ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਰਣਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਖੜਾ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਨੇ ਰਾਖਸ ਨੂੰ ਬਿਲਕੁਲ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਦਿਆਂ, ਤਿੱਖੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲਲਕਾਰਿਆ। ਉਹ ਆਖਦਾ ਹੈ, "ਏ ਰਾਖਸ, ਮੈਂ ਰਾਮ ਜੀ ਦਾ ਮਿੱਤਰ ਤੇ ਸੇਵਕ ਹਾਂ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਹਨ। ਅੱਜ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਨਰਪਤੀ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਹੱਥੋਂ ਬਚ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਅਚਾਨਕ ਉੱਛਲ ਪਿਆ, ਰਾਵਣ ਦਾ ਸੋਹਣਾ ਮੁਕੁਟ ਫੜ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆਉਂਦੇ ਦੇਖ ਕੇ, ਰਾਵਣ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲਿਆ, ਤੂੰ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਹੈਂ। ਜਲਦੀ ਹੀ ਤੇਰੀ ਗਰਦਨ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗੀ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਰਾਵਣ ਉੱਠਿਆ ਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਮਾਰਿਆ, ਪਰ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਕੰਦ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਾਪਸ ਉੱਠਿਆ ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਜਵਾਬੀ ਵਾਰ ਕੀਤਾ। ਦੋਵੇਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਪਸੀਨੇ ਨਾਲ ਚਿਕਨੇ ਤੇ ਲਹੂ ਨਾਲ ਰੰਗੇ ਹੋਏ, ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ, ਰੋਕ ਕੇ, ਕੁਸੁਮ ਤੇ ਕਿੰਸ਼ੁਕ ਦੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਵਾਂਗ ਲਪਟ ਗਏ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮੁੱਕਿਆਂ, ਹਥੇਲੀਆਂ, ਕੋਹਣੀਆਂ ਅਤੇ ਹਥਾਂ ਦੇ ਕਿਨਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਉੱਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਵਾਰ ਕੀਤੇ। ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਤੇ ਰਾਖਸਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਵਿਚਾਲੇ ਇਹ ਜੰਗ ਬੜੀ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਅਸਹਿਨਯ ਸੀ। ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਗੇਟਵੇ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕੁਰਸੀਦੀਆਂ, ਉਠਾਉਂਦੇ, ਸੁੱਟਦੇ ਤੇ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਸਰੀਰਾਂ ਨੂੰ ਮੋੜਦੇ। ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਦਬਾਉਂਦੇ। ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਚੰਬੜੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਸਾਲਾ ਦੇ ਥੰਮਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਡਿੱਗ ਪਏ। ਫੇਰ ਉੱਠ ਕੇ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ, ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਖੜੇ ਹੋਏ ਤੇ ਭਾਰੀ ਸਾਹ ਲੈ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਲਪੇਟ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਸਾਰੀ ਕਲਾ, ਵਿਦਿਆ ਤੇ ਤਾਕਤ ਵਰਤ ਰਹੇ ਸਨ। ਸ਼ੇਰ ਤੇ ਬੱਬਰ ਸ਼ੇਰ ਵਾਂਗ ਦੰਦ ਦਿਖਾਉਂਦੇ, ਮਹਾਂ ਹਾਥੀਆਂ ਵਾਂਗ ਲੜਦੇ, ਹੱਥੀਂ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਫੜਦੇ ਤੇ ਇਕੋ ਸਮੇਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦੇ। ਉਹ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਉਠਾ ਕੇ ਸੁੱਟਦੇ, ਜੰਗ ਦੇ ਅਨੇਕ ਰਸਤੇ ਅਪਣਾਉਂਦੇ, ਪੂਰੀ ਤਾਕਤ ਤੇ ਵਿਦਿਆ ਨਾਲ ਲੜਦੇ, ਪਰ ਥੱਕਦੇ ਨਹੀਂ। ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਵੱਡੇ ਹਾਥੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸੁੰਡਾਂ ਵਾਂਗ ਸਨ, ਇਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਵਾਰ ਰੋਕਦੇ, ਲੰਮੇ ਤੇ ਭਾਰੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਘੁੰਮਦੇ। ਦੋਵੇਂ ਵਾਰ ਵਾਰ ਮਿਲਦੇ, ਪੂਰੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ, ਬਿੱਲੀਆਂ ਵਾਂਗ ਲੜਦੇ ਜੋ ਖਾਣੇ ਲਈ ਲੜ ਰਹੀਆਂ ਹੋਣ। ਉਹ ਘੁੰਮ-ਘੁੰਮ ਕੇ, ਨਵੇਂ ਆਕਾਰ, ਅਜੀਬ ਹਿਲਚਲਾਂ, ਪਿੱਛੇ ਹਟਦੇ ਤੇ ਅੱਗੇ ਵਧਦੇ। ਕਦੇ ਵਕਰੀਆਂ ਚਾਲਾਂ ਨਾਲ, ਕਦੇ ਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਟਾਲ ਕੇ, ਇਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੌੜਦੇ। ਕਦੇ ਚੜ੍ਹਦੇ, ਕਦੇ ਉੱਡਦੇ, ਕਦੇ ਡਟਦੇ, ਕਦੇ ਪਿੱਛੇ ਹਟਦੇ, ਕਦੇ ਭੱਜਦੇ, ਕਦੇ ਉੱਡਦੇ। ਦੋਵੇਂ ਯੁੱਧ-ਕਲਾ ਦੇ ਮਾਹਿਰ, ਆਪਣੀ ਜਗ੍ਹਾ ਬਦਲਦੇ ਤੇ ਵਾਪਸ ਲੈਂਦੇ, ਵਾਨਰ ਰਾਜਾ ਤੇ ਰਾਵਣ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਗੇੜ ਲਾਉਂਦੇ। ਇਸ ਵਿਚਕਾਰ, ਰਾਵਣ, ਜਿਸ ਨੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲਿਆ ਸੀ, ਆਪਣੀ ਮਾਇਆ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਰਾਵਣ, ਜੋ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਚੁੱਕਾ ਸੀ ਤੇ ਥਕਾਵਟ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਪਾ ਚੁੱਕਾ ਸੀ, ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਉੱਡ ਪਿਆ, ਪਰ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦੀ ਚਤੁਰਾਈ ਨਾਲ ਓਥੇ ਹੀ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ ਰਾਜਾ ਨੇ ਰਾਤ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨਾਲ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਕੇ, ਥੋੜ੍ਹੀ ਥਕਾਵਟ ਨਾਲ, ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਕੇ, ਵਾਨਰਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘ ਕੇ ਰਾਮ ਜੀ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਸੂਰਜ ਪੁੱਤਰ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੇ, ਉਥੇ ਉਹ ਕਾਰਜ ਕਰਕੇ, ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ, ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਰਾਮ ਜੀ ਦੀ ਯੁੱਧ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਧਾਈ, ਤੇ ਵਾਨਰਾਂ ਤੇ ਰੀਛਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮਾਂ ਵਲੋਂ ਆਦਰ ਪਾਇਆ। ਇਸ ਮੌਕੇ ਤੇ, ਰਾਮ, ਜੋ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਹ ਅਸ਼ੁਭ ਸੰਕੇਤ ਵੇਖ ਕੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ ਤੇ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਜੋ ਤੂੰ ਕੀਤਾ, ਮੇਰੀ ਸਲਾਹ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੀਤਾ, ਰਾਜੇ ਕਦੇ ਵੀ ਇੰਨੇ ਬੇਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।" "ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ, ਇਸ ਸਾਰੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਤੇ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੂੰ ਖਤਰੇ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੱਤਾ, ਹੇ ਵੀਰ, ਇਹ ਤੇਰਾ ਵੱਡਾ ਦੋਸ਼ ਹੈ। ਹੁਣ, ਹੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁ-ਸੂਦਨ, ਐਸਾ ਫਿਰ ਕਦੇ ਨਾ ਕਰੀਂ। ਜੇ ਤੈਨੂੰ ਕੁਝ ਹੋ ਜਾਂਦਾ, ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਨਾ ਸੀਤਾ ਦੀ ਲੋੜ ਰਹਿੰਦੀ, ਨਾ ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ।" "ਭਾਵੇਂ ਭਰਤ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਜਾਂ ਮੈਂ ਆਪ—ਜੇ ਤੂੰ ਵਾਪਸ ਨਾ ਆਉਂਦਾ, ਮੇਰਾ ਇਹ ਪੱਕਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਮਹੇਂਦਰ ਤੇ ਵਰੁਣ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ।" "ਜੇ ਤੂੰ ਨਾ ਲੌਟਦਾ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਰਾਵਣ, ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਫੌਜ ਤੇ ਰਥਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੂੰ ਲੰਕਾ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬਣਾਉਂਦਾ। ਫਿਰ, ਭਰਤ ਨੂੰ ਰਾਜ ਸੌਂਪ ਕੇ, ਹੇ ਮਹਾਬਲੀ, ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦਾ।" ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੇ ਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਰਾਮ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਹੇ ਰਾਘਵ, ਜਦ ਮੈਂ ਰਾਵਣ ਨੂੰ, ਜੋ ਤੇਰੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਲੈ ਗਿਆ, ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਜਾਣ ਕੇ ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਸੀ।" ਜਦ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੇ ਇਹ ਕਿਹਾ, ਰਾਘਵ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕਰਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਆਓ, ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਠੰਢਾ ਪਾਣੀ ਤੇ ਫਲ ਇਕੱਠੇ ਕਰੀਏ, ਫੌਜ ਨੂੰ ਦਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਰਚਨਾ ਬਣਾਈਏ।" "ਮੈਨੂੰ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਸੰਸਾਰ-ਨਾਸਕ ਡਰ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜੋ ਰੀਛ, ਵਾਨਰ ਤੇ ਰਾਖਸਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀਰਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹਵਾ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਵੱਜ ਰਹੀ ਹੈ, ਧਰਤੀ ਕੰਬ ਰਹੀ ਹੈ, ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਚੋਟੀ ਕੰਬ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਪਹਾੜ ਗੂੰਜ ਰਹੇ ਹਨ।" "ਬੱਦਲ ਮਾਸ-ਖਾਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਉਹ ਕਰੜੇ ਤੇ ਡਰਾਉਣੇ ਵਾਜ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਲਹੂ ਮਿਲੀ ਬੂੰਦਾਂ ਨਾਲ ਤੀਖਾ ਮੀਂਹ ਪਾ ਰਹੇ ਹਨ।" "ਸੰਝ ਬਹੁਤ ਲਾਲ ਹੈ, ਚੰਦਨ ਵਾਂਗ, ਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਜਵਾਲਾ ਡਿੱਗ ਰਹੀ ਹੈ। ਪਸ਼ੂ ਤੇ ਪੰਛੀ ਡਰੇ ਹੋਏ ਤੇ ਦੁਖੀ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਸੂਰਜ ਵੱਲ ਵੱਜਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਵੱਡਾ ਡਰ ਪੈਦਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਇਹ ਸਭ ਅਸ਼ੁਭ ਹਨ।" "ਰਾਤ ਨੂੰ ਚੰਦਰਮਾ ਚਾਨਣ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਨਾਲ ਦੁਖ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਕਾਲੀ ਤੇ ਲਾਲ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਨਾਸ ਸਮੇਂ।" "ਹੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਸੂਰਜ ਦੇ ਚਕਰ ਨੂੰ ਘੇਰਦਾ ਇਕ ਛੋਟਾ, ਕਰੜਾ ਤੇ ਅਸ਼ੁਭ ਲਾਲ ਚੱਕਰ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤੇ ਇਕ ਨੀਲਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ, ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਤੇ ਸਾਰੀ ਫੌਜ, ਆਸਪਾਸ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਸੰਕੇਤਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ, ਯੁੱਧ ਲਈ ਤਿਆਰੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਮਹਾਨ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੀ ਆਹਟ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਨ।