ਰਾਵਣ ਦੇ ਸ਼ਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਰਣਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਰਾਮ ਦੇ ਪਤਨ ਦੀ ਖਬਰ ਮਿਲੀ ਤਾਂ, ਸੀਤਾ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਗਹਿਰੀ ਵਿਦਨਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ। ਉਹ ਸੋਚ ਰਹੀ ਸੀ, “ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਮੈਂ ਕਦੇ ਵਿਧਵਾ ਨਹੀਂ ਹੋਵਾਂਗੀ, ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਾਲੀ ਰਹਾਂਗੀ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਗਿਆਨੀ ਅੱਜ ਝੂਠੇ ਸਾਬਤ ਹੋ ਗਏ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਰਾਮ ਮਾਰੇ ਗਏ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਯਜਮਾਨ ਦੀ ਰਾਣੀ, ਮਹਾਨ ਯਗਿਆਂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੀ ਪਤਨੀ ਕਿਹਾ ਸੀ, ਉਹ ਵੀ ਅੱਜ ਝੂਠੇ ਹੋ ਗਏ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਵੀਰ ਰਾਜਾ ਦੀ ਆਦਰਨੀ ਪਤਨੀ ਜਾਣਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਵੀ ਝੂਠੇ ਹੋ ਗਏ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੁਜਾਂਤੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਸ਼ੁਭ ਆਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਧਨਵੰਤ ਕਿਹਾ ਸੀ, ਉਹ ਵੀ ਝੂਠੇ ਹੋ ਗਏ। ਇਹ ਚਿੰਨ੍ਹ, ਜੋ ਰਾਜ-ਰਾਣੀਆਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਮਲ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਨਾਲ ਰਾਜ-ਅਭਿ-ਸ਼ੇਕ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਮਨੁੱਖੀ ਨਸੀਬ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ, ਵਿਧਵਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ, ਉਹ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਮੇਰਾ ਨਸੀਬ ਅੱਜ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ‘ਸੱਚੇ ਕਮਲ’ ਕਿਹਾ ਗਿਆ, ਅੱਜ ਰਾਮ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਲਈ ਉਹ ਸਿਰਫ ਖਾਲੀ ਸ਼ਬਦ ਰਹਿ ਗਏ ਹਨ। ਮੇਰੇ ਵਾਲ ਪਤਲੇ, ਸਮਤਲ ਅਤੇ ਕਾਲੇ ਹਨ; ਮੇਰੀਆਂ ਭੰਵਾਂ ਮਿਲੀਆਂ ਨਹੀਂ; ਮੇਰੀਆਂ ਪਿੰਡੀਆਂ ਗੋਲ ਅਤੇ ਚਿੱਟੀਆਂ ਹਨ; ਮੇਰੇ ਦੰਦ ਸਮਤਲ ਅਤੇ ਟੁੱਟੇ ਨਹੀਂ। ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਸ਼ੰਖ-ਆਕਾਰ ਦੀਆਂ ਹਨ; ਮੇਰੇ ਹੱਥ-ਪੈਰ ਸੁੰਦਰ ਹਨ; ਮੇਰੇ ਪੈਰ ਅਤੇ ਰਾਣੀਆਂ ਸਮਤਲ ਅਤੇ ਚਿੰਨ੍ਹ-ਯੁਕਤ ਹਨ; ਮੇਰੇ ਨਖ ਚਿੱਟੇ ਅਤੇ ਹੱਥ ਦੀਆਂ ਉਂਗਲਾਂ ਸਿੱਧੀਆਂ ਹਨ। ਮੇਰੇ ਸਤਨ ਪੂਰੇ, ਗੋਲ ਅਤੇ ਮਿਲੇ ਹੋਏ ਹਨ; ਮੇਰੇ ਨਿੱਪਲ ਅੰਦਰ ਹਨ; ਮੇਰੀ ਨਾਬੀ ਗਹਿਰੀ ਅਤੇ ਉਭਰੀ ਹੋਈ ਹੈ; ਮੇਰੀਆਂ ਪਾਸਲੀਆਂ ਅਤੇ ਛਾਤੀ ਸੁੰਦਰ ਆਕਾਰ ਦੀ ਹਨ। ਮੇਰਾ ਰੰਗ ਰਤਨ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਮੇਰੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਵਾਲ ਨਰਮ ਹਨ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰਾਂ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਸ਼ੁਭਤਾ ਵਾਲੀ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ। ਮੇਰੇ ਹੱਥ-ਪੈਰ ਦਾਗ-ਰਹਿਤ, ਜੌ-ਦਾਣੇ ਵਾਂਗ ਆਕਾਰ ਦੇ ਹਨ; ਮੇਰੀ ਮੁਸਕਾਨ ਨਰਮ ਹੈ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਕੁਆਰੀਆਂ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਵਾਲੀ ਮੰਨਿਆ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੋ ਭਵਿੱਖ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਨਾਲ ਰਾਜ-ਅਭਿ-ਸ਼ੇਕ ਹੋਵਾਂਗੀ, ਪਰ ਉਹ ਸਾਰੇ ਵਚਨ ਅੱਜ ਝੂਠੇ ਹੋ ਗਏ। ਜਨਸਥਾਨ ਦੇ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਸਾਫ ਕਰਕੇ, ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਕੇ, ਮੇਰੇ ਦੋ ਭਰਾ, ਗੋ-ਪੈਰ ਵਿੱਚ ਪੈਣ ਵਾਲੀ ਮੌਤ ਵਾਂਗ, ਮਾਰੇ ਗਏ। ਰਾਘਵਾਂ ਨੇ ਵਰੁਣ, ਅਗਨਿ, ਇੰਦਰ, ਵਾਯੂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮ-ਸ਼ਿਰਸ ਦੇ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਏ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ, ਇੱਕ ਅਦਿੱਖਤ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੇ, ਮਾਇਆ ਨਾਲ, ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ—ਜੋ ਇੰਦਰ ਵਾਂਗ ਹਨ—ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਰੱਖਵਾਲੇ, ਮਾਰ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਅਸਹਾਇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਕੋਈ ਵੀ ਦੁਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਰਾਘਵ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦਾ, ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਜਿਉਂਦਾ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਸੋਚ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ ਹੋਵੇ। ਸਮੇਂ ਲਈ ਕੋਈ ਭਾਰ ਵੱਡਾ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਮੌਤ ਅਜੈਯ ਹੈ, ਜਦ ਰਾਮ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਸਮੇਤ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਗਏ ਹਨ। ਮੈਂ ਰਾਮ ਲਈ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਚੜ੍ਹਾਈ ਵਾਲੇ ਲਈ, ਆਪਣੇ ਲਈ ਜਾਂ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਲਈ ਇਤਨਾ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ, ਜਿੰਨਾ ਆਪਣੀ ਤਪਸਵੀ ਸਾਸ ਲਈ ਕਰਦੀ ਹਾਂ। ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਸੋਚਦੀ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਵਰਤ ਪੂਰੇ ਕਰਕੇ ਉਡੀਕ ਕਰਦੀ ਹੈ: “ਕਦੋਂ ਮੈਂ ਸੀਤਾ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਰਾਮ ਦੇ ਨਾਲ ਵੇਖਾਂਗੀ?” ਉਸ ਸਮੇਂ, ਉਸ ਦੀ ਵਿਦਨਾ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਖਸ਼ੀ ਤ੍ਰਿਜਟਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਸ ਦਿੱਤੀ: “ਮਾਤਾ, ਹਤਾਸ਼ ਨਾ ਹੋਵੋ; ਤੁਹਾਡਾ ਪਤੀ ਜੀਵਤ ਹੈ।” ਤ੍ਰਿਜਟਾ ਨੇ ਆਗੇ ਕਿਹਾ: “ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵੱਡੇ ਅਤੇ ਯੋਗ ਕਾਰਣ ਦੱਸਾਂਗੀ ਕਿ ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਜੀਵਤ ਹਨ। ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਯੋਧਿਆਂ ਦੇ ਮੁਖ ਨਾ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਵਿਅਕ੍ਰਿਤ ਹੁੰਦੇ, ਨਾ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਂਦੇ, ਜਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨੇਤਾ ਮਾਰੇ ਜਾਂਦੇ। ਇਹ ਪੁਸ਼ਪਕ ਵਿਮਾਨ, ਵੈਦੇਹੀ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦਿਵ੍ਯ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਾ ਲੈ ਜਾਂਦਾ, ਜੇ ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਮਾਰੇ ਜਾਂਦੇ। ਜਦ ਫੌਜ ਦੇ ਮੁਖੀ ਯੋਧੇ ਮਾਰੇ ਜਾਂਦੇ, ਉਸ ਦੀ ਆਤਮਾ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ, ਉਹ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਟੁੱਟੀ ਹੋਈ ਨੌਕ ਵਾਂਗ ਹੋ ਜਾਂਦੀ। ਪਰ ਇਹ ਫੌਜ, ਅਸ਼ਾਂਤ ਨਹੀਂ, ਬਿਨਾ ਡਰ, ਕਕੁਤਸਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਰਖਿਆ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਦੱਸਿਆ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ੁਭ ਲਕੜਾਂ ਉੱਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਕੇ, ਪੂਰੀ ਆਸ ਰੱਖੋ; ਕਕੁਤਸਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਵੇਖੋ—ਇਹ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਪ੍ਰੀਤਿ ਕਰਕੇ ਕਹਿੰਦੀ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਕਦੇ ਝੂਠ ਨਹੀਂ ਬੋਲਿਆ, ਨਾ ਬੋਲਾਂਗੀ, ਮੈਥਿਲੀ; ਤੁਹਾਡੀ ਸਤਵਿਕਤਾ ਅਤੇ ਨਰਮ ਸੁਭਾਅ ਨੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵਸਾ ਦਿੱਤਾ। ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਦੈਤ ਵੀ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਨਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਿੱਤ ਸਕਦੇ; ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਪਾ ਕੇ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਕਿਹਾ। ਹੁਣ, ਮੈਥਿਲੀ, ਇਹ ਅਜੋਬਾ ਦੇਖੋ: ਡਿੱਗੇ ਅਤੇ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਇਹ ਦੋਨਾਂ ਆਪਣੀ ਚਮਕ ਨਹੀਂ ਗੁਆਉਂਦੇ। ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ, ਜਦ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਜਿੰਦਗੀ ਗੁਆ ਲੈਂਦੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮੁਖ ਬਹੁਤ ਵਿਅਕ੍ਰਿਤ ਦਿਸਦੇ ਹਨ। ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ, ਤੁਸੀਂ ਦੁੱਖ, ਵਿਦਨਾ ਅਤੇ ਮੋਹ ਛੱਡੋ; ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਲਈ, ਅੱਜ ਜੀਉਣਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ। ਤ੍ਰਿਜਟਾ ਦੀਆਂ ਬਾਤਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੀਤਾ, ਜੋ ਦੇਵੀ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਕਹਿੰਦੀ, “ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਕਹੋ।” ਫਿਰ, ਪੁਸ਼ਪਕ ਵਿਮਾਨ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਮੋੜ ਕੇ, ਸੀਤਾ, ਉਦਾਸੀ ਨਾਲ, ਤ੍ਰਿਜਟਾ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਲੰਕਾ ਆਈ। ਤ੍ਰਿਜਟਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਸੀਤਾ ਪੁਸ਼ਪਕ ਤੋਂ ਉਤਰੀ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ਣੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅਸ਼ੋਕ ਵਾਟਿਕਾ ਵਿੱਚ ਲੈ ਗਿਆ। ਉਸ ਵਾਟਿਕਾ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਕੇ, ਜੋ ਰਾਖਸ਼ ਰਾਜਾ ਦੀ ਰਸ-ਭੂਮੀ ਸੀ, ਸੀਤਾ, ਦੋ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ, ਗਹਿਰੀ ਉਦਾਸੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਯੁੱਧ ਕਾਂਡ ਦੇ ਉਨੰਜਵੇਂ ਸਰਗ ਵਿੱਚ, ਜਦ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਭਿਆਨਕ ਤੀਰਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ, ਖੂਨ ਨਾਲ ਲਿਪਟੇ, ਘਾਇਲ ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ ਭਾਰੀ ਸਾਹ ਲੈ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਦ ਸਗਰੀਵ ਸਮੇਤ, ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ, ਬਾਨਰ ਸੇਨਾ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, Noble brothers ਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ, ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਖੜੇ ਸਨ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਰਾਮ, ਜੋ ਡਿੱਠੇ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸਨ, ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਡੌਲ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਹੋਸ਼ ਵਿਚ ਆ ਗਏ।