ਦਸ਼ਰਥ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਤੋਂ, ਜਿਵੇਂ ਅਨਰਣਿਆ ਨੇ ਕਦੇ ਭਵਿੱਖਵਾਣੀ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਮੇਰੇ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਮਨੁੱਖ ਉਠੇਗਾ, ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਤੇਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ, ਮੰਤਰੀਆਂ, ਫੌਜ, ਘੋੜਿਆਂ ਤੇ ਰਥ-ਸਵਾਰ ਸਮੇਤ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇਗਾ।" "ਉਹ ਤੇਰੇ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਪਾਪੀ, ਮੰਦ-ਮੱਤ, ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਤੈਨੂੰ ਮਾਰੇਗਾ; ਤੇ ਮੈਂ ਵੈਦਵਤੀ ਵੱਲੋਂ ਸ਼ਾਪਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੈਂ ਕਦੇ ਦੁਖੀ ਕੀਤਾ ਸੀ।" "ਇਹ ਸੀਤਾ, ਜੋ ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਹੈ ਤੇ ਵੱਡੀ ਭਾਗਵਤੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਹੈ — ਜਿਵੇਂ ਉਮਾ, ਨੰਦੀਸ਼ਵਰ, ਰੰਭਾ, ਤੇ ਵਰੁਣ ਦੀ ਧੀ ਜਨਮੀਆਂ।" "ਜੋ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਹੁਣ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ; ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਝੂਠ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਇੱਥੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ, ਪੂਰਾ ਜਤਨ ਕਰੋ।" "ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਤੇ ਮੀਨਾਰਾਂ 'ਤੇ ਰਖੋ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ, ਜਿਸਦੀ ਗਹਿਰਾਈ ਅਗਾਧ ਹੈ, ਜੋ ਦੇਵਤਾ ਤੇ ਦੈਤਾਂ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਨੇੜੇ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ।" "ਕੁਭਕਰਨ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਵਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਜਗਾਓ; ਪ੍ਰਹਸਤ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਤੇ ਸਾਡੀ ਫੌਜ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਹਾਰ ਗਈ।" "ਰਾਕਸ਼ਸ ਫੌਜ ਦੀ ਭਿਆਨਕ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਰਾਵਣ ਨੇ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ: 'ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਦੀ ਰਖਿਆ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਕਰੋ ਤੇ ਕਿਲ੍ਹੇ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹੋ।'" "ਕੁਭਕਰਨ, ਜੋ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਜਗਾਓ; ਉਹ ਆਰਾਮ ਨਾਲ, ਚਿੰਤਾਮੁਕਤ, ਇੱਛਾ-ਵਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਸੋ ਰਿਹਾ ਹੈ।" "ਇਹ ਰਾਕਸ਼ਸ ਨੌਂ, ਸੱਤ, ਦਸ ਜਾਂ ਅੱਠ ਮਹੀਨੇ ਇਕ ਵਾਰ ਸੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਹੁਣ ਇੱਕ ਰਸਮ ਕਰ ਕੇ ਸੋ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਨੌਂਵਾਂ ਦਿਨ ਹੈ।" "ਉਸ ਮਹਾਨ ਕੁਭਕਰਨ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਜਗਾਓ; ਕਿਉਂਕਿ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਵੱਡੇ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ, ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਾਨਰਾਂ ਤੇ ਦੋ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰੇਗਾ।" "ਉਹ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ, ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਮੁਖੀ ਹੈ; ਪਰ ਕੁਭਕਰਨ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਮੋਹ-ਵਸ਼ ਤੇ ਨੀਚ ਸੁਖਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ।" "ਜੇ ਕੁਭਕਰਨ ਜੱਗ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਰਾਮ ਵੱਲੋਂ ਹਾਰਨ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਦੁਖ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ।" "ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਇੰਦਰ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੈ, ਪਰ ਜੇ ਇਸ ਸੰਗੀਨ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮਦਦ ਕਰਨ ਯੋਗ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਕੀ ਲਾਭ?" ਰਾਵਣ ਦੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਕਸ਼ਸ ਬਹੁਤ ਉਤਾਵਲੇ ਹੋ ਗਏ ਤੇ ਕੁਭਕਰਨ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਵੱਲ ਚਲੇ। ਰਾਵਣ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ 'ਤੇ, ਉਹ ਮਾਸ-ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਸੁਗੰਧਤ ਮਾਲਾ ਤੇ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਭੋਜਨ ਲੈ ਕੇ ਚਲ ਪਏ। ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਹਰ ਪਾਸੇ ਇੱਕ ਯੋਜਨ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਹਕ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਵੱਡੇ ਦਰਵਾਜੇ ਵਾਲੀ, ਦਾਖਲ ਹੋਏ। ਕੁਭਕਰਨ ਦੀ ਸਾਹ ਦੇ ਹਿਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਓਹ ਥੋੜੇ ਹਿਲ ਗਏ, ਪਰ ਜਤਨ ਕਰਕੇ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ। ਉਹ ਚਮਕਦਾਰ ਗੁਫਾ, ਜਿਸਦੇ ਫਰਸ਼ ਹੀਰੇ ਤੇ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਬਣੇ ਹੋਏ, ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਕੇ, ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਸ਼ੇਰਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੋਇਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਡਰਾਉਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਫਿਰ, ਉਹ ਸਭ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ, ਕੁਭਕਰਨ ਨੂੰ ਜਗਾਣ ਲੱਗੇ, ਜੋ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਡੂੰਘਾ, ਵਿਅਕ੍ਰਿਤ ਤੇ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਪਸਾਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਸਰੀਰ 'ਤੇ ਵਾਲ ਖੜੇ ਹੋਏ, ਸਾਹ ਸੱਪ ਵਾਂਗ, ਉਸਦੀ ਸਾਹ ਨਾਲ ਹਵਾ ਗੂੰਜ ਰਹੀ ਸੀ, ਉਹ ਉੱਤਮ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ, ਸੋ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਨੱਕ ਡਰਾਉਣੀ, ਮੂੰਹ ਪਾਤਾਲ ਵਾਂਗ ਵੱਡਾ, ਪੂਰਾ ਸਰੀਰ ਪਲੰਗ 'ਤੇ ਪਸਾਰਿਆ, ਚਰਬੀ ਤੇ ਖੂਨ ਦੀ ਬੂ ਆਉਂਦੀ। ਉਹ ਸੋਨੇ ਦੇ ਬਾਂਹ-ਬੰਦ ਪਹਿਨਿਆ, ਮਕੁਟ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ, ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ, ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਵੈਰੀ-ਵਿਜेता, ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਸ਼ੇਰ ਕੁਭਕਰਨ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।