ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਜੀ ਨੇ ਰਣਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਲਲਕਾਰਿਆ, "ਠਹਿਰ, ਠਹਿਰ! ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਇੰਨਾ ਵੱਡਾ ਅਪਰਾਧ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਹੁਣ, ਹੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਸਿਰਮੌਰ, ਕਿੱਥੇ ਜਾਵੇਂਗਾ ਜੋ ਮੁਕਤੀ ਲੱਭ ਸਕੇਂ?" ਉਹ ਅੱਗੇ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਤੂੰ ਇੰਦਰ, ਯਮ, ਸੂਰਜ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਅੱਗ, ਸ਼ਿਵ—ਕਿਸੇ ਕੋਲ ਵੀ ਚਲਾ ਜਾਵੇਂ, ਜਾਂ ਦੱਸੋ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਭੱਜ ਜਾਵੇਂ, ਫਿਰ ਵੀ ਅੱਜ ਮੇਰੇ ਹੱਥੋਂ ਨਹੀਂ ਬਚ ਸਕੇਂਗਾ।" ਰਾਮ ਨੇ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਯਾਦ ਦਿਲਾਇਆ, "ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਤੂੰ ਅੱਜ ਆਪਣੇ ਹਥਿਆਰ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ, ਜੋ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਨਾਲ ਢਹਿ ਗਿਆ—ਉਹੀ, ਹੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਤੇਰੇ, ਤੇਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੇ ਪੋਤਿਆਂ ਲਈ ਮੌਤ ਬਣ ਕੇ ਆਇਆ ਹੈ।" ਫਿਰ ਰਾਮ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, "ਇਹੀ ਮਨੁੱਖ, ਜਿਸ ਦੇ ਅਨੇਕ ਰੂਪ ਹਨ, ਜਿਸ ਨੇ ਜਨਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਤੇਰੇ ਕਿਲਿਆਂ ਨੂੰ ਢਾਹ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਚੌਦਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।" ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਵਣ—ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਬਲਵਾਨ ਰਾਜਾ—ਨੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਹਨੁਮਾਨ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਰਾਮ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਉੱਡ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਪੁਰਾਣੀ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਭਿਆਨਕ ਗੁੱਸਾ ਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਮੌਤ ਦੀ ਅੱਗ ਵਰਗੇ ਜਲਦੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ। ਪਰ ਜਦ ਰਾਵਣ ਦੇ ਤੀਰ ਹਨੁਮਾਨ ਨੂੰ ਲੱਗੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਚਮਕ ਤੇ ਜੋਸ਼ ਹੋਰ ਵਧ ਗਿਆ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਰਾਵਣ ਦੇ ਹਮਲੇ ਨਾਲ ਰਾਮ ਨੂੰ ਚੋਟ ਲੱਗੀ। ਪਰ ਰਾਮ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਉਰਜਾ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾਰ ਸੀ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ, ਰਾਵਣ ਦੀ ਰਥ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਤਿੱਖੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਰਥ ਦੇ ਪਹੀਏ, ਘੋੜੇ, ਝੰਡਾ, ਛਤਰੀ, ਮਹਾਨ ਧਵਜ, ਸਾਰਥੀ, ਵਜਰ, ਭਾਲਾ, ਤੇ ਤਲਵਾਰ—ਸਭ ਕੁਝ ਕੱਟ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਰਾਮ ਨੇ ਬਿਜਲੀ ਵਰਗਾ ਤੀਰ ਚਲਾਇਆ, ਜੋ ਇੰਦਰ ਦੇ ਵਜਰ ਵਾਂਗ ਰਾਵਣ ਦੇ ਬਾਂਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਲੱਗਾ। ਰਾਵਣ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਇੰਦਰ ਦੇ ਵਜਰ ਤੇ ਬਿਜਲੀਆਂ ਤੋਂ ਨਾ ਡੋਲਦਾ ਸੀ, ਹੁਣ ਰਾਮ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਗਹਿਰੀ ਪੀੜਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਲਰਜ਼ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਆਪਣਾ ਧਨੁਸ਼ ਹੱਥੋਂ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਰਾਮ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਰਾਵਣ ਹੌਂਸਲੇ ਤੋਂ ਹਟ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਇੱਕ ਚਮਕਦਾਰ, ਅਰਧਚੰਦਰਾਕਾਰ ਤੀਰ ਚੁੱਕਦੇ ਹਨ ਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਰਾਵਣ ਦਾ ਸੋਨੇ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾ ਮੁਕਟ ਕੱਟ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਰਾਵਣ ਬਿਨਾ ਮਾਣ, ਬਿਨਾ ਚਮਕ ਦੇ, ਇੱਕ ਵਿਸ਼ ਰਹਿਤ ਸੱਪ ਜਾਂ ਚਾਨਣ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਹੋ ਗਿਆ। ਰਾਮ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ, "ਤੂੰ ਵੱਡਾ ਭਿਆਨਕ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਯੋਧਿਆਂ ਨੂੰ ਮਰਵਾ ਦਿੱਤਾ। ਹੁਣ ਤੂੰ ਥੱਕ ਗਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਅਜੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਮੌਤ ਨਹੀਂ ਦੇਵਾਂਗਾ।" "ਚਲਾ ਜਾ, ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੂੰ ਜੰਗ ਨਾਲ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਲੰਕਾ ਵਿਚ ਵਾਪਸ ਜਾ, ਅਰਾਮ ਕਰ, ਫਿਰ ਹਥਿਆਰ ਤੇ ਰਥ ਲੈ ਕੇ ਵਾਪਸ ਆ। ਉਸ ਵੇਲੇ, ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਤਾਕਤ ਦੇਖੇਂਗਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਵਣ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਾਣ ਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਟੁੱਟ ਚੁੱਕਾ ਸੀ, ਧਨੁਸ਼ ਕੱਟਿਆ ਗਿਆ, ਘੋੜੇ ਤੇ ਸਾਰਥੀ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਜਖਮੀ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਮਹਾਨ ਮੁਕਟ ਵਿਗੜਿਆ ਹੋਇਆ, ਜਲਦੀ ਨਾਲ ਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਰਾਤ ਦੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ, ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦਾ ਦੁਸ਼ਮਣ, ਅੰਦਰ ਗਿਆ, ਤਦ ਰਾਮ ਨੇ ਜੰਗ ਦੇ ਅੱਗੇ, ਵਾਨਰਾਂ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਘਾਵ ਭਰ ਦਿੱਤੇ। ਜਦੋਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਵੈਰੀ ਹਾਰ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਦੇਵਤੇ, ਦੈਤ, ਯਕਸ਼, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ, ਸਮੁੰਦਰ, ਰਿਸ਼ੀ, ਮਹਾਨ ਨਾਗ ਤੇ ਧਰਤੀ-ਪਾਣੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਹੁਣ, ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਯੁੱਧ ਕਾਂਡ ਦੇ ਸਠਵੇਂ ਸਰਗ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੋ। ਰਾਵਣ, ਰਾਮ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਤੋਂ ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਲੰਕਾ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦਾ ਮਾਣ ਟੁੱਟ ਗਿਆ, ਮਨ ਬਹੁਤ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਸੀ। ਜਿਵੇਂ ਜੰਗਲੀ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਝੁਕਾ ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਸੱਪ ਨੂੰ ਗਰੁੜ ਨੇ ਨਿਵਾ ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਵਣ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਰਾਘਵ ਦੁਆਰਾ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਘਵ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਆਈ ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਦੰਡ ਵਾਂਗ ਸਨ ਤੇ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਚਮਕ ਵਰਗੇ ਚਮਕਦੇ ਸਨ। ਇਹ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਸੋਨੇ ਦੇ ਦਿਵਯ ਸਿੰਘਾਸਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਕੇ, ਰਾਵਣ ਨੇ ਆਪਣੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਵੱਲ ਵੇਖ ਕੇ ਕਿਹਾ, "ਮੇਰੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਵਡੀਆਂ ਤਪੱਸਿਆਵਾਂ ਵਿਅਰਥ ਗਈਆਂ। ਮੈਂ ਇੰਦਰ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਸੀ, ਪਰ ਅੱਜ ਇੱਕ ਮਨੁੱਖ ਕੋਲੋਂ ਹਾਰ ਗਿਆ।" "ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਵਾਣੀ ਹੁਣ ਸੱਚ ਹੋ ਗਈ: 'ਤੇਰਾ ਡਰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਹੋਵੇਗਾ'—ਇਹੀ ਹੋਇਆ। ਮੈਂ ਦੇਵ, ਦੈਤ, ਗੰਧਰਵ, ਯਕਸ਼, ਰਾਕਸ਼ਸ, ਤੇ ਨਾਗਾਂ ਤੋਂ ਅਜੈਯਤਾ ਮੰਗੀ ਸੀ, ਪਰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਨਹੀਂ।" "ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ, ਇਹ ਮਨੁੱਖ ਰਾਮ ਹੀ ਹੈ, ਦਸ਼ਰਥ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਇਕਸ਼ਵਾਕੂ ਵੰਸ਼ ਦਾ, ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਅਨਰਣਯ ਨੇ ਕਦੇ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਕੀਤੀ ਸੀ।" ਰਾਵਣ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, "ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਮੇਰੇ ਵੰਸ਼ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਮਨੁੱਖ ਉੱਠੇਗਾ ਜੋ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਤੈਨੂੰ, ਤੇਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ, ਮੰਤਰੀਆਂ, ਫੌਜ, ਘੋੜਿਆਂ ਅਤੇ ਸਾਰਥੀ ਸਮੇਤ ਮਾਰ ਦੇਵੇਗਾ।" "ਉਹੀ ਤੇਰੇ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਦੁਸ਼ਟ, ਮੰਦਬੁੱਧੀ, ਤੈਨੂੰ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇਗਾ। ਮੈਂ ਕਦੇ ਵੇਦਵਤੀ ਨੂੰ ਤੰਗ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਹ ਸੀਤਾ, ਜੋ ਜਨਕ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ ਹੈ, ਵੱਡੀ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਉਮਾ, ਨੰਦੀਸ਼ਵਰ, ਰੰਭਾ ਤੇ ਵਰੁਣ ਦੀ ਧੀ ਹੋਈਆਂ।" "ਜੋ ਕੁਝ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਹੀ ਹੁਣ ਹੋ ਗਿਆ। ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਦੇ ਝੂਠੀਆਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ। ਇਸ ਲਈ, ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੋ।" "ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਕਿਲ੍ਹਿਆਂ ਤੇ ਮੀਣਾਰਾਂ ਉੱਤੇ ਪਹਿਰੇਦਾਰੀ ਲਈ ਲਗਾਓ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ, ਜੋ ਅਥਾਹ ਹੈ ਤੇ ਦੇਵ-ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਮਾਣ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਨੇੜੇ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ।" "ਕੰਭਕਰਨ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਕਾਰਨ ਸੁੱਤਾ ਪਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਜਗਾਓ; ਪ੍ਰਹਸਤ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਸਾਡੀ ਫੌਜ ਵੀ ਹਾਰ ਗਈ।" "ਰਾਕਸ਼ਸ ਫੌਜ ਦੀ ਭਿਆਨਕ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਮੈਂ ਹੁਕਮ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ: 'ਕਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਦੀ ਚੌਕੀ ਲਗਾਓ ਤੇ ਪ੍ਰਚੀਰ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹੋ।'" "ਕੰਭਕਰਨ, ਜੋ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਜਗਾਓ; ਉਹ ਸੁੱਤਾ ਪਿਆ ਹੈ, ਫਿਕਰ ਰਹਿਤ, ਇੱਛਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮਸਤ।" "ਇਹ ਰਾਕਸ਼ਸ ਨੌ, ਸੱਤ, ਦੱਸ ਜਾਂ ਅੱਠ ਮਹੀਨੇ ਇਕ ਵਾਰੀ ਲਗਾਤਾਰ ਸੁੱਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਹੁਣ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਯਜਨ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਸੋ ਇਹ ਨੌਵਾਂ ਦਿਨ ਹੈ।" "ਉਸ ਮਹਾਬਲੀ ਕੰਭਕਰਨ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਜਗਾਓ; ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਉਹ ਵੱਡੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ, ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਵਾਨਰਾਂ ਤੇ ਦੋਉ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਨੂੰ ਛੇਤੀ ਮਾਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।" "ਉਹ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਸਾਡਾ ਮੁੱਖ ਧਵਜ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਆਗੂ; ਪਰ ਕੰਭਕਰਨ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਮਸਤ, ਮੋਹ ਤੇ ਵਾਸਨਾ ਵਿੱਚ ਫਸਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।" "ਜੇ ਕੰਭਕਰਨ ਜਗ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਰਾਮ ਕੋਲੋਂ ਹਾਰ ਜਾਣ ਦਾ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗਾ।" "ਪਰ ਜੇਕਰ ਇਸ ਭਿਆਨਕ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਇੰਦਰ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਹ ਮੇਰੀ ਮਦਦ ਨਾ ਕਰ ਸਕੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਮੇਰੇ ਕਿਸ ਕੰਮ ਦਾ?