ਇਹ ਸਭ ਵਾਰਤਾਵਾਂ ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਰਾਮ ਜੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਮਹਾਨ ਯੋਧਾ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਬਲ ਤੇ ਅਸਥਿਰ ਮਨ ਨਾਲ ਵਸੀਸ਼ਠ ਮੁਨੀ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ, ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਹਾਨ ਅਸਤਰ ਛੱਡੇ। ਪਹਿਲਾਂ, ਉਸ ਨੇ ਸੋਸ਼ਣ, ਦਾਰਣ, ਅਜੇਯ ਵਜ੍ਰ, ਬ੍ਰਹਮਪਾਸ਼, ਕਾਲਪਾਸ਼ ਅਤੇ ਵਰੁਣਪਾਸ਼ ਵਰਗੇ ਭਿਆਨਕ ਅਸਤਰ ਛੱਡੇ। ਫਿਰ ਪਿਨਾਕ ਅਸਤਰ, ਸੁੱਕਾ ਤੇ ਭਿੱਜਾ ਵਜ੍ਰ, ਦੰਡ ਅਸਤਰ, ਪੈਸ਼ਾਚ ਅਤੇ ਕ੍ਰੌਂਚ ਅਸਤਰ ਵੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਅਗੇ, ਉਸ ਨੇ ਧਰਮ ਚੱਕਰ, ਕਾਲ ਚੱਕਰ, ਵਿਸ਼ਣੁ ਚੱਕਰ, ਵਾਯੁ ਅਸਤਰ, ਮਥਨ ਅਸਤਰ ਅਤੇ ਅਸ਼ਵ-ਸ਼ੀਰ ਅਸਤਰ ਵਰਗੇ ਅਣਗਿਣਤ ਅਸਤਰ ਛੱਡੇ। ਦੋ ਭਾਲੇ, ਕਾਂਕਾਲ ਅਸਤਰ, ਗਦਾ, ਵਿਦਿਆਧਰ ਅਸਤਰ ਅਤੇ ਕਾਲ ਅਸਤਰ ਵੀ ਛੱਡੇ ਗਏ। ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ, ਕਪਾਲ ਅਤੇ ਕੰਗਣ ਅਸਤਰ ਵੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਵੱਲੋਂ ਛੱਡੇ ਗਏ। ਇਹ ਸਭ ਅਸਤਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਦੇਖ ਕੇ, ਵਸੀਸ਼ਠ—ਜੋ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰਮੌਰ ਸਨ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ—ਸਿਰਫ ਆਪਣੇ ਦੰਡ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਗਏ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਸਭ ਅਸਤਰ ਨਿਰਸ਼ਕਤ ਹੋ ਗਏ, ਤਾਂ ਗਾਧੀ ਪੁੱਤਰ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾਸਤਰ ਛੱਡਿਆ। ਇਸ ਅਸਤਰ ਦੇ ਉੱਠਣ ਨਾਲ, ਅਗਨੀ ਆਦਿ ਦੇਵਤੇ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਗੰਧਰਵ ਤੇ ਮਹਾਨ ਨਾਗ ਸਭ ਡਰ ਗਏ। ਤਿੰਨੋ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਭੈਲਾਪੈਦਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਪਰ, ਹੇ ਰਾਘਵ, ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬ੍ਰਹਮ-ਦੰਡ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਉਸ ਭਿਆਨਕ ਬ੍ਰਹਮਾਸਤਰ ਨੂੰ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾਸਤਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਸਮਾ ਲਿਆ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਬਹੁਤ ਹੀ ਭਿਆਨਕ ਹੋ ਗਿਆ। ਤਿੰਨੋ ਲੋਕ ਹੈਰਾਨ ਤੇ ਡਰੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਰ ਰੋਮ-ਰੋਮ ਵਿਚੋਂ ਧੂਏਂ ਰਹਿਤ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਲਪਟਾਂ ਵਾਂਗ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਿਕਲਣ ਲੱਗ ਪਈ। ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਉੱਠਿਆ ਬ੍ਰਹਮ-ਦੰਡ ਵਿਨਾਸ਼ਕਾਰੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਯਮਰਾਜ ਦਾ ਦੰਡ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਵੇਲੇ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਵਸੀਸ਼ਠ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ—"ਤੁਹਾਡੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਟੱਲ ਹੈ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ; ਆਪਣੀ ਤੇਜ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਸਥਿਰ ਰੱਖੋ। ਤੁਸੀਂ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮਹਾਨ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰ ਲਿਆ; ਤੁਹਾਡੀ ਸ਼ਕਤੀ ਸਰਵੋਚ ਹੈ, ਦੁਨੀਆਂ ਭੈ ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਵੇ।" ਇਹ ਵਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਤੇ ਉਜਲੇ ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕੀਤਾ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਜੋ ਹਾਰ ਚੁੱਕਾ ਸੀ, ਡੂੰਘੀ ਸਾਹ ਲੈ ਕੇ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, "ਕਿਸ ਨੂੰ ਲੋੜ ਹੈ ਇਸ ਯੋਧਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ, ਜਾਂ ਕਸ਼ਤਰੀ ਬਲ ਦੀ? ਅਸਲ ਤਾਕਤ ਤਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮੀਕ ਤਪ ਦੀ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਸਾਰੇ ਅਸਤਰ ਇਕ ਬ੍ਰਹਮ-ਦੰਡ ਨਾਲ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ।" ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕੀਤਾ, "ਹੁਣ ਮੈਂ ਉੱਚ ਕੋਟੀ ਦਾ ਤਪ ਕਰਾਂਗਾ, ਜੋ ਕਿ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਬਣਨ ਦਾ ਸੱਚਾ ਕਾਰਨ ਹੈ।" ਹੁਣ, ਸੁਣੋ ਰਾਮ ਜੀ, ਮਹਾਨ ਰਾਮਾਏਣ ਦੇ ਬਾਲ ਕਾਂਡ ਦੀ ਸਤਾਵੀਂ ਸৰ্গ ਦੀ ਕਥਾ। ਹਾਰ ਦੀ ਜ਼ਖ਼ਮ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦਾ ਦਿਲ ਸੜ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਵਾਰ ਵਾਰ ਡੂੰਘਾ ਸਾਹ ਲੈਂਦਾ ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵਡੇ ਆਤਮਾਵਾਨ ਵਸੀਸ਼ਠ ਦਾ ਵੈਰੀ ਸਮਝਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਉਹ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਚਲਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਥੇ ਮਹਾਨ ਤਪਸ਼ਚਰਿਆ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਉਹ ਫਲ-ਮੂਲ ਖਾਂਦਾ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਵਿਚ ਰੱਖਦਾ, ਅਤੇ ਉੱਚਤਮ ਤਪ ਕਰਦਾ। ਫਿਰ ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰ—ਹਵਿਸ਼ਪੰਡ, ਮਧੁਸ਼ਪੰਡ ਤੇ ਵੱਡੇ ਰਥੀ ਦ੍ਰਿੜਨੇਤ੍ਰ—ਜਨਮੇ। ਜਦੋਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਪੂਰੇ ਹੋ ਗਏ, ਤਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾਮਹ ਹਨ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਮਿੱਠੇ ਬਚਨ ਆਖੇ, "ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਤਪਸ਼ਚਰਿਆ ਨਾਲ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਲੋਕ ਜਿੱਤ ਲਏ ਹਨ, ਹੇ ਕੁਸ਼ਿਕ ਪੁੱਤਰ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਪਾਂ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਤੈਨੂੰ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਮੰਨਦੇ ਹਾਂ।" ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤੇ ਅਕਾਸ਼ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਸੁਣਿਆ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਕੁਝ ਲਜਜਤ ਨਾਲ ਨਿਰਾਸ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸਦੇ ਅੰਦਰ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਤੇ ਗੁੱਸਾ ਆਇਆ। ਉਹ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, "ਮੈਂ ਇੰਨੀ ਵੱਡੀ ਤਪਸ਼ਚਰਿਆ ਕੀਤੀ, ਫਿਰ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਹੀ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ। ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਇਹ ਤਪ ਦਾ ਕੋਈ ਫਲ ਨਹੀਂ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਹੋਰ ਵੱਡੀ ਤਪਸ਼ਚਰਿਆ ਕਰਨ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕੀਤਾ। ਇਸੇ ਸਮੇਂ, ਇਕ ਹੋਰ ਸੱਚ-ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਕਕੁਤਸ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੁ, ਆਇਆ। ਉਸਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਆਇਆ, "ਮੈਂ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਯਜਨਾ ਕਰਾਂਗਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਸਮੇਤ ਦੇਵ ਲੋਕ ਹਾਸਲ ਕਰਾਂਗਾ।" ਉਸ ਨੇ ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਤੇ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ। ਪਰ ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਅਸੰਭਵ ਹੈ।" ਵਸੀਸ਼ਠ ਵੱਲੋਂ ਅਸਵੀਕਾਰ ਹੋਣ ਤੇ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੁ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਚਲ ਪਿਆ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨੋਰਥ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ, ਵਸੀਸ਼ਠ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਕੋਲ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਪੁੱਤਰ ਤਪ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੁ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਸੌਂ ਉਜਲੇ, ਤਪਸਚਰਿਆ ਵਿਚ ਲੀਨ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕੋਲ ਗਿਆ, ਇੱਕ-ਇੱਕ ਕਰਕੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਤੇ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਨਜ਼ਰ ਥੱਲੇ ਕਰ ਕੇ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਆਸਰਾ ਲੈਣ ਆਇਆ ਹਾਂ, ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਆਸਰਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹੋ। ਮੈਨੂੰ ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੇ ਅਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਮੈਂ ਮਹਾਨ ਯਜਨਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦਿਓ।" "ਮੈਂ ਗੁਰੂ ਦੇ ਸਭ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ; ਸਿਰ ਨਵਾ ਕੇ, ਮੈਂ ਤਪਸਚਰਿਆ ਵਿਚ ਲੀਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।" "ਤੁਸੀਂ, ਮੇਰੀ ਸਿਧੀ ਦੇ ਲਈ, ਮੇਰੇ ਯਜਮਾਨ ਬਣੋ, ਤਾਂ ਜੋ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਸਮੇਤ ਦੇਵ ਲੋਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਾਂ।" "ਵਸੀਸ਼ਠ ਵੱਲੋਂ ਅਸਵੀਕਾਰ ਹੋਣ ਤੇ, ਮੈਨੂੰ ਹੋਰ ਕੋਈ ਰਾਹ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦਾ, ਹੇ ਤਪਸਵੀਓ, ਸਿਵਾਏ ਤੁਸੀਂ ਗੁਰੂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ।" "ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਵਿਚ, ਕੁਲਪੁਰੋਹਿਤ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਰਾਹ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਮੇਰੀ ਦਿਵਤਾ ਹੋ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੁ ਨੇ ਆਪਣੀ ਨਮਰਤਾ ਤੇ ਇੱਛਾ ਰਿਸ਼ੀ ਪੁੱਤਰਾਂ ਅੱਗੇ ਰੱਖੀ।