ਯੁੱਧ ਕਾਂਡ ਦੇ ਇਕ ਅਧਿਆਇ ਦੇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਅਗਲੇ ਸਰਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵੇਲੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਮਹਾਨ ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਰਾਜਾ ਸੁਗਰੀਵ ਨੇ ਚਿੰਤਾ ਭਰੇ ਸਵਾਲ ਕੀਤੇ, "ਇਹ ਸਾਰੀ ਸੈਨਾ ਇੰਨੀ ਉਦਾਸ ਤੇ ਘਬਰਾਈ ਹੋਈ ਕਿਉਂ ਹੈ? ਇਹ ਤਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਰਸਤਾ ਭੁੱਲੀ ਹੋਈ ਕਿਸੇ ਜਹਾਜ਼ ਵਾਂਗ ਦਿਸ ਰਹੀ ਹੈ।" ਸੁਗਰੀਵ ਦੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਾਲੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅੰਗਦ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, "ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ ਕਿ ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ—ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਮਹਾਨ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਯੋਧਾ—ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਬਾਰਿਸ਼ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਹੋਏ, ਖੂਨ ਨਾਲ ਰੰਗੇ ਹੋਏ, ਤੀਰਾਂ ਦੇ ਬਿਸਤਰ ਉੱਤੇ ਪਏ ਹਨ?" ਇਹ ਹਾਲਤ ਵੇਖ ਕੇ ਸੁਗਰੀਵ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਅੰਗਦ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ ਕਿ ਇਹ ਸਭ ਬੇਵਜ੍ਹਾ ਹੈ, ਇਹ ਡਰ ਕਰਕੇ ਹੀ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ।" ਵਾਨਰ ਆਪਣੇ ਹਥਿਆਰ ਛੱਡ ਕੇ, ਡਰੇ ਹੋਏ ਚਿਹਰਿਆਂ ਨਾਲ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਭੱਜ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹ ਇਕ ਦੂਜੇ ਦੀ ਲਾਜ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਹੇ, ਨਾ ਹੀ ਪਿੱਛੇ ਮੁੜ ਕੇ ਵੇਖ ਰਹੇ ਹਨ; ਉਹ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਖਿੱਚਦੇ ਜਾਂ ਪਏ ਹਨ, ਤੇ ਡਿੱਗੇ ਹੋਏ ਸਾਥੀਆਂ ਉੱਤੇ ਛਲਾਂਗਾਂ ਲਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਵੇਲੇ, ਵੀਰ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਹਥ ਵਿਚ ਗਦਾ ਫੜ ਕੇ ਆਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੁਗਰੀਵ ਨੂੰ ਹੌਸਲਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਰਾਘਵ (ਰਾਮ) ਦੀ ਜਿੱਤ ਲਈ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤਾ। ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਡਰਾਉਣੇ ਲੱਗ ਰਹੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਰੀਛਾਂ ਦੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਵੀ ਨੇੜੇ ਖੜੇ ਸਨ। ਸੁਗਰੀਵ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਆਏ ਹਨ, ਪਰ ਵਧੀਆ ਵਾਨਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਾਵਣ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸਮਝ ਕੇ ਡਰਦੇ ਹੋਏ ਭੱਜ ਰਹੇ ਹਨ।" ਸੁਗਰੀਵ ਨੇ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ, "ਇਹ ਡਰੇ ਹੋਏ ਤੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਵਿਖਰ ਗਏ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰੋ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸੋ ਕਿ ਇਹ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਹਨ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਰੀਛਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਜਾਮਵੰਤ ਨੇ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਸਾਂਤ ਕੀਤਾ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲਿਆਇਆ। ਜਦ ਵਾਨਰਾਂ ਨੇ ਜਾਮਵੰਤ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣੇ ਅਤੇ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਡਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਮੁੜ ਆ ਗਏ। ਪਰ ਜਦ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੇ ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਛਿੱਜੇ ਹੋਏ ਸਰੀਰ ਵੇਖੇ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਿੱਜ ਕੇ ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਪੋਂਛੀਆਂ, ਹਿਰਦਾ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਤੇ ਉਹ ਰੋ ਪਏ। ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੇ ਵਿਲਾਪ ਕੀਤਾ, "ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਸ਼ੂਰਵੀਰ, ਜੰਗ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹੀ, ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੀ ਧੋਖੇਬਾਜ਼ੀ ਨਾਲ ਇਸ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚੇ ਹਨ। ਮੇਰੇ ਭਰਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਦੁਸਟ ਰਾਵਣ ਨੇ ਆਪਣੀ ਚਾਲਾਕੀ ਨਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਸੱਚੇ ਯੋਧਿਆਂ ਨੂੰ ਠੱਗ ਲਿਆ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਛਿੱਜੇ, ਖੂਨ ਨਾਲ ਲਥਪਥ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗੇ ਹੋਏ ਮਹਾਨ ਹਾਥੀਆਂ ਵਾਂਗ ਪਏ ਹਨ। ਮੈਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਉੱਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਕੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲੱਭੀ ਸੀ, ਪਰ ਹੁਣ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮਰੇ ਹੋਏ ਪਏ ਹਨ। ਮੈਂ ਜੀਊਂਦਾ ਤਾਂ ਹਾਂ, ਪਰ ਮੇਰੀ ਆਸ ਟੁੱਟ ਗਈ ਹੈ; ਰਾਵਣ ਨੇ ਆਪਣਾ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰਾ ਕਰ ਲਿਆ।" ਜਦ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਇੰਝ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਵਿਲਾਪ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਸੁਗਰੀਵ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ ਤੇ ਆਖਿਆ, "ਤੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਰਹਿ, ਤੈਨੂੰ ਲੰਕਾ ਦਾ ਰਾਜ ਮਿਲੇਗਾ। ਰਾਵਣ ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਆਪਣਾ ਮਨੋਰਥ ਇੱਥੇ ਨਹੀਂ ਪੂਰਾ ਕਰ ਸਕਣਗੇ। ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਗਰੁੜ ਦੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਜਲਦ ਹੀ ਮੋਹ ਛੱਡ ਕੇ ਰਾਵਣ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਣਗੇ।" ਸੁਗਰੀਵ ਨੇ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦਿੱਤੀ, ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਸੱਸੁਰ ਸੁਸ਼ੇਣ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਹੌਸਲਾ ਪਰਾਪਤ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ, ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਕਿਸਕਿੰਧਾ ਵਾਪਸ ਲਿਆ ਆਉ।" ਸੁਗਰੀਵ ਨੇ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ, "ਮੈਂ ਰਾਵਣ, ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲਿਆਵਾਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਇੰਦਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਖੋਈ ਹੋਈ ਮਹਿਮਾ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਈ ਸੀ।" ਸੁਸ਼ੇਣ ਨੇ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਆਖਿਆ, "ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਮਹਾਨ ਯੁੱਧ ਵੇਖਿਆ ਸੀ।" ਉਸ ਸਮੇਂ, ਦਾਨਵ ਵਾਰੀ ਵਾਰੀ ਤੀਰਾਂ ਤੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਨਿਪੁੰਨ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਡਿੱਗਾ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਇਲਾਜ ਗਿਆਨ, ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਤੇ ਜੜੀਆਂ-ਬੂਟੀਆਂ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਸੀ। "ਸੰਪਾਤੀ, ਪਨਸਾ ਤੇ ਹੋਰ ਤੇਜ਼ ਵਾਨਰ ਛੇਤੀ ਦੁੱਧ ਸਾਗਰ ਵੱਲ ਜਾ ਕੇ ਉਹ ਜੜੀਆਂ-ਬੂਟੀਆਂ ਲਿਆਉਣ। ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਮਹਾਨ ਜੜੀਆਂ ਕਿਹੜੀਆਂ ਹਨ—ਸੰਜੀਵਨੀ, ਜੋ ਜੀਵਨ ਵਾਪਸ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਲਿਆ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਬਣਾਈ ਸੀ।" "ਉਸ ਉੱਤਮ ਦੁੱਧ ਸਾਗਰ ਵਿਚ ਚੰਦ੍ਰ ਤੇ ਦ੍ਰੋਣ ਨਾਮ ਦੇ ਪਹਾੜ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਕਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਮਥਿਆ ਗਿਆ ਸੀ; ਉੱਥੇ ਉਹ ਉੱਚੀਆਂ ਜੜੀਆਂ ਮਿਲਣਗੀਆਂ।" "ਉਹ ਦੋ ਪਹਾੜ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਮਹਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਰੱਖੇ ਸਨ; ਹੁਣ ਹਨੁਮਾਨ, ਪਵਨਪੁਤ੍ਰ, ਉੱਥੇ ਜਾਵੇ।" ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਹਵਾ ਤੇ ਬੱਦਲਾਂ, ਬਿਜਲੀ ਚਮਕਦੇ ਹੋਏ, ਸਮੁੰਦਰ ਉੱਤੇ ਵਗਣ ਲੱਗ ਪਏ, ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਉਲਟ-ਪਲਟ ਕਰਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਾੜ ਹਿਲ ਰਹੇ ਹੋਣ। ਹਵਾ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ, ਟਾਪੂਆਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਦਰੱਖਤ ਟੁੱਟ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਡਾਲੀਆਂ ਸਮੇਤ ਖਾਰੀ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਡਿੱਗ ਪਏ। ਉੱਥੇ ਵੱਸਦੇ ਸੱਪ ਡਰ ਕੇ ਛੇਤੀ ਨਿਕਲ ਗਏ, ਤੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜੀਵ ਸਾਰੇ ਖਾਰੇ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਲੁਕ ਗਏ। ਇਸੇ ਵੇਲੇ, ਸਾਰੇ ਵਾਨਰਾਂ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਵਿਨਤਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਮਹਾਨ ਗਰੁੜ, ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਹੋਏ ਆ ਗਏ ਹਨ। ਗਰੁੜ ਨੂੰ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖ, ਉਹ ਸੱਪ ਹਰ ਪਾਸੇ ਭੱਜ ਗਏ; ਪਰ ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਸੱਪੀਲੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਬੰਨੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਗਰੁੜ ਪਹੁੰਚੇ। ਉਸ ਮਹਾਨ ਪੰਛੀ ਸੁਪਰਨ ਨੇ ਕਕੁਤਸ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਦੋਵਾਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਛੂਹਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਜੋ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਸੀ, ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ।