ਇੱਕ ਸਮਾਂ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਕਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਘਟਨਾਵਾਂ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਚੰਦਨਾਂ ਦੀ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ, ਨੰਦਿਗ੍ਰਾਮ ਵਿੱਚ ਵਾਸ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਦੰਡਕ ਜੰਗਲ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ। ਇੱਥੇ, ਉਸਨੇ ਵੀਰਧਾ ਦਾ ਨਾਸ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਦੀ ਸ਼ਰਭੰਗਾ ਨਾਲ ਮੀਟਿੰਗ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਸੁਤਿਕਸ਼ਣਾ ਨਾਲ ਵੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਹੋਈ। ਉਸਨੇ ਅਨਸੂਯਾ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣੀ ਅਤੇ ਸੁਗੰਧਿਤ ਮਲਮ ਲਿਆ। ਫਿਰ, ਉਸਨੇ ਅਗਸਤਿਆ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਬਾਣ ਦਿੱਤੀ। ਸ਼ੁਰਪਨਖਾ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਹੋਈ, ਜਿਸਦਾ ਨਤੀਜਾ ਉਸਦੀ ਵਿਧਵਸਤਾ ਸੀ। ਖਰ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ਿਰਾਸ ਦਾ ਨਾਸ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਰਾਵਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਉੱਪਰ ਆਈ। ਮਰੀਚਾ ਦਾ ਨਾਸ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਵੈਦੇਹੀ ਦੀ ਚੋਰੀ ਹੋਈ। ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ ਰਾਮ ਦੇ ਦੁੱਖ ਦਾ ਕੋਈ ਹੱਦ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕੌਂਡਾ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਈ। ਕਬੰਧਾ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਅਤੇ ਪੰਪਾ ਜਲਾਸ਼ਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਅੰਦਰੋਂ ਹੀ ਰੋਣ ਵਾਲਾ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਸ਼ਬਰੀ ਨਾਲ ਮਿਲਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਫਲਾਂ ਅਤੇ ਜੜੀਆਂ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਬਿਤਾਉਂਦੀ ਸੀ। ਪੰਪਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨੇ ਉਸਦੇ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਵਧਾਇਆ, ਪਰ ਉਸਨੇ ਹਨੂਮਾਨ ਨਾਲ ਵੀ ਮਿਲਿਆ। ਫਿਰ, ਰਿਸ਼ਯਮੂਕ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਹੋਈ, ਜਿੱਥੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨਾਲ ਮਿਲਾਕਾਤ ਕਰਕੇ ਭਰੋਸਾ ਅਤੇ ਦੋਸਤੀ ਬਣਾਈ ਗਈ। ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਵਿਚਕਾਰ ਸੰਘਰਸ਼ ਹੋਇਆ, ਜਿਸਦਾ ਨਤੀਜਾ ਵਾਲੀ ਦੀ ਹਾਰ ਅਤੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦੀ ਪੁਨਰਸਥਾਪਨਾ ਸੀ। ਤਾਰਾ ਦੇ ਦੁੱਖ ਦਾ ਵੀ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਮੌਸਮ ਬਦਲਣ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਮਿਲਕੇ ਰਹੇ। ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ ਰਾਮ ਦੀ ਕ੍ਰੋਧੀ ਸਵਭਾਵ ਨੇ ਸੈਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਭੇਜਿਆ। ਰਤਨ ਦੇਣ, ਭਾਲੂ ਦੀ ਗੁਫਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਮੌਤ ਦੇ ਲਈ ਉਪਵਾਸ ਕਰਨ ਦਾ ਨਿਰਣਯ ਲਿਆ। ਸੰਪਾਤੀ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਹ ਪਹਾੜਾਂ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹੇ, ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਲੰਘੇ, ਅਤੇ ਮੈਨਾਕਾ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਦਾਨਵੀ ਦੇਖਣ ਵਾਲੀ ਦੇ ਧਮਕੀ, ਛਾਇਆ-ਪਕੜਨ ਵਾਲੇ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ, ਸਿੰਹਿਕਾ ਦਾ ਨਾਸ, ਅਤੇ ਲੰਕਾ ਅਤੇ ਮਲਯਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨੇ ਉਸਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਅਸਮਾਨੀ ਸ਼ਕਤੀ ਭਰੀ। ਰਾਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣਾ, ਇਕੱਲਾ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨਾ, ਅਤੇ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਸਥਾਨ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਅੰਦਰੋਂ ਹੀ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ। ਰਾਵਣ, ਪੁਸ਼ਪਕ ਰਥ, ਅਸ਼ੋਕ ਵਨ ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਉਸਨੂੰ ਦਿਲ ਦੀ ਗਹਿਰਾਈ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸੂਚਕ ਚਿੰਨ੍ਹ ਦੇਣ, ਸੀਤਾ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਨਾ, ਦਾਨਵੀ ਮਹਿਲਾਂ ਨੂੰ ਧਮਕੀ ਦੇਣ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਜਾਤਾ ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ। ਰਤਨ ਦੇਣ, ਦਰੱਖਤ ਨੂੰ ਤੋੜਨਾ, ਦਾਨਵੀ ਮਹਿਲਾਂ ਦਾ ਭੱਜਣਾ, ਅਤੇ ਕਿੰਕਰਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨਾ ਉਸਦੇ ਯੋਧਾ ਪਨ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਹਵਾ ਦੇ ਦੇਵਤੇ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਗ੍ਰਹਿਣ, ਲੰਕਾ ਦੀ ਅੱਗ ਦੀ ਗੂੰਜ, ਅਤੇ ਮਿੱਠੀ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਉਸਦੀ ਯਾਤਰਾ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ ਰਾਮ ਨੂੰ ਸੰਤੋਸ਼ ਦੇਣ, ਰਤਨ ਦੇਣ, ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਅਤੇ ਨਲਾ ਦਾ ਪੁਲ ਬਣਾਉਣਾ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਉਸਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਬਹਾਰ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਲੰਘਣ, ਲੰਕਾ ਦੀ ਰਾਤ ਦੀ ਘੇਰਾ ਬੰਨ੍ਹਣ, ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨਾਲ ਸਾਥ ਬਣਾਉਣਾ, ਅਤੇ ਮਰਣ ਲਈ ਉਪਾਅ ਦੇਣ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਕਾਰਜ ਉਸਦੇ ਨੈਤਿਕਤਾ ਨੂੰ ਦਰਸ਼ਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਕੰਭਕਰਨ ਦਾ ਨਾਸ, ਮੇਘਨਾਦ ਦੀ ਹਾਰ, ਰਾਅਵਣ ਦਾ ਨਾਸ, ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸੀਤਾ ਦੀ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤੀ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਰਾਮ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪਲ ਹਨ। ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਦੀ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ, ਪੁਸ਼ਪਕ ਰਥ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ, ਅਯੋਧਿਆ ਦੀ ਯਾਤਰਾ, ਅਤੇ ਭਰਦਵਾਜ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਰਾਮ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਹਨ। ਹਵਾ ਦੇ ਦੇਵਤੇ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਭੇਜਣਾ, ਭਰਤ ਨਾਲ ਮਿਲਣਾ, ਰਾਮ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦੇ ਸਮਾਰੋਹ ਦਾ ਸਮਾਂ, ਸਾਰੀਆਂ ਸੈਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਭੇਜਣਾ, ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ, ਅਤੇ ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਭੇਜਣਾ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਉਸਦੀ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਆਖਰੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਸਨ। ਇਸ ਸਭ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਰਾਮ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਹੋਣਾ ਸੀ, ਉਸਨੂੰ ਮਹਾਨ ਮੂਨੀ ਵਾਲਮੀਕੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕੀ ਨੇ ਰਾਮ ਦੀ ਪੂਰੀ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਸੁੰਦਰ ਸ਼ਬਦਾਂ ਅਤੇ ਅਰਥਾਂ ਨਾਲ ਲਿਖਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚੌਵੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕ, ਪੰਜ ਸਾਰਗ, ਛੇ ਕਾਂਡ, ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਭਾਗ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਇਹ ਮਹਾਨ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਸਿਆਣੇ ਮੂਨੀ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, 'ਇਹ ਕਿਸਨੇ ਪੜ੍ਹਨਾ ਹੈ?' ਉਸਨੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰਾਂ ਕੁਸ਼ ਅਤੇ ਲਵ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਧਰਮ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਇਹ ਕਵਿਤਾ ਸਿਖਾਈ। ਵਰਤ-ਧਾਰਕ ਮੂਨੀ ਨੇ ਸਾਰੀ ਰਾਮਾਇਣ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਲਿਖਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੀਤਾ ਦੀ ਮਹਾਨ ਕਹਾਣੀ ਅਤੇ ਪੁਲਸਤਿਆ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਨਾਸ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। ਇਹ ਕਵਿਤਾ ਪੜ੍ਹਨ ਅਤੇ ਗਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸੋਹਣੀ, ਤਿੰਨ ਮਾਪਾਂ ਵਾਲੀ, ਅਤੇ ਸੱਤ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਮੀਟਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਰਿਥਮ ਦਾ ਸਾਥ ਸੀ। ਇਹ ਕਵਿਤਾ ਪ੍ਰੇਮ, ਦਇਆ, ਹਾਸੇ, ਕ੍ਰੋਧ, ਡਰ, ਸ਼ਹਿਰਤਾ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਗਾਇਆ। ਦੋ ਭਰਾ, ਜੋ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ ਅਤੇ ਗਾਇਕੀ ਦੇ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਮਾਹਰ ਸਨ, ਉਹ ਗਾਂਧਰਵਾਂ ਵਾਂਗ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਹੇ ਸਨ। ਸੁੰਦਰਤਾ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਮਿੱਠੇ ਸੁਰਾਂ ਨਾਲ ਬੋਲਦੇ, ਉਹ ਰਾਮ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਉੱਠੇ ਦੋ ਚਿੱਤਰਾਂ ਵਾਂਗ ਸਨ। ਉਹ ਦੋ ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਜੋ ਪੂਰੀ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਚੁੱਕੇ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇਸ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਦੋਸ਼ ਦੇ ਪੜ੍ਹਿਆ। ਮੂਨੀਆਂ, ਦਵਿਜਾਂ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕਾਂ ਦੇ ਸਮਾਗਮਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਦੋ, ਸਾਰਥਕਤਾ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹੋਏ, ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਗਾਉਂਦੇ ਰਹੇ। ਮਹਾਨ ਮਨੁੱਖਤਾ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਸੁਖਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਉਹ ਦੋ, ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ, ਪਵਿੱਤਰ ਮਨਾਂ ਵਾਲੇ ਮੂਨੀਆਂ ਦੇ ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ ਖੜੇ ਹੋਏ, ਇਸ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਗਾਉਂਦੇ ਰਹੇ; ਇਹ ਸੁਣਕੇ, ਸਾਰੇ ਮੂਨੀਅਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਅੰਸੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ! ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ!' ਮਹਾਨ ਅਚੰਭੇ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ; ਸਾਰੇ ਮੂਨੀ, ਜੋ ਧਰਮ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਸਮਰਪਿਤ ਸਨ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ। ਉਹ ਦੋ ਕੁਸ਼ੀਲਾਵ ਗਾਇਕਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਨ ਲੱਗੇ, ਕਹਿੰਦੇ, 'ਆਹ, ਇਸ ਗੀਤ ਦੀ ਮਿੱਠਾਸ, ਅਤੇ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਦੀ!' ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ ਦੀ ਮਹਾਨ ਕਹਾਣੀ ਨੇ ਮੂਨੀ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਲਿਆ, ਜੋ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵਸਦੀ ਰਹੇਗੀ।