ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਅਗਨੀ ਅਸਤਰ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਕਰਦਿਆਂ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਆਖਿਆ, “ਠਹਿਰ, ਠਹਿਰ!” ਉਸ ਵੇਲੇ, ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਬ੍ਰਹਮ-ਦੰਡ ਉਠਾਇਆ, ਜੋ ਸਮੇਂ ਦੇ ਡੰਡ ਵਾਂਗ ਹੀ ਭਿਆਨਕ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਦੇ ਸੰਘਾਰਕ, ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਖੜਾ ਹਾਂ—ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਵਿਖਾ! ਅੱਜ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਤੋੜ ਦਿਆਂਗਾ, ਹੇ ਗਾਧੀ ਪੁੱਤ੍ਰ!” ਉਹ ਫਿਰ ਆਖਦੇ ਹਨ, “ਤੇਰੀ ਕਸ਼ਤਰੀ ਤਾਕਤ ਕਿੱਥੇ, ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਮਹਾਨ ਤਾਕਤ ਕਿੱਥੇ? ਮੇਰੀ ਇਸ਼ਵਰੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸ਼ਕਤੀ ਵੇਖ, ਹੇ ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਦੀ ਧੂੜ!” ਗਾਧੀ ਦੇ ਪੁੱਤ੍ਰ—ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ—ਨੇ ਜੋ ਭਿਆਨਕ ਅਤੇ ਉੱਚ ਅੱਗ ਦਾ ਅਸਤਰ ਛੱਡਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਦੇ ਬ੍ਰਹਮ-ਦੰਡ ਨਾਲ ਏਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਅੱਗ ਬੁਝ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਵਾਰੁਣ, ਰੁਦ੍ਰ, ਇੰਦਰ, ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਅਤੇ ਐਸ਼ੀਕਾ ਆਦਿ ਅਸਤਰ ਛੱਡੇ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਮਾਨਵ ਅਸਤਰ, ਮੋਹਨ, ਗਾਂਧਰਵ, ਸਵਾਪਨ, ਜ੍ਰੰਭਣ, ਮਾਦਨ, ਸੰਤਾਪਨ ਤੇ ਵਿਲਾਪਨ ਅਸਤਰ ਵੀ ਵਰਤੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਸ ਨੇ ਸੋਸ਼ਣ, ਦਾਰਣ, ਅਜੇਯ ਵਜ੍ਰ ਅਸਤਰ, ਬ੍ਰਹਮ-ਪਾਸ਼, ਕਾਲ-ਪਾਸ਼, ਤੇ ਵਾਰੁਣ-ਪਾਸ਼ ਵੀ ਛੱਡੇ। ਉਸ ਨੇ ਪਿਆਰਾ ਪਿਨਾਕ ਅਸਤਰ, ਸੁੱਕਾ ਤੇ ਗਿੱਲਾ ਵਜ੍ਰ, ਦੰਡ ਅਸਤਰ, ਪੈਸ਼ਾਚ ਤੇ ਕ੍ਰੌਂਚ ਅਸਤਰ ਵੀ ਵਰਤੇ। ਉਸ ਨੇ ਧਰਮ ਚੱਕਰ, ਕਾਲ ਚੱਕਰ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਚੱਕਰ, ਵਾਯੁ ਅਸਤਰ, ਮਥਨ ਅਸਤਰ, ਅਤੇ ਘੋੜੇ ਦੇ ਸਿਰ ਵਾਲਾ ਅਸਤਰ ਵੀ ਛੱਡਿਆ। ਫਿਰ ਦੋ ਭਾਲਾਂ, ਕੰਕਾਲ ਅਸਤਰ, ਗਦਾ, ਵਿਦਿਆਧਰ ਅਸਤਰ ਅਤੇ ਭਿਆਨਕ ਕਾਲ ਅਸਤਰ ਵੀ ਵਰਤੇ। ਉਸ ਨੇ ਤਿੱਖਾ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ, ਕਪਾਲ ਅਸਤਰ, ਅਤੇ ਕੰਕਣ ਅਸਤਰ ਛੱਡੇ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਹਥਿਆਰ, ਹੇ ਰਘੁਕੁਲ ਨੰਦਨ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਵਰਤੇ। ਪਰ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ, ਜੋ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਸੀ, ਉਸ ਲਈ ਇਹ ਸਭ ਹੈਰਾਨੀ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਸੀ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤ੍ਰ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬ੍ਰਹਮ-ਦੰਡ ਨਾਲ ਉਹ ਸਾਰੇ ਹਥਿਆਰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਸਾਰੇ ਹਥਿਆਰ ਨਿਰਸ੍ਤ ਹੋ ਗਏ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮ ਅਸਤਰ ਛੱਡਿਆ। ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ ਅਗਨੀ ਆਦਿ ਦੇਵਤੇ, ਰਿਸ਼ੀ, ਗਾਂਧਰਵ, ਮਹਾਨ ਨਾਗ—all ਡਰ ਗਏ। ਤਿੰਨੋ ਲੋਕ ਕੰਬ ਗਏ ਜਦ ਬ੍ਰਹਮ ਅਸਤਰ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ। ਪਰ ਹੇ ਰਾਘਵ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਭਿਆਨਕ ਬ੍ਰਹਮ ਅਸਤਰ ਵੀ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬ੍ਰਹਮ-ਦੰਡ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਜਦ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਅਸਤਰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਸਮਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਬਹੁਤ ਭਿਆਨਕ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਿੰਨੋ ਲੋਕ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਏ। ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਦੇ ਹਰ ਰੋਮ-ਕੂਪ ਵਿਚੋਂ ਧੂੰਏਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾਰ ਰੋਸ਼ਨੀਆਂ ਨਿਕਲਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਉਚਾ ਹੋਇਆ ਬ੍ਰਹਮ-ਦੰਡ, ਧੂੰਏਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਸਾਂਘਰਿਕ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਯਮਰਾਜ ਦਾ ਡੰਡ ਹੋਵੇ। ਫਿਰ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ, “ਤੇਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਟੱਲ ਹੈ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ! ਆਪਣੀ ਤੇਜਸਵੀਤਾ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ। ਤੇਰੇ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਵਿਦਵਾਨ, ਮਹਾਨ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨਿਰਸ੍ਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਤੇਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਸਰਵੋਚ ਅਤੇ ਅਟੱਲ ਹੈ—ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਭੈ ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਣ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਤੇਜਸਵੀ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸਨ, ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕੀਤਾ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਜੋ ਹਾਰ ਗਿਆ ਸੀ, ਨੇ ਡੂੰਘੀ ਸਾਹ ਭਰੀ ਤੇ ਆਖਿਆ, “ਕਸ਼ਤਰੀ ਤਾਕਤ ਤੇ ਸ਼ਸਤਰਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਦੀ ਨਹੀਂ। ਅਸਲ ਸ਼ਕਤੀ ਤਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਤਪ-ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਸਾਰੇ ਹਥਿਆਰ ਇਕ ਬ੍ਰਹਮ-ਦੰਡ ਨਾਲ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ।” ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਨਿਰਣਯ ਕੀਤਾ, “ਹੁਣ ਮੈਂ ਮਹਾਨ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਾਂਗਾ, ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਬਣਨ ਦਾ ਸੱਚਾ ਕਾਰਣ ਹੈ।” ਹੁਣ, ਹੇ ਰਘੁਕੁਲ ਨੰਦਨ, ਸੁਣੋ ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਬਾਲ ਕਾਂਡ ਦਾ ਸਤਾਵਾਂ ਸਰਗ। ਤਦ, ਆਪਣੀ ਹਾਰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦਾ ਮਨ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਝਲਸ ਗਿਆ। ਉਹ ਵਾਰ ਵਾਰ ਹੰਝੂ ਭਰਦਾ ਤੇ ਵੱਡੇ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਦਾ ਵੈਰੀ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਹ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਆਪਣੀ ਰਾਣੀ ਸਮੇਤ ਚਲਿਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਕਠੋਰ ਤਪੱਸਿਆ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਫਲ ਤੇ ਜੜੀਆਂ ਖਾਂਦਾ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਵਿਚ ਰੱਖਦਾ, ਅਤੇ ਉੱਚੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਦਾ। ਫਿਰ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਹੋਏ—ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੱਚ ਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਪੱਖਦਾਰ: ਹਵਿਸ਼ਪੰਡ, ਮਧੁਸ਼ਪੰਡ, ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਰਥੀ ਦ੍ਰਿੜਨੇਤ੍ਰ। ਜਦ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਪੂਰੇ ਹੋਏ, ਤਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ—ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪਿਤਾਮਹ—ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਕੋਲ ਆਏ ਤੇ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲ ਆਖੇ, “ਹੇ ਕੁਸ਼ਿਕ ਨੰਦਨ, ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਲੋਕ ਜਿੱਤ ਲਏ ਹਨ। ਇਸ ਤਪ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਤੈਨੂੰ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਮੰਨਦੇ ਹਾਂ।” ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਤੇਜਸਵੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਦੇਵਤੇ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਗਏ। ਜਦ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਚਲੇ ਗਏ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਥੋੜਾ ਲਜਜਤ ਤੇ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਵੱਡੇ ਦੁੱਖ ਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, “ਮੈਂ ਇੰਨੀ ਵੱਡੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਸਿਰਫ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਹੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ—ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ—ਤਪੱਸਿਆ ਦਾ ਕੋਈ ਫਲ ਨਹੀਂ।” ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ, ਜਿਸਦੀ ਆਤਮਾ ਧਰਮਮਈ ਸੀ, ਨੇ ਹੋਰ ਵਧੀਆ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਇਸੇ ਸਮੇਂ, ਸੱਚ-ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੇ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਕਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੁ, ਜੋ ਇක්ෂਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਨੇ ਸੋਚਿਆ, “ਮੈਂ ਇਕ ਯਜ੍ਯ ਕਰਾਂਗਾ। ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਸਮੇਤ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਹਾਸਲ ਕਰਾਂਗਾ।” ਉਸ ਨੇ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਤੇ ਆਪਣਾ ਮਨੋਰਥ ਦੱਸਿਆ। ਪਰ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਇਹ ਅਸੰਭਵ ਹੈ।” ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਦੁਆਰਾ ਅਸਵੀਕਾਰ ਹੋ ਕੇ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੁ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਆਪਣੇ ਮਨੋਰਥ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ, ਰਾਜਾ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਕੋਲ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਲੰਬੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੁ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਤੇਜਸਵੀ ਸੀ, ਨੇ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਦੇ ਸੌ ਬੜੇ ਚਮਕਦਾਰ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ ਤੇ ਮਨ ਵਿਚ ਅਡੋਲ ਸਨ।