ਓ ਰਾਮਾ, ਉਸ ਸਮੇਂ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੀ ਤਾਕਤ ਚੰਨ ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸੀ ਵਾਲੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਵਧਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸਮਝਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਫਿਰ, ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਇਹ ਨਿਸ਼ਚੈ ਕਰਕੇ, ਵਸੀਸ਼ਠ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ—ਜਿਸਨੂੰ ਤਪੋਵਨ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ—ਉਸ ਉੱਤੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਛੱਡਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਉਹ ਆਸ਼ਰਮ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸੜ ਗਿਆ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਵਿਦਵਾਨ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਵਲੋਂ ਛੱਡਿਆ ਗਿਆ ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਅਸਤਰ ਉੱਪਰ ਉੱਠਿਆ, ਤਾਂ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਡਰੇ ਹੋਏ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਭੱਜਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਵਸੀਸ਼ਠ ਦੇ ਚੇਲੇ, ਹਰਣ ਤੇ ਪੰਛੀ ਵੀ ਡਰ ਕੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਇਧਰ-ਉਧਰ ਭੱਜ ਪਏ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਵਸੀਸ਼ਠ ਦਾ ਆਸ਼ਰਮ ਸੁੰਨ ਤੇ ਨਿਸ਼ਬਦ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਵਣ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਜੀਵ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ ਵਾਰ ਵਾਰ ਆਖਦੇ ਰਹੇ, "ਡਰੋ ਨਾ!" ਅਤੇ ਐਲਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, "ਅੱਜ ਮੈਂ ਗਾਧੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਾਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਕੁਹਾਸਾ ਮਿਟਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।" ਇਉਂ ਆਖ ਕੇ, ਵਸੀਸ਼ਠ—ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਤ੍ਰ ਪਾਠ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਨ—ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਵਲ ਮੁੜੇ ਤੇ ਆਖਿਆ, "ਤੂੰ, ਮੂਰਖ ਤੇ ਖੋਟੇ ਚਲਣ ਵਾਲਿਆ, ਇਸ ਆਸ਼ਰਮ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਬੜੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਸਾਂਭਿਆ ਗਿਆ ਸੀ; ਹੁਣ ਤੂੰ ਬਚ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿਚੋਂ ਯਮਰਾਜ ਦੀ ਲਾਠ ਵਾਂਗ, ਧੂਏਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਅੱਗ ਵਾਂਗ, ਆਪਣੀ ਲਾਠ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕ ਲਈ। ਹੁਣ ਸੁਣੋ ਛਪੰਜਵੀਂ ਸਰਗਾ ਦੀ ਕਥਾ। ਵਸੀਸ਼ਠ ਵਲੋਂ ਇਉਂ ਆਖਣ 'ਤੇ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਅੱਗ ਦੇ ਅਸਤਰ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ ਆਖਿਆ, "ਖੜਾ ਹੋ, ਖੜਾ ਹੋ!" ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਲਾਠ, ਜੋ ਸਮੇਂ ਦੀ ਲਾਠ ਵਰਗੀ ਸੀ, ਉੱਪਰ ਚੁੱਕੀ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਦੇ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆ, ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਖੜਾ ਹਾਂ—ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਵਿਖਾ! ਅੱਜ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਾਂਗਾ, ਹੇ ਗਾਧੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ!" "ਕਿੱਥੇ ਤੇਰੀ ਕਸ਼ਤਰੀ ਤਾਕਤ, ਤੇ ਕਿੱਥੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਮਹਾਨ ਸ਼ਕਤੀ? ਮੇਰੀ ਦਿਵ੍ਯ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸ਼ਕਤੀ ਵੇਖ, ਹੇ ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਦੀ ਧੂੜ!" ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਵਲੋਂ ਛੱਡਿਆ ਗਿਆ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਸਰਵੋਚ ਅੱਗ ਦਾ ਅਸਤਰ, ਵਸੀਸ਼ਠ ਦੀ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਲਾਠ ਨੇ ਪਾਣੀ ਵਾਂਗ ਅੱਗ ਨੂੰ ਬੁਝਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਗਾਧੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਵਾਰੁਣ, ਰੁਦ੍ਰ, ਇੰਦਰ, ਪਾਸ਼ੁਪਤ, ਅਤੇ ਐਸ਼ੀਕਾ ਸਮੇਤ ਹੋਰ ਅਨੇਕ ਅਸਤਰ ਛੱਡੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਾਨਵ, ਮੋਹਨ, ਗਾਂਧਰਵ, ਸਵਾਪਨ, ਜ੍ਰੰਭਣ, ਮਾਦਨ, ਸੰਤਾਪਨ, ਵਿਲਾਪਨ ਆਦਿ ਅਸਤਰ ਵੀ ਛੱਡੇ। ਸੋਸ਼ਣ, ਦਾਰਣ, ਅਜੇਯ ਵਜ੍ਰ, ਬ੍ਰਹਮਾ-ਪਾਸ਼, ਕਾਲ-ਪਾਸ਼, ਵਾਰੁਣ-ਪਾਸ਼ ਵੀ ਛੱਡੇ। ਪਿਆਰਾ ਪਿਨਾਕ ਅਸਤਰ, ਸੁੱਕਾ ਤੇ ਗਿੱਲਾ ਵਜ੍ਰ, ਦੰਡ, ਪੈਸ਼ਾਚ ਤੇ ਕ੍ਰੌਂਚ ਅਸਤਰ ਵੀ ਛੱਡੇ। ਧਰਮ ਚੱਕਰ, ਕਾਲ ਚੱਕਰ, ਵਿਸ਼ਣੁ ਚੱਕਰ, ਵਾਯੁ ਅਸਤਰ, ਮਥਨ ਅਸਤਰ, ਤੇ ਅਸ਼ਵ-ਸ਼ੀਰ ਅਸਤਰ ਵੀ ਵਰਤੇ। ਦੋ ਭਾਲਾਂ, ਕੰਕਾਲ ਹਥਿਆਰ, ਗਦਾ, ਵਿਦ੍ਯਾਧਰ ਅਸਤਰ, ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਕਾਲ ਅਸਤਰ ਵੀ ਛੱਡੇ। ਤੀਖਣ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ, ਕਪਾਲ ਅਸਤਰ, ਕੰਕਣ ਅਸਤਰ—all ਰਘੁਕੁਲ ਨੰਦਨ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਵਰਤੇ। ਪਰ ਵਸੀਸ਼ਠ, ਜੋ ਮੰਤ੍ਰ ਪਾਠ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਚ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਲਾਠ ਨਾਲ ਇਹ ਸਾਰੇ ਅਸਤਰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਸਾਰੇ ਅਸਤਰ ਨਿਰਜੀਵ ਹੋ ਗਏ, ਗਾਧੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਅਸਤਰ ਛੱਡਿਆ। ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ, ਅੱਗਣੀ ਦੇ ਆਗੂਤਾ ਹੇਠ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਗਾਂਧਰਵ, ਵੱਡੇ ਸੱਪ—all ਡਰ ਗਏ। ਤਿੰਨੋ ਲੋਕ ਹਿਲ ਗਏ, ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਅਸਤਰ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕਿਆ ਗਿਆ। ਪਰ, ਹੇ ਰਾਘਵ, ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਅਸਤਰ ਵੀ ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਦੰਡ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਜਦੋਂ ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ ਇਹ ਅਸਤਰ ਨਿਗਲ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਬੜਾ ਭਿਆਨਕ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਿੰਨੋ ਲੋਕ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਹਰ ਰੋਮ ਰੂਪ ਛਿਦਰ ਵਿਚੋਂ ਧੂਏਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਤਪਤ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਿਕਲਣ ਲੱਗ ਪਈ। ਵਸੀਸ਼ਠ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਚੁੱਕੀ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਲਾਠ ਯਮਰਾਜ ਦੀ ਲਾਠ ਵਾਂਗ, ਤਬਾਹੀ ਦੀ ਧੂਏਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਣ ਲੱਗ ਪਈ। ਫਿਰ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਵਸੀਸ਼ਠ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ: "ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਤੇਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਟੱਲ ਹੈ; ਆਪਣੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ। ਤੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਜਿੱਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਤੇਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਸਰਵੋਚ ਤੇ ਅਟੱਲ ਹੈ—ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਿਰਭੈ ਕਰ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੇ ਆਪਣਾ ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਕੀਤਾ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਹਾਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਡੂੰਘਾ ਸਾਹ ਲੈ ਕੇ ਆਖਣ ਲੱਗ ਪਿਆ: "ਕਸ਼ਤਰੀ ਤਾਕਤ ਤੇ ਯੋਧਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਲਾਨਤ ਹੈ; ਅਸਲ ਸ਼ਕਤੀ ਤਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਤਪਸ਼ਚਰਿਆ ਦੀ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਸਾਰੇ ਅਸਤਰ ਇਕ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਲਾਠ ਨਾਲ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ।" ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਨਿਸ਼ਚੈ ਕੀਤਾ, "ਹੁਣ ਮੈਂ ਵੱਡੀ ਤਪਸ਼ਚਰਿਆ ਕਰਾਂਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਏਹੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਬਣਨ ਦਾ ਮੂਲ ਕਾਰਣ ਹੈ।" ਹੁਣ ਸੁਣੋ ਸੁਤਵੰਜੀ ਸਰਗਾ ਦੀ ਕਥਾ। ਫਿਰ, ਆਪਣੇ ਹਾਰ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਸੜਦੇ ਹੋਏ, ਵੱਡੇ ਆਤਮਾ ਨਾਲ ਵੈਰ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਡੂੰਘੀ ਆਹ ਭਰਦੇ ਰਹੇ। ਉਹ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਚਲੇ ਗਏ ਤੇ ਉਥੇ ਸਭ ਤੋਂ ਕਠਿਨ ਤਪਸ਼ਚਰਿਆ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਉਹ ਫਲ ਤੇ ਜੜਾਂ ਖਾਂਦੇ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੇ ਕਾਬੂ ਰੱਖਦੇ, ਉੱਚੀ ਤਪਸ਼ਚਰਿਆ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਸੱਚ ਤੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਵਾਲੇ ਪੁੱਤਰ—ਹਵਿਸ਼ਪੰਦ, ਮਧੁਸ਼ਪੰਦ, ਤੇ ਮਹਾਨ ਰਥੀ ਦ੍ਰਿੜਨੇਤ੍ਰ—ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਜਦੋਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਪੂਰੇ ਹੋਏ, ਤਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪਿਤਾਮਹ ਹਨ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲ ਆਖੇ: "ਹੇ ਕੁਸ਼ਿਕ ਪੁੱਤਰ, ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਤਪਸ਼ਚਰਿਆ ਨਾਲ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਲੋਕ ਜਿੱਤ ਲਏ ਹਨ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਵੱਡੀ ਘਟਨਾ ਵਾਪਰੀ।