ਇਸ ਵਾਰਤਾਵਾਂ ਦੀ ਕਥਾ ਪਵਿੱਤਰ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਬਾਲ ਕਾਂਡ ਤੋਂ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਦਿਖਾਉਣ ਲਈ, ਇੱਕ-ਇੱਕ ਕਰਕੇ ਮਹਾਨ ਅਸਤਰਾਂ ਛੱਡੇ। ਉਹ ਮਾਨਵ ਅਸਤਰ, ਮੋਹਨ, ਗਾਂਧਰਵ, ਸਵਾਪਨ, ਜ੍ਰੰਭਣ, ਮਾਦਨ, ਸੰਤਾਪਨ ਅਤੇ ਵਿਲਾਪਨ ਅਸਤਰ ਛੱਡਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਸੋਸ਼ਣ, ਦਾਰਣ, ਅਜੈਯ ਵਜ੍ਰ ਅਸਤਰ, ਬ੍ਰਹਮਾ-ਪਾਸ਼, ਕਾਲ-ਪਾਸ਼ ਅਤੇ ਵਰੁਣ-ਪਾਸ਼ ਵੀ ਛੱਡੇ। ਉਸ ਨੇ ਪਿਆਰੇ ਪਿਨਾਕ ਅਸਤਰ, ਸੁੱਕਾ ਤੇ ਗੀਲਾ ਤੂਫਾਨ, ਦੰਡ ਅਸਤਰ, ਪੈਸ਼ਾਚ ਅਤੇ ਕ੍ਰੌਂਚ ਅਸਤਰ ਵੀ ਛੱਡੇ। ਧਰਮ ਚੱਕਰ, ਕਾਲ ਚੱਕਰ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਚੱਕਰ, ਹਵਾ ਦਾ ਹਥਿਆਰ, ਮਥਣ ਹਥਿਆਰ ਅਤੇ ਘੋੜੇ ਦੇ ਸਿਰ ਵਾਲਾ ਅਸਤਰ ਵੀ ਛੱਡਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਦੋ ਬਾਣ, ਕਾਂਕਾਲ ਹਥਿਆਰ, ਗਦਾ, ਵਿਦਿਆਧਰ ਅਸਤਰ ਅਤੇ ਭਿਆਨਕ ਕਾਲ ਅਸਤਰ ਛੱਡੇ। ਤੀਖੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ, ਕਪਾਲ ਅਸਤਰ, ਕੰਗਣ ਅਸਤਰ—all ਇਹ ਅਸਤਰ ਵੀ ਛੱਡੇ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਅਸਤਰ ਛੱਡੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਵਸੀਸ਼ਠ, ਜੋ ਮੰਤ੍ਰ ਜਾਪ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਹਨ, ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਸਚਰਜ ਨਾਲ ਵੇਖਦੇ ਹਨ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਸੀਸ਼ਠ, ਆਪਣੇ ਦੰਡ ਨਾਲ, ਉਹਨਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਅਸਤਰਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਅਸਤਰ ਵਸੀਸ਼ਠ ਦੁਆਰਾ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਦ ਗਾਧੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ—ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ—ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਸਤਰ ਛੱਡਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਸਤਰ ਦੇ ਉਠਾਏ ਜਾਣ ਤੇ, ਅਗਨੀ ਦੇ ਨੇਤ੍ਰਤਵ ਹੇਠ ਦੇਵਤਾ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਗਾਂਧਰਵ, ਮਹਾਨ ਸर्प—all ਡਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਭਯ ਫੈਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ, ਰਾਘਵ, ਵਸੀਸ਼ਠ ਆਪਣੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੰਡ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਇਸ ਸਭ ਤੋਂ ਭਿਆਨਕ ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਸਤਰ ਨੂੰ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਵਸੀਸ਼ਠ ਇਹ ਅਸਤਰ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਆਕ੍ਰਿਤੀ ਬਹੁਤ ਭਿਆਨਕ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹੈਰਾਨ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਵਸੀਸ਼ਠ ਦੇ ਹਰ ਰੋਮ-ਕੁਪ ਤੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀਆਂ ਕਿਰਣਾਂ ਨਿਕਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਬਿਨਾ ਧੂੰਏ ਵਾਲੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਉਠਾਇਆ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੰਡ, ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਯਮ ਦਾ ਦੰਡ ਹੋਵੇ। ਤਦ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਸੀਸ਼ਠ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੇ ਹਨ: “ਤੇਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਟੱਲ ਹੈ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਆਪਣੀ ਤੇਜ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ।” “ਤੇਰੇ ਦੁਆਰਾ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ; ਤੇਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਸਰਵੋਤਮ ਤੇ ਅਟੱਲ ਹੈ—ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਡਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਸੀਸ਼ਠ, ਜੋ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਤੇ ਤੇਜਸਵੀ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਪਰਾਜਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਡੂੰਘੀ ਸਾਹ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: “ਕਸ਼ਤ੍ਰੀਯ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਯੋਧੇ ਦੀ ਤਾਕਤ—ਇਹ ਸਭ ਵਿਅਰਥ! ਸੱਚੀ ਸ਼ਕਤੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਤਪ-ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ। ਇਕ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੰਡ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਸਾਰੇ ਹਥਿਆਰ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ।” ਇਸ ਉੱਤੇ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਕੇ, ਉਹ ਨਿਰਣੈ ਕਰਦੇ ਹਨ: “ਮੈਂ ਵੱਡਾ ਤਪ ਕਰਾਂਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਬਣਨ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ।” ਹੁਣ, ਮਹਾਨ ਰਾਮਾਇਣ ਦੀ ਸਤਵੀਂ ਸਰਗਾ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੋ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਆਪਣੇ ਪਰਾਜਯ ਦੀ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਦੁਖੀ ਮਨ ਨਾਲ, ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸਾਹ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਵਸੀਸ਼ਠ ਨਾਲ ਵੈਰ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਕਠਿਨ ਤਪ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਫਲ ਤੇ ਜੜ੍ਹਾਂ ਖਾਂਦੇ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਉੱਚ ਤਪ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸੱਚ ਤੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ—ਹਵਿਸ਼ਪੰਦਾ, ਮਧੁਸ਼ਪੰਦਾ, ਤੇ ਦ੍ਰਿੜਨੇਤ੍ਰ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਰਥੀ ਹਨ। ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਤਪ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਹਨ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਮਿੱਠੇ ਸ਼ਬਦ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: “ਤੂੰ ਤਪ ਦੁਆਰਾ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਲੋਕ ਜਿੱਤ ਲਏ ਹਨ, ਹੇ ਕੁਸ਼ਿਕਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ। ਇਸ ਤਪ ਨਾਲ, ਅਸੀਂ ਤੈਨੂੰ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਮੰਨਦੇ ਹਾਂ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਤੇ ਤੇਜਸਵੀ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ, ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਬ੍ਰਹਮਾ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਸਨ ਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਥੋੜਾ ਲਜਜਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ, ਵੱਡੇ ਦੁਖ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ, ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: “ਮੈਂ ਵੱਡਾ ਤਪ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਕੇਵਲ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ—ਮੈਂ ਸੋਚਦਾ ਹਾਂ, ਤਪ ਦਾ ਕੋਈ ਫਲ ਨਹੀਂ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਰਣੈ ਕਰਕੇ, ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ, ਤਪ ਕਰਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਸਚ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੁ, ਜੋ ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਸੋਚਦਾ ਹੈ: “ਮੈਂ ਯਜਨ ਕਰਾਂਗਾ, ਹੇ ਰਾਘਵ।” “ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ, ਦੇਵ ਲੋਕ ਦੀ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਾਂਗਾ।” ਉਹ ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੂੰ ਬੁਲਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਆਪਣਾ ਇਰਾਦਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਵਸੀਸ਼ਠ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: “ਇਹ ਅਸੰਭਵ ਹੈ।” ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੁ, ਵਸੀਸ਼ਠ ਦੁਆਰਾ ਅਸਵੀਕਾਰ ਹੋ ਕੇ, ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ, ਆਪਣੇ ਕਾਰਜ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ, ਵਸੀਸ਼ਠ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਕੋਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਤਪ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੁ, ਮਹਾਨ ਤੇਜਸਵੀ, ਵਸੀਸ਼ਠ ਦੇ ਸੌ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਉੱਚ ਤਪ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਹਨ। ਉਹ, ਸਭ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਕੋਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਕਰਕੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਸਿਰ ਝੁਕਾ ਕੇ ਖੜਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ, ਜੋੜੇ ਹੋਏ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ, ਸਭ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ: “ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਆਇਆ ਹਾਂ, ਆਸਰਾ ਲੈਣ ਲਈ, ਆਸਰਾ ਦੇਣ ਵਾਲਿਆਂ ਤੋਂ।” “ਮੈਂ, ਵਸੀਸ਼ਠ ਦੁਆਰਾ ਅਸਵੀਕਾਰ ਹੋਇਆ ਹਾਂ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ; ਵੱਡਾ ਯਜਨ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹਾਂ, ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦਿਓ।” “ਮੈਂ, ਗੁਰੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦਾ ਸਤਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਤੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ; ਸਿਰ ਝੁਕਾ ਕੇ, ਮੈਂ ਤਪ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।” “ਤੁਸੀਂ, ਮੇਰੇ ਕਾਰਜ ਦੀ ਸਿਧੀ ਲਈ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਲਈ ਯਜਨ ਕਰਵਾਓ, ਤਾਂ ਕਿ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਦੇਵ ਲੋਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਾਂ।” “ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਅਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਹੇ ਤਪਸਵੀਓ, ਮੈਂ ਕੋਈ ਹੋਰ ਰਾਹ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ, ਗੁਰੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੁ ਨੇ ਨਮ੍ਰਤਾ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ, ਵਸੀਸ਼ਠ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਕੋਲ ਆਪਣੀ ਆਸ ਪਾਈ।