ਮੈਦਾਨ-ਏ-ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਰਾਖਸ਼ਸ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਾਲ ਤੇਜ਼ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਾਂਦਰਾਂ ਨੇ, ਜੋ ਹੋਰ ਤੇਜ਼ ਤੇ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਸਨ, ਆਪਣੇ ਮੁੱਕੇ, ਪੈਰ, ਦੰਦ ਅਤੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰ-ਮਾਰ ਕੇ ਢੇਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਧੂਮਰਾਖਸ਼, ਜੋ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਸੀ, ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਭੱਜਦੇ ਵੇਖ ਕੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ ਤੇ ਲੜਨ ਵਾਲੇ ਬਾਂਦਰਾਂ ਦਾ ਵਧਾ ਕਤਲ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਕਈ ਬਾਂਦਰ, ਬਰਛੀਆਂ ਦੀ ਚਪੇਟ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ, ਖੂਨ-ਵਹਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਗਦਿਆਂ ਨਾਲ ਮਾਰੇ ਗਏ ਤੇ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ। ਕੁਝ ਨੂੰ ਲੋਹੇ ਦੀਆਂ ਗਦੀਆਂ ਨਾਲ ਕੁੱਟਿਆ ਗਿਆ, ਕੁਝ ਨੂੰ ਪੱਥਰਾਂ ਨਾਲ ਚੀਰਿਆ ਗਿਆ, ਕੁਝ ਨੂੰ ਬਰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਕੁੱਟ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਖਤਮ ਹੋ ਗਈ। ਕਈ ਜੰਗਲ-ਵਾਸੀ ਬਾਂਦਰ, ਮਾਰੇ ਹੋਏ, ਖੂਨ ਵਿੱਚ ਲਤਪਤ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਪਏ ਰਹੇ; ਕੁਝ ਡਰ ਕੇ ਭੱਜ ਗਏ, ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਗੁੱਸੇ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਭਜਾ ਦਿੱਤਾ। ਕੁਝ ਦੇ ਦਿਲ ਚੀਰ ਗਏ, ਉਹ ਇਕ ਪਾਸੇ ਪਏ ਰਹੇ; ਕੁਝ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਾਂ ਨਾਲ ਘੁੱਟੇ ਗਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਆਂਤਾਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਆਈਆਂ। ਉਹ ਵੱਡਾ ਤੇ ਡਰਾਉਣਾ ਯੁੱਧ, ਜਿੱਥੇ ਬਾਂਦਰ ਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ, ਹਥਿਆਰ, ਪੱਥਰ ਤੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਚਮਕਦਾ ਹੋਇਆ ਦਿਸਿਆ। ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਤਣਾਅ ਦੀ ਆਵਾਜ਼, ਤਿੰਨ ਤਾਲੀਆਂ ਵਾਲੇ ਡਰੰਮਾਂ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਧੁਨ, ਹcups ਦੀ ਲੈ ਤੇ ਗੂਣ-ਗੂਣ ਕੇ ਗਾਉਣ ਦੀ ਗੂੰਜ, ਉਹ ਯੁੱਧ ਨੂੰ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਨਾਟਕ ਵਾਂਗ ਬਣਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਧੂਮਰਾਖਸ਼, ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਧਨੁਸ਼ ਫੜ ਕੇ, ਹੱਸਦਾ ਹੋਇਆ, ਬਾਂਦਰਾਂ ਨੂੰ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਹਰ ਪਾਸੇ ਭਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਜਦ ਧੂਮਰਾਖਸ਼ ਦੀ ਵਧਦੀ ਹਿੰਸਾ ਤੇ ਬਾਂਦਰਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਵੇਖਿਆ, ਹਨੁਮਾਨ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਤੇ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਪੱਥਰ ਉਠਾ ਲਿਆ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਵਾਂਗ ਸ਼ੂਰਵੀਰ, ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਪੱਥਰ ਧੂਮਰਾਖਸ਼ ਦੇ ਰਥ ਵੱਲ ਸੁੱਟਿਆ। ਪੱਥਰ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਵੱਲ ਆਉਂਦੇ ਦੇਖ ਕੇ, ਧੂਮਰਾਖਸ਼ ਡਰ ਗਿਆ ਤੇ ਚਲਾਕੀ ਨਾਲ ਰਥ ਤੋਂ ਉਤਰ ਕੇ, ਗਦਾ ਚੁੱਕੀ। ਉਹ ਪੱਥਰ ਰਥ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੋੜ ਕੇ, ਪਹੀਏ, ਜੋੜ, ਘੋੜੇ, ਝੰਡਾ ਤੇ ਧਨੁਸ਼ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਗਿਆ। ਰਥ ਦੇ ਤਬਾਹ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਹਨੁਮਾਨ, ਪਵਨ ਪੁਤ੍ਰ, ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਰੁੱਖਾਂ, ਡੰਡੀਆਂ ਤੇ ਟਣੀਆਂ ਨਾਲ ਮਾਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਕਈ ਰਾਖਸ਼ਸ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਚੀਰ ਕੇ, ਖੂਨ ਵਿੱਚ ਲਤਪਤ, ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਕੁੱਟੇ ਹੋਏ, ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ। ਹਨੁਮਾਨ, ਪਵਨ ਪੁਤ੍ਰ, ਰਾਖਸ਼ਸ ਫੌਜ ਨੂੰ ਭਜਾ ਦਿੱਤਾ, ਫਿਰ ਇੱਕ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਧੂਮਰਾਖਸ਼ ਵੱਲ ਵਧਿਆ। ਹਨੁਮਾਨ ਨੂੰ ਵਧਦੇ ਦੇਖ ਕੇ, ਧੂਮਰਾਖਸ਼, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਤੇ ਗੱਜਦਾ ਹੋਇਆ, ਗਦਾ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਹਨੁਮਾਨ ਵੱਲ ਦੌੜਿਆ। ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਧੂਮਰਾਖਸ਼ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਾਂਟੇਦਾਰ ਗਦਾ ਹਨੁਮਾਨ ਦੇ ਸਿਰ ਵੱਲ ਸੁੱਟੀ। ਉਸ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਤੇਜ਼ ਗਦਾ ਦੀ ਚੋਟ ਹਨੁਮਾਨ ਦੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਲੱਗੀ, ਪਰ ਹਨੁਮਾਨ, ਜੋ ਪਵਨ ਵਾਂਗ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸੀ, ਉਸ ਚੋਟ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰ ਗਿਆ। ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਧੂਮਰਾਖਸ਼ ਦੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਮਾਰੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫੁੱਲ ਗਿਆ। ਧੂਮਰਾਖਸ਼ ਅਚਾਨਕ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ, ਇੱਕ ਟੁੱਟੇ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ। ਧੂਮਰਾਖਸ਼ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਤੇ, ਜੋ ਰਾਖਸ਼ਸ ਬਚੇ, ਉਹ ਡਰੇ ਹੋਏ ਤੇ ਬਾਂਦਰਾਂ ਦੀ ਚੋਟ ਤੋਂ ਭੱਜ ਕੇ ਲੰਕਾ ਵਿਚ ਜਾ ਛੁਪੇ। ਪਵਨ ਪੁਤ੍ਰ ਹਨੁਮਾਨ, ਆਪਣੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਖੂਨ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਵਿਖੇ, ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਸੰਘਾਰ ਤੋਂ ਥੱਕ ਗਿਆ, ਪਰ ਬਾਂਦਰਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕੀਤਾ ਤੇ ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ। ਹੁਣ, ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਯੁੱਧ ਕਾਂਡ ਦੀ ਤਿਰਪਨਵੀਂ ਸਰਗਾ ਸੁਣੋ। ਜਦ ਧੂਮਰਾਖਸ਼ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਦੀ ਸੁਣੀ, ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਰਾਵਣ, ਵੱਡੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ, ਸੱਪ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ ਸਾਹ ਲੈਣ ਲੱਗਾ। ਉਸ ਨੇ ਲੰਬਾ ਤੇ ਗਰਮ ਸਾਹ ਲਿਆ, ਮਨ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਘੁੰਮਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਨੇ ਕਠੋਰ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਰਾਖਸ਼ਸ ਵਜਰਦੰਸ਼ਟਰ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਜਾ, ਸ਼ੂਰਵੀਰ, ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰ ਕੇ ਜਾ; ਰਾਮ, ਦਸ਼ਰਥ ਪੁਤ੍ਰ, ਜਾਂ ਸੁਗਰੀਵ ਤੇ ਬਾਂਦਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇ।" ਵਜਰਦੰਸ਼ਟਰ ਨੇ "ਜਿਵੇਂ ਹੁਕਮ" ਕਿਹਾ, ਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਮਾਹਰ, ਮਾਯਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੀਂ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਨਾਲ ਨਿਕਲ ਪਿਆ। ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਿਆਰੀ ਨਾਲ, ਹਾਥੀ, ਘੋੜੇ, ਉਠ ਤੇ ਖਚਰਾਂ ਨਾਲ, ਕਈ ਝੰਡੇ ਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਲਗਾ ਕੇ, ਨਿਕਲਿਆ। ਫਿਰ, ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਬਾਜੂਬੰਦ ਤੇ ਮੋਹਤਾਜ਼ ਤਾਜ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਉਹ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆਇਆ, ਆਪਣਾ ਧਨੁਸ਼ ਚੁੱਕਿਆ, ਸਰੀਰ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਚਮਕਦਾਰ ਰਥ, ਜੋ ਝੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਸੋਨੇ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਦੇ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਘੁੰਮ ਕੇ, ਰਥ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹਿਆ। ਉਹ ਤੇ ਉਸਦੀ ਫੌਜ, ਬਰਛੀਆਂ, ਲੰਸ, ਸੋਹਣੀਆਂ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਗਦੀਆਂ, ਪੱਟੀਆਂ, ਧਨੁਸ਼, ਜੈਵਲਿਨ ਤੇ ਤਲਵਾਰਾਂ ਨਾਲ ਲੈਸ ਸਨ। ਪੈਦਲ ਫੌਜ, ਤਲਵਾਰਾਂ, ਚਕਰ, ਗਦੀਆਂ, ਤੇ ਤੇਜ਼ ਕੁਹਾੜੀਆਂ ਲੈ ਕੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਥਿਆਰ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਅੱਗੇ ਵਧੀ। ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਰਾਖਸ਼ਸ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦੇ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਹਾਥੀ, ਪਹਾੜਾਂ ਵਾਂਗ ਹਿਲਦੇ, ਮੈਦਾਨ 'ਤੇ ਵਧੇ। ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮਾਹਰ, ਲੰਸ ਤੇ ਅੰਕੁਸ਼ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਰਥ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹੇ; ਹੋਰ, ਸ਼ੁਭ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਾਲੇ, ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਤੇ ਵੱਡੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਸਾਰੀ ਰਾਖਸ਼ਸ ਫੌਜ, ਨਿਕਲ ਕੇ, ਬਰਸਾਤ ਦੇ ਮੌਸਮ ਦੀ ਗੜਗੜਾਹਟ ਵਾਲੀ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ, ਬਿਜਲੀ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦੀ ਹੋਈ ਦਿਸੀ। ਉਹ ਦੱਖਣੀ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੋਂ ਨਿਕਲੇ, ਜਿੱਥੇ ਅੰਗਦ ਮੁਖੀ ਸੀ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਿਕਲਦੇ ਸਮੇਂ, ਇੱਕ ਅਸ਼ੁਭ ਸੰਕੇਤ ਆਇਆ। ਤਦ, ਘਣੇ ਅਸਮਾਨ ਤੋਂ, ਭਿਆਨਕ ਧੂਮਕੇਤੂ ਪਏ, ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਛੱਡਦੇ ਹੋਏ, ਡਰਾਉਣੇ ਸਿਆਲ ਅਸ਼ੁਭ ਗੂੰਜ ਕਰਦੇ। ਡਰਾਉਣੇ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਚੀਖ ਪਏ, ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੀ ਵਿਨਾਸ਼ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦੇ; ਜੰਗੀਰਾਂ ਅੱਗੇ ਵਧੇ, ਪਰ ਡਰ ਕਰਕੇ ਥਾਂ-ਥਾਂ ਠੋਕਰ ਖਾ ਗਏ। ਇਹ ਸੰਕੇਤ ਵੇਖ ਕੇ, ਵਜਰਦੰਸ਼ਟਰ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ, ਹਿੰਮਤ ਜੁਟਾ ਕੇ, ਜੰਗ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਕੇ ਨਿਕਲਿਆ। ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਭੱਜਦੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਜਿੱਤਦਾਰ ਬਾਂਦਰਾਂ ਨੇ ਵੱਡੀ ਗੂੰਜ ਨਾਲ ਜਿੱਤ ਦਾ ਨਾਅਰਾ ਲਾਇਆ, ਤੇ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਧੁੰਨ ਪਾ ਦਿੱਤੀ।