ਹੇ ਰਾਮਾ, ਜਦੋਂ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੇ ਕਾਮਧੇਨੂ ਗਾਂ ਦੇਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਉਸ ਚਿੱਟੀ-ਚਿੱਟੀ ਧੱਬਿਆਂ ਵਾਲੀ ਗਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਖਿੱਚਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਜਦੋਂ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਦੇ ਲੋਕ ਉਸ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਹ ਗਾਂ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਈ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਚੋਂ ਹੰਜੂ ਵਗਣ ਲੱਗ ਪਏ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਚਿੰਤਾ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪਈ—"ਮੈਂ ਤਾਂ ਵਸੀਸ਼ਠ ਜਿਹੇ ਉੱਚੇ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀ ਵੱਲੋਂ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਕਿੰਨੀ ਦੁਖੀ ਹਾਂ! ਰਾਜੇ ਦੇ ਲੋਕ ਮੈਨੂੰ ਲੈ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ।" ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੋਚਣ ਲੱਗੀ, "ਮੈਂ ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਕੀ ਬੁਰਾ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਉਹ ਮੈਨੂੰ, ਜੋ ਕਿ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਤੇ ਭਗਤਿ ਵਾਲੀ ਹਾਂ, ਛੱਡ ਰਹੇ ਹਨ? ਉਹ ਤਾਂ ਧਰਮਾਤਮਾ ਹਨ, ਫਿਰ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਅਜਿਹਾ ਦੁੱਖ ਕਿਉਂ ਮਿਲ ਰਿਹਾ ਹੈ?" ਇਹ ਸੋਚਦੇ ਹੋਏ, ਬਾਰ-ਬਾਰ ਹਾਏ ਭਰਦੀ, ਉਹ ਗਾਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਸੀਸ਼ਠ ਕੋਲ ਵਾਪਸ ਦੌੜੀ। ਉਸ ਨੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਸੈਂਕੜੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੂੰ ਝਟਕ ਕੇ, ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਸੀਸ਼ਠ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆ ਪਹੁੰਚੀ। ਉਹ ਗਾਂ ਰੋਦੀ ਹੋਈ, ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਬੋਲ ਪਈ, ਉਸ ਦੀ ਗੂੰਜ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਗੂੰਜ ਰਹੀ ਸੀ। "ਹੇ ਪੂਜਨਯ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ! ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਕਿਉਂ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਕਿ ਰਾਜੇ ਦੇ ਸਿਪਾਹੀ ਮੈਨੂੰ ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੀ ਲੈ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ?" ਉਸ ਦੀ ਇਹ ਬਾਤ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ ਨੇ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਦੁਖੀ ਭੈਣ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹੋਣ, ਮਿੱਠੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੱਡਿਆ, ਸ਼ਬਲਾ, ਤੇਰਾ ਕੋਈ ਕਸੂਰ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਇਹ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਤੈਨੂੰ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਲੈ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਮੇਰੀ ਤਾਕਤ ਰਾਜੇ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਰਾਜਾ ਹੈ, ਖ਼ੱਤਰੀ ਹੈ, ਧਰਤੀ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਪੂਰੀ ਫੌਜ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਾਥੀ, ਘੋੜੇ, ਰਥ, ਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਝੰਡੇ ਹਨ, ਉਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਹੋਰ ਵਧਾ ਰਹੀ ਹੈ।" ਵਸੀਸ਼ਠ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਗਾਂ, ਜੋ ਵਾਕ-ਚਾਤੁਰ ਸੀ, ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦੇਣ ਲੱਗੀ, "ਕਦੇ ਵੀ ਇਹ ਨਹੀਂ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਕਿ ਖ਼ੱਤਰੀ ਦੀ ਤਾਕਤ ਵਧੀਕ ਹੈ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ! ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਦਿਵ੍ਯ ਸ਼ਕਤੀ ਤਾਂ ਖ਼ੱਤਰੀਆਂ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੈ। ਤੁਹਾਡੀ ਤਾਕਤ ਬੇਅੰਤ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਚਾਹੇ ਜਿੰਨਾ ਵੀ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੋਵੇ, ਤੁਹਾਡੀ ਤਾਕਤ ਅਟੱਲ ਤੇ ਅਦਭੁਤ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਹੁਕਮ ਕਰੋ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲੇ! ਮੈਂ ਉਸ ਦੁਸਟ ਰਾਜੇ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ, ਤਾਕਤ ਤੇ ਉਪਰਾਲੇ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰ ਦੇਵਾਂਗੀ।" ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਿਖਾ, ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੀ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ!" ਵਸੀਸ਼ਠ ਦੇ ਹੁਕਮ 'ਤੇ, ਕਾਮਧੇਨੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬੋਲਣ ਨਾਲ ਸੈਂਕੜੇ ਪਹਲਵਾਂ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਉਹ ਪਹਲਵਾਂ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੀ ਪੂਰੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਨਾਸ ਕਰ ਗਏ। ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਬਹੁਤ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ। ਉਸ ਨੇ ਵੱਡੇ ਤੇ ਛੋਟੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਪਹਲਵਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਜਦ ਪਹਲਵਾਂ ਦੁਖੀ ਹੋਏ, ਤਾਂ ਕਾਮਧੇਨੂ ਨੇ ਦੁਬਾਰਾ ਭਿਆਨਕ ਸ਼ਕ ਤੇ ਯਵਨ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਧਰਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕ ਗਈ। ਉਹ ਸ਼ਕ ਤੇ ਯਵਨ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ, ਤਿੱਖੇ ਤਲਵਾਰਾਂ ਤੇ ਭਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਲੈਸ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਕਪੜੇ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਹ ਪੂਰੀ ਫੌਜ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਸੜ ਗਈ। ਫਿਰ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹਥਿਆਰ ਛੱਡੇ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਯਵਨ, ਕੰਬੋਜ ਤੇ ਬਰਬਰਾਂ ਵਿਚ ਹੜਕੰਪ ਮਚ ਗਿਆ। ਹੁਣ, ਰਾਮਾ, ਮਹਾਨ ਰਾਮਾਏਣ ਦੇ ਬਾਲਕਾਂਡ ਦੀ ਪੰਜਾਹਵੀਂ ਪੰਜਵੀਂ ਸਰਗਾ ਸੁਣ। ਜਦ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਸਾਰੇ ਗਰਬੜ ਹੋ ਗਏ, ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੇ ਕਾਮਧੇਨੂ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਆਪਣੀ ਯੋਗ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਹੋਰ ਪੈਦਾ ਕਰੇ। ਉਸ ਦੀ ਡਕਾਰ ਨਾਲ ਕੰਬੋਜ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ, ਪੈਦਾ ਹੋਏ; ਉਸ ਦੇ ਥਣਾਂ ਤੋਂ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਬਰਬਰ ਨਿਕਲੇ। ਉਸ ਦੇ ਗਰਭ-ਭਾਗ ਤੋਂ ਯਵਨ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਗੋਬਰ ਵਾਲੀ ਜਗ੍ਹਾ ਤੋਂ ਸ਼ਕ ਨਿਕਲੇ; ਉਸ ਦੇ ਵਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਮਲੇਛ, ਹਾਰਿਤ ਤੇ ਕਿਰਾਤ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਸਾਰੇ ਨੇ ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੀ ਪੂਰੀ ਫੌਜ—ਹਾਥੀਆਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਤੇ ਰਥਾਂ ਸਮੇਤ—ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਜਦ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਮਾਰੀ ਹੋਈ ਦੇਖੀ, ਉਸ ਦੇ ਸੌ ਪੁੱਤਰ ਹਥਿਆਰ ਲੈ ਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧੇ। ਫਿਰ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਸੀਸ਼ਠ, ਜੋ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰਨ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਸੀ, ਬਹੁਤ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ; ਉਸ ਨੇ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਗਰਜ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਸਾਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸੜਾ ਦਿੱਤਾ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਉਹ ਪੁੱਤਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘੋੜੇ, ਰਥ ਤੇ ਪੈਦਲ ਸਿਪਾਹੀ, ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵਸੀਸ਼ਠ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਰਾਖ ਹੋ ਗਏ। ਆਪਣੀ ਪੂਰੀ ਫੌਜ ਦੇ ਨਾਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਸ਼ਰਮ ਆਈ ਤੇ ਉਹ ਡੂੰਘੀ ਸੋਚ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ। ਉਹ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਸੀ ਜਿਸ ਦੀ ਲਹਿਰ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਈ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਸੱਪ ਵਾਂਗ ਜਿਸ ਦੇ ਦੰਦ ਟੁੱਟ ਗਏ ਹੋਣ, ਜਾਂ ਸੋਰੇਜ ਵਾਂਗ ਜੋ ਗ੍ਰਹਿਣ ਲੱਗਣ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਵੇ—ਉਸ ਦੀ ਸਾਰੀ ਜੋਤ ਮਿਟ ਗਈ। ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੇ ਤਾਕਤ ਤੋਂ ਵਾਂਝਾ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਕੱਟੇ ਪਰ ਵਾਲੇ ਪੰਛੀ ਵਾਂਗ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ; ਉਸ ਦੀ ਸਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਹ ਹਤਾਸ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਰਾਜ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਦਿੱਤੀ, ਆਖਿਆ ਕਿ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਖੱਤਰੀ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਾਵੇ, ਅਤੇ ਆਪ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਉਹ ਹਿਮਾਲਿਆ ਪਹਾੜਾਂ ਵੱਲ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਕਿੰਨਰ ਤੇ ਨਾਗ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਜਾ ਕੇ ਉੱਚੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, ਤਾਂ ਜੋ ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕੇ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਿਰਮੌਰ, ਨੰਦੀਧਵਜ ਮਹਾਦੇਵ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਗਏ, ਤੇ ਆਖਿਆ, "ਤੂੰ ਕਿਸ ਲਈ ਤਪ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ, ਰਾਜਨ? ਜੋ ਮੰਗਣਾ ਹੈ, ਮੰਗ। ਮੈਂ ਵਰਦਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹਾਂ—ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਦੱਸ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ, ਮਹਾਦੇਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਆਖਿਆ, "ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ, ਹੇ ਪਾਪ ਰਹਿਤ ਮਹਾਦੇਵ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਧਨੁਰਵਿਦਿਆ ਦਾ ਗਿਆਨ, ਇਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਉਪਾਗਮ, ਉਪਨਿਸ਼ਦਾਂ ਅਤੇ ਰਾਜ਼ ਸਮੇਤ, ਬਖ਼ਸ਼ੋ।