ਰਾਵਣ ਦੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਰਾਜਾ ਨੇ ਜਦੋਂ ਆਪਣੇ ਦੂਤਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣੀਆਂ, ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਚਿੰਤਾ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਛਾ ਗਿਆ। ਉਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਪੀਲਿਆ ਪੈ ਗਿਆ। ਇੰਦਰਜਿਤ ਵੱਲੋਂ ਦਿਤੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਭਿਆਨਕ ਬਾਣਾਂ—ਜੋ ਕਿ ਜਹਿਰੀਲੇ ਸੱਪਾਂ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਕਦੇ ਅਸਫਲ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ, ਤੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾਰ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਉਸਨੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੱਧ ਲਿਆ ਸੀ। ਹੁਣ, ਜੇ ਮੇਰੇ ਵੈਰੀ ਉਹਨਾਂ ਬਾਣਾਂ ਦੀ ਬਾਂਧਣ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਏ ਹਨ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਮੇਰੀ ਸਾਰੀ ਫੌਜ ਅਣਿਸ਼ਚਿਤਤਾ ਵਿੱਚ ਖੜੀ ਹੈ। ਉਹ ਬਾਣ, ਜੋ ਯੁੱਧ ਦੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਸੜ ਰਹੇ ਸਨ, ਹੁਣ ਨਿਰਫਲ ਸਾਬਤ ਹੋਏ ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਮੇਰੇ ਵੈਰੀਆਂ ਦੀ ਜਾਨ ਲੈ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਰਾਵਣ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ, ਉਸਦੀ ਸਾਂਸ ਸੱਪ ਵਾਂਗ ਫੁਲਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਹ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਖੜਾ ਹੋ ਕੇ ਧੂਮਰਾਖਸ਼ ਨਾਮਕ ਭਿਆਨਕ ਦੈਤ ਨਾਲ ਆਖਣ ਲੱਗਿਆ, "ਤੂੰ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹਾਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਵੀਰਤਾ ਵਾਲਾ ਹੈਂ। ਤੁਰੰਤ ਜਾ, ਰਾਮ ਅਤੇ ਬਾਂਦਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇ।" ਰਾਵਣ ਦੇ ਹੁਕਮ ਤੇ, ਧੂਮਰਾਖਸ਼ ਨੇ ਉਸਦੇ ਚਰਨ ਫਿਰ ਕੇ ਨਿਵੇਦਨ ਕੀਤਾ ਤੇ ਰਾਜ ਮਹਲ ਤੋਂ ਜਲਦੀ ਨਿਕਲ ਪਿਆ। ਦਰਵਾਜ਼ੇ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਧੂਮਰਾਖਸ਼ ਨੇ ਫੌਜ ਦੇ ਸੈਨਾਪਤੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਫੌਜ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਤਿਆਰ ਕਰ, ਜਦੋਂ ਯੁੱਧ ਦਾ ਮਨ ਹੈ ਤਾਂ ਫਿਰ ਦੇਰੀ ਕਿਉਂ?" ਧੂਮਰਾਖਸ਼ ਦੇ ਹੁਕਮ ਤੇ, ਸੈਨਾਪਤੀ ਨੇ ਰਾਵਣ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਫੌਜ ਨੂੰ ਜੋਰ ਲਾ ਕੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਰਾਤ ਦੇ ਵਾਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਡਰਾਉਣੇ ਸਨ, ਘੰਟੀਆਂ ਪਾਈਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਉਚੇਰੇ ਹੋ ਕੇ ਚੀਕਦੇ ਤੇ ਧੂਮਰਾਖਸ਼ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਏ। ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਹਥਿਆਰ—ਭਾਲੇ, ਗਦਾ, ਮੁਸਲ, ਲੋਹੇ ਦੀਆਂ ਸਲਾਖਾਂ, ਥੱਥੇ—ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਫੜ੍ਹ ਕੇ ਉਹ ਅੱਗੇ ਵਧੇ। ਲੋਹੇ ਦੀਆਂ ਸਲਾਖਾਂ, ਗੋਪਾਂ, ਤੀਰ, ਫਾਂਸੀਆਂ, ਕੁਹਾੜੀਆਂ ਨਾਲ ਉਹ ਰਾਖਸ਼ਸ ਗੱਜਦੇ ਹੋਏ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਨਿਕਲੇ। ਕੁਝ ਰਾਖਸ਼ਸ ਬਰਚਾ ਪਹਿਨ ਕੇ, ਝੰਡਿਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਤੇ ਸੋਨੇ ਦੀ ਜਾਲੀ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਰਥਾਂ 'ਤੇ, ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮੂੰਹ ਵਾਲੇ ਖੱਚਰਾਂ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਤੇਜ਼ ਤੁਰਨ ਵਾਲੇ ਘੋੜਿਆਂ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਚੁਰ ਰਾਖਸ਼ਸ, ਜੰਗਲੀ ਹਾਥੀਆਂ 'ਤੇ, ਬੜੇ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਨਾ ਆਉਣ ਵਾਲੇ, ਬਾਹਰ ਨਿਕਲੇ। ਧੂਮਰਾਖਸ਼, ਖੱਚਰਾਂ ਦੀਆਂ ਉੱਚੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਵਿਚਕਾਰ, ਆਪਣੇ ਇਲਾਹੀ ਰਥ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹਿਆ, ਜੋ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਤੇ ਭੇੜੀਆਂ ਤੇ ਸਿੰਘਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਾਲੇ ਖੱਚਰਾਂ ਨਾਲ ਜੋਤਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਮਹਾਂਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਧੂਮਰਾਖਸ਼, ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ, ਹੱਸਦਾ ਹੋਇਆ ਪੱਛਮੀ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੋਂ ਨਿਕਲਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਹਨੂਮਾਨ ਖੜਾ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਥ 'ਤੇ, ਜੋ ਖੱਚਰਾਂ ਨਾਲ ਜੋਤਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਉੱਚੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਹ ਡਰਾਉਣਾ ਰਾਖਸ਼ਸ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਾ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਉੱਡਦੇ ਕੁਝ ਕਰੂੜ ਪੰਛੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਰਸਤਾ ਰੋਕਿਆ। ਇਕ ਵੱਡਾ, ਡਰਾਉਣਾ ਗਿੱਧ ਉਸਦੇ ਰਥ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਉਸਦੇ ਝੰਡੇ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਮਾਸ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਤੇ ਪੱਥਰ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ ਡਿੱਗੇ। ਇਕ ਵੱਡਾ, ਚਿੱਟਾ, ਸਿਰ-ਵਿਗਣ ਲਾਸ਼, ਲਹੂ ਨਾਲ ਭਿੱਜੀ ਹੋਈ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਈ। ਉਹ ਡਿੱਗ ਕੇ ਧੂਮਰਾਖਸ਼ ਉੱਤੇ ਵਿਅੰਗੀ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਕਰਦੀ ਗਈ। ਅਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਲਹੂ ਵਰ੍ਹਿਆ, ਧਰਤੀ ਕੰਬਣ ਲੱਗ ਪਈ। ਹਵਾ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਦੇ ਉਲਟ ਗੱਜਣ ਲੱਗੀ, ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਗੂੰਜੀ। ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਘਣੇ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਛਪ ਗਈਆਂ, ਤੇ ਕੁਝ ਵੀ ਦਿਸ਼ਦਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਹ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਡਰਾਉਣੇ ਅਪਸ਼ਕੁਨ ਵੇਖ ਕੇ, ਜੋ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਲਈ ਡਰ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਸਨ, ਧੂਮਰਾਖਸ਼ ਘਬਰਾਇਆ। ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਆਏ ਸਾਰੇ ਰਾਖਸ਼ਸ ਵੀ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਏ। ਫਿਰ ਉਹ ਬੜਾ ਭਿਆਨਕ, ਮਹਾਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲਾ ਧੂਮਰਾਖਸ਼, ਯੁੱਧ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਕਈ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ, ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ ਤੇ ਉਸਨੇ ਰਾਘਵ ਦੇ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਰੱਖੀ ਹੋਈ ਬਾਂਦਰਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਫੌਜ ਵੇਖੀ, ਜੋ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਲਹਿਰ ਵਾਂਗ ਸੀ। ਹੁਣ, ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਯੁੱਧ ਕਾਂਡ ਦੀ ਬਾਵੰਜੀ ਸਰਗ ਸੁਣੋ। ਜਦੋਂ ਧੂਮਰਾਖਸ਼, ਜੋ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਵਿੱਚ ਡਰਾਉਣੀ ਵੀਰਤਾ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਬਾਂਦਰ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਯੁੱਧ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ, ਉੱਚੇਰੇ ਹੋ ਕੇ ਗੱਜ ਪਏ। ਉਥੇ ਬਾਂਦਰਾਂ ਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਭਿਆਨਕ ਯੁੱਧ ਛਿੜ ਗਿਆ। ਉਹ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਡਰਾਉਣੇ ਦਰੱਖਤਾਂ, ਭਾਲਿਆਂ ਤੇ ਗਦਿਆਂ ਨਾਲ ਵੱਜਣ ਲੱਗੇ। ਭਿਆਨਕ ਰਾਖਸ਼ਸ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਬਾਂਦਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਪਰ ਬਾਂਦਰ ਵੀ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨਾਲ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸੁੱਟ ਰਹੇ ਸਨ। ਗੁੱਸੇ ਚੜ੍ਹੇ ਰਾਖਸ਼ਸ, ਨੋਕਦਾਰ ਤੇ ਸਿੱਧੇ ਉੱਡਣ ਵਾਲੇ, ਬਗਲੇ ਦੇ ਪਰਾਂ ਵਾਲੇ, ਡਰਾਉਣੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਬਾਂਦਰਾਂ ਨੂੰ ਵਿੱਝਣ ਲੱਗੇ। ਉਹ ਡਰਾਉਣੀਆਂ ਗਦਿਆਂ, ਤਲਵਾਰਾਂ, ਛੇਤਿਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਗਦਿਆਂ, ਭਿਆਨਕ ਲੋਹੇ ਦੀਆਂ ਸਲਾਖਾਂ, ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਜੀਆਂ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਵੱਜ ਰਹੇ ਸਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਰਾਖਸ਼ਸ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚੀਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਹ ਮਹਾਂ ਬਲੀ ਬਾਂਦਰ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਨਿਰਭਉ ਹੋ ਕੇ ਬਹਾਦਰੀ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਛਿੱਜ ਗਏ, ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਅੰਗ ਵਿੱਝ ਗਏ, ਪਰ ਬਾਂਦਰ ਮੁਖੀਆਂ ਨੇ ਉਥੇ ਦਰੱਖਤ ਤੇ ਪੱਥਰ ਚੁੱਕ ਲਏ। ਉਹ ਬਾਂਦਰ, ਵਾਰ-ਵਾਰ ਡਰਾਉਣੀ ਗੂੰਜ ਨਾਲ ਚੀਕਦੇ ਹੋਏ, ਭਿਆਨਕ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਕੁਚਲ ਰਹੇ ਸਨ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਲੈ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲਲਕਾਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਫਿਰ ਬਾਂਦਰਾਂ ਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਅਜੀਬ ਤੇ ਡਰਾਉਣੀ ਲੜਾਈ ਛਿੜ ਗਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੱਥਰ ਤੇ ਅਣਗਿਣਤ ਡਾਲੀਆਂ ਵਾਲੇ ਦਰੱਖਤ ਵਰਤੇ ਗਏ। ਕੁਝ ਰਾਖਸ਼ਸ, ਜਿੱਤੂ ਬਾਂਦਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕੁਚਲੇ ਹੋਏ, ਖੂਨ ਉਗਲਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਜਿਹੜੇ ਰਾਖਸ਼ਸ ਖੂਨ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਉਹ ਵੀ ਮੂੰਹੋਂ ਖੂਨ ਉਗਲ ਰਹੇ ਸਨ। ਕੁਝ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਚੀਰੇ ਗਏ, ਕੁਝ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨਾਲ ਢੇਰ ਕਰ ਦਿਤੇ, ਕੁਝ ਪੱਥਰਾਂ ਨਾਲ ਕੁਟੇ ਗਏ, ਤੇ ਕੁਝ ਦੰਦਾਂ ਨਾਲ ਚੀਰ ਦਿਤੇ ਗਏ। ਕੁਝ ਰਾਤ ਦੇ ਵਾਸੀ ਰਾਖਸ਼ਸ ਟੁੱਟੀਆਂ ਝੰਡੀਆਂ, ਡਿੱਗੀਆਂ ਤਲਵਾਰਾਂ ਤੇ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਰਥਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵੱਡੇ ਹਾਥੀ, ਜੋ ਪਹਾੜਾਂ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਪਏ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵਾਸੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸੁੱਟੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਟੋਪਾਂ ਨਾਲ ਕੁਚਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਥੇ ਕੁਚਲੇ ਹੋਏ ਘੋੜੇ ਵੀ ਪਏ ਸਨ। ਭਿਆਨਕ ਵੀਰਤਾ ਵਾਲੇ ਤੇ ਬੜੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉੱਡਦੇ ਬਾਂਦਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਰਾਖਸ਼ਸ ਮੂੰਹੋਂ ਤੇਜ਼ ਨਖਾਂ ਨਾਲ ਚੀਰੇ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਥੱਲੇ ਨੁਮਾਏ, ਵਾਲ ਖਲਬਰਾਏ ਹੋਏ, ਖੂਨ ਦੀ ਬੂ ਨਾਲ ਹੈਰਾਨ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ। ਪਰ ਕੁਝ ਹੋਰ ਰਾਖਸ਼ਸ, ਬੜੇ ਗੁੱਸੇ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ, ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ, ਜੋ ਵਜਰ ਵਾਂਗ ਸਖ਼ਤ ਸਨ, ਬਾਂਦਰਾਂ ਉੱਤੇ ਟੁੱਟ ਪਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਵਣ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੇ ਧੂਮਰਾਖਸ਼ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ, ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਤੇ ਬਾਂਦਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਡਰਾਉਣੀ ਲੜਾਈ ਛਿੜ ਗਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੋਵੇਂ ਪਾਸਿਆਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪੂਰੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕੀਤਾ।