ਰਾਵਣ ਦੇ ਰਾਖਸ਼ਸ, ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾਨਾ ਕਿਸਮ ਦੇ ਹਥਿਆਰ—ਭਾਲੇ, ਗਦਾ, ਮੁੱਤੇ, ਲੋਹੇ ਦੀਆਂ ਛੜੀਆਂ ਤੇ ਢੰਡੇ—ਫੜਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧੇ। ਕੁਝ ਰਾਖਸ਼ਸ ਲੋਹੇ ਦੀਆਂ ਸਲਾਖਾਂ, ਗੋਪ, ਤੀਰ, ਫਾਂਸੀਆਂ ਤੇ ਕੁਹਾੜੀਆਂ ਨਾਲ ਲੈਸ ਹੋ ਕੇ, ਗੱਜਦੇ ਬਿਜਲੀ ਵਾਲੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਗੂੰਜਦੇ ਹੋਏ ਨਿਕਲੇ। ਹੋਰ ਰਾਖਸ਼ਸ ਜੰਗੀ ਜਿਰਹਬਖ਼ਤਰ ਪਹਿਨ ਕੇ, ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਜਾਲੀਆਂ ਅਤੇ ਝੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਰਥਾਂ ਉੱਤੇ ਜਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੇ ਖਚਚਰਾਂ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਕੇ ਨਿਕਲ ਪਏ। ਤੇਜ਼-ਤਰਾਰ ਘੋੜਿਆਂ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਚੜ੍ਹੇ ਹਾਥੀਆਂ ਉੱਤੇ, ਜੋ ਰਾਤ ਨੂੰ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ ਬਬਬਰ ਸ਼ੇਰਾਂ ਵਰਗੇ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਡਰਾਉਣੇ ਸਨ, ਉਹ ਰਾਖਸ਼ਸ ਅੱਗੇ ਵਧਦੇ ਗਏ। ਇਸ ਭਾਰੀ ਫੌਜ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦਾ ਸੀ ਧੂਮਰਾਕਸ਼। ਉਹ ਆਪਣੇ ਰਥ ਉੱਤੇ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ, ਭੇੜੀਏ ਤੇ ਸਿੰਘਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੇ ਖਚਚਰ ਜੋੜੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਨਿਕਲਿਆ। ਰਥ ਦੇ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਖਚਚਰਾਂ ਦੀਆਂ ਭਿਆਨਕ ਚੀਖਾਂ ਗੂੰਜ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਧੂਮਰਾਕਸ਼ ਹੱਸਦਾ ਹੋਇਆ, ਆਪਣੇ ਰਾਖਸ਼ਸ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਪੱਛਮੀ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੋਂ ਨਿਕਲਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਉਹ ਆਪਣਾ ਚੋਟੀ ਦਾ ਰਥ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਖਚਚਰ ਜੋੜੇ ਹੋਏ ਸਨ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਚੀਖਾਂ ਨਾਲ ਰਥ ਹਿਲ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਿਆ ਤੇ ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵੱਲ ਵਧਿਆ। ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਅਕਾਲੀ ਪੰਛੀਆਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਇੱਕ ਵੱਡਾ, ਡਰਾਉਣਾ ਗਿੱਧ ਉਸ ਦੇ ਰਥ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਝੰਡੇ ਦੀ ਨੋਕ ਉੱਤੇ ਮਾਸ ਦੇ ਲੋਥੜੇ ਤੇ ਪੱਥਰ ਇਕੱਠੇ ਡਿੱਗੇ। ਇੱਕ ਵੱਡਾ, ਚਿੱਟਾ, ਬੇਸਿਰ ਧੜ, ਖੂਨ ਨਾਲ ਭਿੱਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗਿਆ। ਉਹ ਧੜ ਅਜੀਬ ਅਵਾਜ਼ਾਂ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਧੂਮਰਾਕਸ਼ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਖੂਨ ਵਰ੍ਹਿਆ, ਧਰਤੀ ਕੰਬ ਉਠੀ। ਹਵਾ ਵਿਰੋਧੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਗੱਜਣ ਲੱਗ ਪਈ, ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਘਣੀ ਹਨੇਰੀ ਛਾ ਗਈ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਲੁਕ ਗਈਆਂ। ਇਹ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਡਰਾਉਣੇ ਅਪਸ਼ਕੁਨ ਵੇਖ ਕੇ, ਜੋ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਲਈ ਅਸ਼ੁਭ ਸੰਕੇਤ ਸੀ, ਧੂਮਰਾਕਸ਼ ਦਾ ਮਨ ਬੇਚੈਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹਦੇ ਨਾਲ ਆਏ ਸਾਰੇ ਰਾਖਸ਼ਸ ਵੀ ਹੱਕ-ਬੱਕ ਰਹਿ ਗਏ। ਫਿਰ ਵੀ, ਉਹ ਬੜਾ ਹੀ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਰਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲਾ ਧੂਮਰਾਕਸ਼, ਜੰਗ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਆਪਣੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਰਾਘਵ (ਰਾਮ) ਦੇ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ, ਵਾਨਰਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਫੌਜ ਨਦੀ ਵਾਂਗ ਖੜੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਯੁੱਧ ਕਾਂਡ ਦੇ ਮਹਾਨ ਵਾਚਕ ਵਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਬਾਵੰਜਵੇਂ ਸਰਗ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੀ ਜਾਵੇ। ਜਦੋਂ ਵਾਨਰਾਂ ਨੇ ਧੂਮਰਾਕਸ਼ ਨੂੰ, ਜੋ ਡਰਾਉਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਰਾਖਸ਼ਸ ਸੀ, ਮੈਦਾਨ ਵੱਲ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਗੂੰਜੇ ਤੇ ਜੰਗ ਲਈ ਉਤਾਵਲੇ ਹੋ ਗਏ। ਫਿਰ ਵਾਨਰਾਂ ਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਭਾਰੀ ਜੰਗ ਛਿੜ ਪਈ। ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਨੇ ਡਰਾਉਣੇ ਦਰੱਖਤਾਂ, ਭਾਲਿਆਂ ਤੇ ਗਦਿਆਂ ਨਾਲ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ। ਭਿਆਨਕ ਰਾਖਸ਼ਸ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਚਾਰ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਕੱਟ ਰਹੇ ਸਨ, ਪਰ ਵਾਨਰ ਵੀ ਵੱਡੇ ਦਰੱਖਤ ਚੁੱਕ ਕੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸੁਟ ਰਹੇ ਸਨ। ਗੁੱਸੇ ਚੜ੍ਹੇ ਰਾਖਸ਼ਸ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਨੋਕਦਾਰ, ਸਿੱਧੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਬਗਲੇ ਦੇ ਪਰ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਭੰਨ-ਭੰਨ ਕੇ ਮਾਰਦੇ। ਉਹ ਗਦਿਆਂ, ਤਲਵਾਰਾਂ, ਨੁਕੀਲੇ ਮੁੱਤਿਆਂ, ਡਰਾਉਣੀਆਂ ਲੋਹੇ ਦੀਆਂ ਛੜੀਆਂ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਹਮਲਾ ਕਰਦੇ। ਇੰਨਾ ਕੁ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਵੱਡੇ ਸ਼ੂਰਾ ਵਾਨਰ, ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਵੱਡੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਛਿੱਦਰ ਹੋਏ, ਭਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਅੰਗ ਵੱਖਰੇ ਹੋਏ, ਵਾਨਰ ਮੁਖੀ ਉਥੇ ਦਰੱਖਤ ਤੇ ਪੱਥਰ ਚੁੱਕ ਲੈਂਦੇ। ਉਹ ਵਾਨਰ, ਵਾਰ ਵਾਰ ਡਰਾਉਣੀ ਗੂੰਜ ਨਾਲ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਕੁਚਲਦੇ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਲੈ ਕੇ ਲਲਕਾਰਦੇ। ਫਿਰ ਉਥੇ ਇੱਕ ਅਜੀਬ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਜੰਗ ਹੋਈ, ਜਿੱਥੇ ਵੱਡੇ ਪੱਥਰ ਤੇ ਅਣਗਿਣਤ ਡਾਲੀਆਂ ਵਾਲੇ ਦਰੱਖਤ ਵੱਜ ਰਹੇ ਸਨ। ਕੁਝ ਰਾਖਸ਼ਸ, ਜੋ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਕੁਚਲੇ ਗਏ, ਖੂਨ ਉਗਲਦੇ; ਹੋਰ, ਜੋ ਖੂਨ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਉਹ ਵੀ ਮੂੰਹੋਂ ਖੂਨ ਸੁੱਟਦੇ। ਕੁਝ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਚੀਰ ਦਿੱਤੇ, ਕੁਝ ਉੱਤੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਲੱਗੇ, ਕੁਝ ਪੱਥਰਾਂ ਨਾਲ ਰੌਂਦ ਦਿੱਤੇ, ਤੇ ਕੁਝ ਦੰਦਾਂ ਨਾਲ ਫਾੜ ਦਿੱਤੇ ਗਏ। ਕੁਝ ਰਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ ਰਾਖਸ਼ਸ, ਝੰਡਿਆਂ ਦੇ ਟੁੱਟਣ ਨਾਲ, ਤਲਵਾਰਾਂ ਦੇ ਡਿੱਗਣ ਨਾਲ, ਤੇ ਰਥਾਂ ਦੇ ਨਸ਼ਟ ਹੋਣ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋਏ। ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵੱਡੇ ਹਾਥੀ, ਜੋ ਪਹਾੜਾਂ ਵਰਗੇ ਸਨ, ਡਿੱਗੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਜੰਗਲ ਵਾਸੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸੁੱਟੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਟੋਕੇ, ਤੇ ਕੁਚਲੇ ਹੋਏ ਘੋੜੇ ਵੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪਏ ਸਨ। ਵੱਡੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ ਤੇਜ਼ ਵਾਨਰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਛਲਾਂਗ ਲਾ ਕੇ, ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਨੁਕੀਲੇ ਨੱਖਾਂ ਨਾਲ ਚੀਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹ ਡਰੇ ਹੋਏ, ਵਾਲ ਵਿਖਰਿਆ, ਖੂਨ ਦੀ ਬੂ ਤੋਂ ਹੱਕ-ਬੱਕ ਹੋ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗਦੇ। ਪਰ ਕੁਝ ਹੋਰ ਰਾਖਸ਼ਸ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਗੁੱਸੇ ਤੇ ਡਰਾਉਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ, ਸਿਰਫ ਆਪਣੀਆਂ ਥੱਪਾਂ ਨਾਲ, ਜੋ ਵਜਰ ਵਾਂਗ ਸਖ਼ਤ ਸਨ, ਵਾਨਰਾਂ ਉੱਤੇ ਤੂੜ ਪਏ। ਉਹ ਰਾਖਸ਼ਸ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਾਲ ਤੇਜ਼ ਸੀ, ਪਰ ਵਾਨਰ ਹੋਰ ਵੀ ਤੇਜ਼ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮੁੱਕਿਆਂ, ਲੱਤਾਂ, ਦੰਦਾਂ ਤੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰ ਕੇ ਡਿੱਗਾ ਦਿੰਦੇ। ਜਦ ਧੂਮਰਾਕਸ਼ ਨੇ ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਭੱਜਦੇ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਲੜਨ ਵਾਲੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਕੁਝ ਵਾਨਰ, ਭਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਕੁਚਲੇ ਹੋਏ, ਖੂਨ ਵਗਦੇ, ਗਦਿਆਂ ਨਾਲ ਵੱਜ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ। ਕੁਝ ਲੋਹੇ ਦੀਆਂ ਗਦਿਆਂ ਨਾਲ ਕੁੱਟੇ, ਕੁਝ ਗੋਪਾਂ ਨਾਲ ਚੀਰੇ, ਕੁਝ ਭਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਕੁਚਲੇ ਹੋਏ, ਡਿੱਗਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਗੁਆ ਬੈਠੇ। ਕੁਝ ਜੰਗਲ ਵਾਸੀ ਮਾਰੇ ਹੋਏ, ਖੂਨ ਨਾਲ ਭਿੱਜੇ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪਏ; ਕੁਝ ਡਰ ਕੇ ਭੱਜ ਗਏ, ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਵੱਲੋਂ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਹੰਕਾਰ ਕੇ ਭਜਾ ਦਿੱਤੇ। ਕੁਝ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਚੀਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ, ਇਕ ਪਾਸੇ ਪਏ; ਕੁਝ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਾਂ ਨਾਲ ਛੇਦੇ ਹੋਏ, ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਅੰਤੜੀਆਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਆਈਆਂ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਤੇ ਡਰਾਉਣੀ ਜੰਗ, ਜਿੱਥੇ ਵਾਨਰ ਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸ ਭਰੇ ਹੋਏ, ਹਥਿਆਰਾਂ, ਪੱਥਰਾਂ ਤੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਤੀਰ-ਕਮਾਨਾਂ ਦੀ ਟਨਕ, ਤਬਲਿਆਂ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਧੁਨ, ਹਿੱਕ-ਹਿੱਕ ਦੀ ਲੈ ਤੇ ਘੱਟੀ ਗੂੰਜਣ ਵਾਲੀ ਗਾਇਕੀ, ਉਹ ਜੰਗ ਨੂੰ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਨਾਚ-ਗੀਤ ਵਰਗੀ ਬਣਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਧੂਮਰਾਕਸ਼, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਕਮਾਨ ਫੜ ਕੇ, ਹੱਸਦਾ ਹੋਇਆ, ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਵ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਚਾਰ ਪਾਸਿਆਂ ਵੱਲ ਭਜਾਉਂਦਾ। ਜਦ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਧੂਮਰਾਕਸ਼ ਵੱਲੋਂ ਪੀੜਤ ਤੇ ਗੁਮਸੁਮ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਪੱਥਰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧੇ।