ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਨੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀ ਉਚਾਈਆਂ ਨੂੰ ਫਤਿਹ ਕੀਤਾ, ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਨੂੰ ਲੰਘਿਆ, ਅਤੇ ਮੈਨਾ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਰਾਖਸ਼ਸੀ ਦੇ ਖਤਰੇ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ, ਛਾਇਆ-ਪਕੜੇ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ, ਸਿੰਹਿਕਾ ਦਾ ਨਾਸ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਲੰਕਾ ਅਤੇ ਮਲਿਆ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਰਾਤ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ, ਇਕੱਲੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ, ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਸਥਾਨ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਬੰਦੋਬਸਤ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਰਵਣ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ, ਪੁਸ਼ਪਕ ਰਥ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਅਸ਼ੋਕ ਵਨ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ। ਉਸਨੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਦਿੱਤਾ, ਉਸ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ, ਰਾਖਸ਼ਸੀ ਨੂੰ ਡਰਾਇਆ, ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਜਾਤਾ ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਵੀਜ਼ਨ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਰਤਨ ਦਿੱਤਾ, ਦਰੱਖਤ ਨੂੰ ਤੋੜਿਆ, ਰਾਖਸ਼ਸੀ ਦਾ ਭੱਜਣਾ ਦੇਖਿਆ ਅਤੇ ਕਿੰਕਰਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਵਾਯੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਕੈਦ ਕੀਤਾ, ਜਦੋਂ ਲੰਕਾ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸੜ ਰਹੀ ਸੀ, ਉਹ ਵਾਪਸ ਆਇਆ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਦ ਲਿਆ। ਰਘੂਵੰਸ਼ੀ ਨੂੰ ਸੰਤਵਨਾ ਦਿੱਤੀ, ਰਤਨ ਸੌਂਪਿਆ, ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ ਨਲ ਦਾ ਪੁਲ ਬਣਾਇਆ। ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਲੰਘ ਕੇ, ਰਾਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਲੰਕਾ ਦਾ ਘੇਰਾ ਕੀਤਾ, ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨਾਲ ਸਾਂਝੇਦਾਰੀ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਮਾਰਣ ਦੇ ਉਪਾਅ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ। ਕੁੰਭਕਰਨ ਦਾ ਨਾਸ ਕੀਤਾ, ਮੇਘਨਾਦ ਨੂੰ ਹਾਰਾਇਆ, ਰਵਣ ਦਾ ਨਾਸ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਦੀ ਪੁੰਜੀਕਰਨ ਕੀਤੀ, ਪੁਸ਼ਪਕ ਰਥ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ, ਅਯੋਧਿਆ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਭਰਦਵਾਜ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ। ਫਿਰ ਵਾਯੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਭੇਜਿਆ, ਭਰਤ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ, ਰਾਮ ਦੀ ਪੁੰਜੀਕਰਨ ਦਾ ਸ਼ੁਭ ਮੌਕਾ ਆਇਆ, ਸਾਰੇ ਫੌਜਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸਰਜਿਤ ਕੀਤਾ, ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਮਨਾਈ, ਅਤੇ ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ। ਜੋ ਵੀ ਰਾਮ ਬਾਰੇ ਹੋਣਾ ਸੀ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਾਲਮੀਕੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ। ਵਾਲਮੀਕੀ ਨੇ ਰਾਮ ਦੀ ਪੂਰੀ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸ਼ਬਦਾਂ ਅਤੇ ਅਰਥਾਂ ਨਾਲ ਲਿਖਿਆ। ਉਸਨੇ ਚੌਵੀਹ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕ, ਪੰਜ ਸਾਰਗ, ਛੇ ਕਾਂਡ ਅਤੇ ਉੱਤਰਾ ਭਾਗ ਲਿਖਿਆ। ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਇਹ ਮਹਾਨ ਕੰਮ ਮੁਕੰਮਲ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਸੋਚਿਆ, "ਇਹ ਕੌਣ ਪੜ੍ਹੇਗਾ?" ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਕੁਸ਼ ਅਤੇ ਲਵ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਧਰਮਮਈ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਅਤੇ ਸੁਰੀਲੇ ਸਵਰ ਵਾਲੇ ਭਾਈ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਸਿਖਿਆ ਦਿੱਤੀ, ਤਾਂ ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ। ਵਰਤਮਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਰਾਮਾਯਣ ਦੀ ਪੂਰੀ ਕਵਿਤਾ, ਸੀਤਾ ਦੀ ਮਹਾਨ ਕਹਾਣੀ, ਅਤੇ ਪੁਲਸਤਿਆ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਨਾਸ ਨੂੰ ਲਿਖਿਆ। ਇਹ ਕਵਿਤਾ ਪੜ੍ਹਨ ਅਤੇ ਗਾਉਣ ਲਈ ਸੁਹਾਵਣੀ ਸੀ, ਤਿੰਨ ਮਾਪਾਂ ਵਿੱਚ ਸਜਾਈ ਗਈ ਸੀ, ਸੱਤ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਮਾਪਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ, ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਧੁਨ ਨਾਲ ਸਾਥ ਸੀ। ਇਹ ਕਵਿਤਾ ਪ੍ਰੇਮ, ਦਇਆ, ਹਾਸੇ, ਗੁੱਸੇ, ਡਰ, ਹੀਰੋਇਜ਼ਮ ਅਤੇ ਹੋਰ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਦੋ ਭਾਈਆਂ, ਜੋ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਧੁਨ ਦੇ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ ਸਨ, ਗਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਗਾਂਧਰਵਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੱਗਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਸੁੰਦਰਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸਨ, ਮਿੱਠੇ ਸਵਰਾਂ ਨਾਲ ਬੋਲਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਰਾਮ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਨਿਕਲੇ ਦੋ ਚਿੱਤਰਾਂ ਵਾਂਗ ਸਨ। ਉਹ ਦੋ ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਜਿਸਨੇ ਪੂਰੀ ਉੱਚੀ ਅਤੇ ਧਰਮਮਈ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਪੂਰੀ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਦੋਸ਼ ਦੇ ਪੜ੍ਹਿਆ। ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਦੁਬਾਰਿਆਂ ਅਤੇ ਧਰਮਮਈ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਦੋ, ਜੋ ਅਸਲ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਸਨ, ਸਿੱਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਗਾਉਂਦੇ ਸਨ, ਪੂਰੀ ਧਿਆਨ ਨਾਲ। ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁਭਾਗਸ਼ਾਲੀ, ਸਾਰੇ ਸ਼ੁਭ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਦੋ, ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ, ਸ਼ੁੱਧ ਮਨਾਂ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ— ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ, ਨੇੜੇ ਖੜੇ ਹੋਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇਹ ਕਵਿਤਾ ਗਾਈ; ਇਸਨੂੰ ਸੁਣਕੇ, ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈਆਂ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਸ਼ਾਨਦਾਰ! ਸ਼ਾਨਦਾਰ!" ਵੱਡੀ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ; ਸਾਰੇ ਧਰਮਮਈ ਰਿਸ਼ੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਦੋ ਕੁਸ਼ੀਲਾਵ ਗਾਇਕਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਦੇ ਯੋਗ ਸਨ, ਕਹਿੰਦੇ, "ਆਹ, ਇਸ ਗੀਤ ਦੀ ਮਿੱਠਾਸ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਦੀ!" ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਘਟਨਾਵਾਂ ਕਈ ਸਮੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਪਰ ਇਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕਿਸੇ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ। ਉਹ ਦੋ ਮਿਲਕੇ ਮਿੱਠੀ ਸੁਰ ਵਿੱਚ ਗਾਉਂਦੇ ਰਹੇ, ਜਜ਼ਬੇ ਅਤੇ ਨਿਪੁਣਤਾ ਨਾਲ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਦੋ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਤਪੱਸਾ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਦੋ ਹੋਰ ਜਜ਼ਬੇ ਅਤੇ ਅਸਧਾਰਣ ਮਿੱਠਾਸ ਨਾਲ ਗਾਉਂਦੇ ਰਹੇ, ਤਾਂ ਇਕ ਖੁਸ਼ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ, ਜੋ ਨੇੜੇ ਖੜੇ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦਾ ਘੜਾ ਦਿੱਤਾ। ਦੂਜੇ, ਜੋ ਖੁਸ਼ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਛਾਲਾ ਦੇ ਕਪੜੇ ਦਿੱਤੇ; ਇੱਕ ਹੋਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਾਲੇ ਮਰਹਿਸ਼ੀ ਦੇ ਚਮੜੇ ਦਾ ਉਪਰਾਲਾ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਨੇ ਪਵਿੱਤਰ ਧਾਗਾ ਦਿੱਤਾ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦਾ ਬਰਤਨ ਦਿੱਤਾ, ਦੂਜੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੁੰਜਾ ਗਾਹਾ ਦਾ ਜੁਰਾਬ ਦਿੱਤਾ; ਇੱਕ ਹੋਰ ਨੇ ਇੱਕ ਡੰਡਾ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੋਇਨਕਲੋਥ ਦਿੱਤਾ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਖੁਸ਼ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕਾਂਟਾ ਦਿੱਤਾ; ਇੱਕ ਹੋਰ ਨੇ ਕੇਸਰੀ ਰੰਗ ਦੇ ਕਪੜੇ ਦਿੱਤੇ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਛਾਲੇ ਦਾ ਕਪੜਾ ਦਿੱਤਾ। ਇੱਕ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਜੁੜੀ ਵਾਲੀ ਬੰਦੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਲੱਕੜ ਦੀ ਰੱਸੀ ਦਿੱਤੀ; ਇੱਕ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਯਾਜ਼ਮਾਨੀ ਪਦਾਰਥ ਦਿੱਤੇ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਨੇ ਅੱਗ ਦੇ ਇੰਧਨ ਦਾ ਢੋਰੀ ਦਿੱਤਾ। ਇੱਕ ਨੇ ਉਦੰਬਰ ਦੇ ਲੱਕੜ ਦਾ ਡੰਡਾ ਦਿੱਤਾ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਕੁਝ ਨੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤੇ; ਹੋਰ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਉਚਾਰਨ ਕੀਤੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਾਰੇ ਸੱਚੇ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ, ਕਹਿੰਦੇ, "ਇਹ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਕਹਾਣੀ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਹੈ।" ਇਹ ਕਵਿਤਾ ਕਵੀਆਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਬੁਨਿਆਦ ਹੈ, ਜੋ ਸਹੀ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਈ; ਇਹ ਗੀਤ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ ਹਨ, ਦੁਆਰਾ ਗਾਇਆ ਗਿਆ।