ਇੱਕ ਵਾਰ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਨਿਰਪਾਪ ਮਹਾਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, “ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਧਨੁਰ ਵਿਦਿਆ ਦੀ ਪੂਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ, ਉਸਦੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਖਾ-ਉਪਸ਼ਾਖਾ, ਉਪਨਿਸ਼ਦਾਂ ਅਤੇ ਗੁਪਤ ਰਾਜ਼ ਦਾਨ ਕਰੋ।” ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ, “ਦੇਵਤਿਆਂ, ਦਾਨਵਾਂ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ, ਯਕਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਾਰੇ ਹਥਿਆਰ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਜਾਣ, ਹੇ ਨਿਰਪਾਪ!” ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਤੇਰੇ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ, ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਹੋਵੇ।” ਮਹਾਦੇਵ ਜੀ ਨੇ, “ਤਥਾ ਅਸਤੁ” ਆਖ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆ ਦੇ ਦਾਨ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਵਿਦਿਆਵਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਹਥਿਆਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦਾ ਮਨ ਘਮੰਡ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ। ਉਹ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਚੰਦਨ ਦੀ ਪੂਰਨਿਮਾ ਨੂੰ ਵਧਦਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਹੇ ਰਾਮਾ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਨੂੰ ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਮਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸਮਝ ਲਿਆ। ਫਿਰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ‘ਤਪੋਵਨ’ ਵਿਚ ਗਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਉਸ ਆਸ਼ਰਮ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ। ਜਦੋਂ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਆਪਣਾ ਹਥਿਆਰ ਛੱਡਿਆ, ਤਾਂ ਦਰਦ-ਭਰੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਡਰ ਕੇ ਚਹੁੰ-ਦਿਸ਼ਾ ਭੱਜ ਪਏ। ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਦੇ ਚੇਲੇ, ਹਿਰਨ, ਪੰਛੀ—all ਡਰ ਕੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਇधर-ਉਧਰ ਭੱਜ ਗਏ। ਕੁਝ ਪਲਾਂ ਲਈ, ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਜੀ ਦਾ ਆਸ਼ਰਮ ਸੁੰਨ ਹੋ ਗਿਆ, ਨਿਸ਼ਚਲ, ਜਿਵੇਂ ਰੇਤ ਦਾ ਮੈਦਾਨ। ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਜੀ, ਸਦਾ ਦਿਲਾਸਾ ਦਿੰਦੇ ਰਹੇ, “ਡਰੋ ਨਹੀਂ,” ਅਤੇ ਆਖਿਆ, “ਅੱਜ ਮੈਂ ਗਾਧੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਾਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਧੁੰਧ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਜੀ, ਜੋ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਹਨ, ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਤੂੰ ਇਸ ਆਸ਼ਰਮ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਾਲਿਆ ਸੀ, ਹੇ ਮੂੜ, ਮੰਦਚਰੀਤ੍ਰ ਵਾਲੇ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਰਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।” ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਨੇ ਆਪਣਾ ਦੰਡ ਉਠਾਇਆ, ਜੋ ਯਮਰਾਜ ਦੇ ਦੰਡ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਧੁੰਧ-ਰਹਿਤ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਤਬਾਹੀ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲਾ। ਹੁਣ ਸੁਣੋ ਛਪਣਵੀਂ ਸਰਗਾ ਦੀ ਕਥਾ। ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਜੀ ਦੇ ਉਚਾਰਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਅੱਗ ਦੇ ਹਥਿਆਰ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਲਾਇਆ ਤੇ ਆਖਿਆ, “ਖੜੋ, ਖੜੋ!” ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਜੀ ਨੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੰਡ ਨੂੰ ਉਠਾ ਕੇ, ਜੋ ਸਮੇਂ ਦੇ ਦੰਡ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆਖਿਆ, “ਹੇ ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਦੇ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਖੜਾ ਹਾਂ—ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਦਿਖਾ! ਅੱਜ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਘਮੰਡ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਾਂਗਾ, ਹੇ ਗਾਧੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ।” “ਕਿੱਥੇ ਤੇਰੀ ਕਸ਼ਤਰੀ ਤਾਕਤ, ਤੇ ਕਿੱਥੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਮਹਾਨ ਤਾਕਤ? ਮੇਰੀ ਦਿਵ੍ਯ ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ ਤਾਕਤ ਵੇਖ, ਹੇ ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਦੀ ਧੂੜ!” ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਜੋ ਭਯਾਨਕ ਅੱਗ ਦਾ ਹਥਿਆਰ ਛੱਡਿਆ, ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਦੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੰਡ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਵਾਂਗ ਠੰਡਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਵਾਰੁਣ, ਰੁਦ੍ਰ, ਇੰਦਰ, ਪਾਸ਼ੁਪਤ, ਅਤੇ ਐਸ਼ੀਕ ਹਥਿਆਰ ਛੱਡੇ। ਉਸ ਨੇ ਮਾਨਵ, ਮੋਹਨ, ਗੰਧਰਵ, ਸਵਾਪਨ, ਜ੍ਰੰਭਣ, ਮਾਦਨ, ਸੰਤਾਪਨ, ਵਿਲਾਪਨ ਹਥਿਆਰ ਵੀ ਛੱਡੇ। ਸੋਸ਼ਣ, ਦਾਰਣ, ਅਜੈਯ ਵਜ੍ਰ ਹਥਿਆਰ, ਬ੍ਰਹਮਾ-ਪਾਸ਼, ਕਾਲ-ਪਾਸ਼, ਵਾਰੁਣ-ਪਾਸ਼ ਵੀ ਛੱਡੇ। ਪਿਨਾਕ ਹਥਿਆਰ, ਸੁੱਕਾ-ਗਿੱਲਾ ਬਿਜਲੀ, ਦੰਡ, ਪੈਸ਼ਾਚ, ਕ੍ਰਉਂਚ ਹਥਿਆਰ ਵੀ ਛੱਡੇ। ਧਰਮ ਚੱਕਰ, ਕਾਲ ਚੱਕਰ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਚੱਕਰ, ਵਾਯੁ ਹਥਿਆਰ, ਮਥਨ ਹਥਿਆਰ, ਘੋੜੇ-ਸਿਰ ਹਥਿਆਰ ਵੀ। ਦੋ ਭਾਲੇ, ਕੰਕਾਲ ਹਥਿਆਰ, ਗਦਾ, ਵਿਦ੍ਯਾਧਰ ਹਥਿਆਰ, ਡਰਾਉਣਾ ਕਾਲ ਹਥਿਆਰ ਵੀ। ਭਯਾਨਕ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ, ਕਪਾਲ, ਕਨਕਨ ਹਥਿਆਰ—all ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਛੱਡੇ। ਪਰ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ, ਜੋ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਹਨ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਆਪਣੀ ਦੰਡ ਨਾਲ ਇਹਨਾਂ ਸਾਰੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਹਥਿਆਰ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹਥਿਆਰ ਛੱਡਿਆ। ਇਸ ਹਥਿਆਰ ਨੂੰ ਉਠਦੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਮੁਖੀ ਅੱਗੀ, ਦਿਵ੍ਯ ਰਿਸ਼ੀ, ਗੰਧਰਵ, ਮਹਾਨ ਸੱਪ—all ਡਰ ਗਏ; ਤਿੰਨੋ ਲੋਕ ਕਾਂਪ ਉਠੇ। ਪਰ, ਹੇ ਰਾਘਵ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਡਰਾਉਣਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹਥਿਆਰ ਵੀ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੰਡ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਜਦੋਂ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਜੀ ਇਹ ਹਥਿਆਰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਭਿਆਨਕ ਹੋ ਗਈ, ਤਿੰਨੋ ਲੋਕ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਏ। ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਦੇ ਹਰ ਰੋਮ-ਰੋਮ ਤੋਂ ਧੂੰਧ-ਰਹਿਤ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਫੁੱਟ ਪਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਉਠੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੰਡ, ਧੂੰਧ-ਰਹਿਤ ਤਬਾਹੀ ਦੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ, ਯਮਰਾਜ ਦੇ ਦੰਡ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੀ। ਫਿਰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨੇ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ, “ਤੇਰੀ ਤਾਕਤ ਅਟੱਲ ਹੈ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ; ਆਪਣੀ ਤੇਜਸਵੀਤਾ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ।” “ਤੇਰੇ ਦੁਆਰਾ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ subdued ਹੋ ਗਿਆ; ਤੇਰੀ ਤਾਕਤ ਸਰਵੋਤਮ ਤੇ ਅਟੱਲ ਹੈ—ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਡਰ ਰਹਿਤ ਕਰ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕੀਤਾ; ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਹਾਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਡੂੰਘਾ ਸਾਹ ਲੈ ਕੇ ਆਖਿਆ, “ਕਸ਼ਤਰੀ ਦੀ ਤਾਕਤ, ਯੋਧਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ—ਇਸ ਤੇ ਫਿਟਕਾਰ! ਸੱਚੀ ਤਾਕਤ ਤਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ ਤਾਕਤ ਹੈ। ਇਕ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੰਡ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਸਾਰੇ ਹਥਿਆਰ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ।” ਇਸ ਉੱਤੇ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, ਮਨ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਕੇ, “ਹੁਣ ਮੈਂ ਮਹਾਨ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਾਂਗਾ, ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਬਣਨ ਦਾ ਸੱਚਾ ਕਾਰਨ ਹੈ।” ਹੁਣ ਸੁਣੋ ਸਤਵੰਜੀ ਸਰਗਾ ਦੀ ਕਥਾ। ਫਿਰ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਆਪਣੇ ਹਾਰ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ, ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਵਾਰ-ਵਾਰ ਡੂੰਘਾ ਸਾਹ ਲੈਣ ਲੱਗਾ, ਤੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਦਾ ਵੈਰੀ ਬਣ ਗਿਆ।