ਇਹ ਯੁੱਧ ਕਾਂਡ ਦੇ ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਛਤੀਸਵੇਂ ਸਰਗ ਦੀ ਕਥਾ ਹੈ। ਦਸ-ਮੂੰਹਾ ਰਾਵਣ, ਜਿਸਦਾ ਮਨ ਬੁਰਾ ਸੀ ਤੇ ਜੋ ਆਪਣੇ ਭਾਗ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਮਾਲ੍ਯਵਾਨ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੇ ਸਲਾਹ-ਮਸ਼ਵਰੇ ਵਾਲੇ ਸ਼ੁਭ ਸ਼ਬਦ ਸਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਿਆ। ਉਸਨੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਭੌਂਹ ਚੜ੍ਹਾ ਲਈ, ਅੱਖਾਂ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਤੇ ਮਾਲ੍ਯਵਾਨ ਨੂੰ ਨਾਰਾਜ਼ਗੀ ਵਿੱਚ ਕਹਿ ਉੱਠਿਆ। ਰਾਵਣ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਜਦੋਂ ਵਿਰੋਧੀ ਪਾਸੇ ਹੋ ਕੇ, ਕਠੋਰ ਸ਼ਬਦ ਭਾਵੇਂ ਚੰਗੀ ਨੀਅਤ ਨਾਲ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਕੰਨ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਦੇ। ਤੂੰ ਰਾਮ ਨੂੰ, ਜੋ ਇਕਲਾ ਹੈ, ਜੰਗਲ ਦੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਵੱਲੋਂ ਤਿਆਗਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਕਿਵੇਂ ਯੋਗ ਸਮਝਦਾ ਹੈ? ਮੈਨੂੰ, ਜੋ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਸੁਆਮੀ ਹਾਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਡਰ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹਾਂ, ਕਿਵੇਂ ਅਯੋਗ ਸਮਝਦਾ ਹੈ, ਜਦ ਕਿ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀਰਤਾ ਦੀ ਘਾਟ ਨਹੀਂ? ਮੈਂ ਸ਼ੱਕ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਸ਼ਾਇਦ ਤੂੰ ਵੀਰਾਂ ਨਾਲ ਵੈਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਵਿਰੋਧੀ ਪਾਸੇ ਪੱਖਪਾਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਕਠੋਰ ਬੋਲ ਬੋਲਿਆ। ਕੌਣ ਗਿਆਨਵਾਨ ਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਮੂਲ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਇੱਕ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਰਾਜਾ ਨੂੰ, ਵਿਰੋਧੀ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਅਜਿਹੇ ਕਠੋਰ ਬੋਲ ਬੋਲ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਲਿਆਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਸਮਤ ਕਮਲ ਤੋਂ ਵੰਞ ਗਈ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਡਰ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਵਾਪਸ ਕਰਾਂ? ਅਣਗਿਣਤ ਵਾਨਰਾਂ, ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਰਾਮ, ਦੇਖ, ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿਆਂਗਾ। ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੀ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਨਹੀਂ ਟਿਕ ਸਕਦੇ, ਤਾਂ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਡਰ ਹੋਵੇ? ਭਾਵੇਂ ਮੈਂ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਜਾਵਾਂ, ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਅੱਗੇ ਨਹੀਂ ਝੁਕਾਂਗਾ; ਇਹ ਮੇਰੀ ਜਨਮਜਾਤ ਖਾਮੀ ਹੈ, ਜੋ ਦੁਰੁਸਤ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ। ਜੇ ਰਾਮ ਨੇ ਸਮੁੰਦਰ 'ਤੇ ਪੁਲ ਬਣਾਇਆ ਹੈ, ਸਿਰਫ ਕਿਸਮਤ ਨਾਲ, ਤਾਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹਾ ਕੀ ਹੈ ਜੋ ਤੂੰ ਡਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ? ਪਰ ਰਾਮ, ਵਾਨਰਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਨਾਲ ਸਮੁੰਦਰ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਆਇਆ, ਮੈਂ ਸੱਚ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ, ਉਹ ਜੀਉਂਦਾ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਜਾਵੇਗਾ। ਜਦੋਂ ਰਾਵਣ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੁੱਸੇ ਤੇ ਉਤਾਵਲੇ ਹੋ ਕੇ ਬੋਲ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਮਾਲ੍ਯਵਾਨ ਨੇ ਸ਼ਰਮ ਨਾਲ ਕੋਈ ਜਵਾਬ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਦੀ ਅਸੀਸ ਦੇ ਕੇ, ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਰਾਵਣ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਲੰਕਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ। ਰਾਵਣ ਨੇ ਪੂਰਬੀ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਰਾਕਸ਼ਸ ਪ੍ਰਹਸਤ ਨੂੰ, ਦੱਖਣੀ ਦਰਵਾਜ਼ੇ 'ਤੇ ਮਹਾਪਾਰਸ਼ਵ ਤੇ ਮਹੋਦਰ ਨੂੰ, ਪੱਛਮੀ ਦਰਵਾਜ਼ੇ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਇੰਦ੍ਰਜਿਤ ਨੂੰ, ਜੋ ਵੱਡਾ ਜਾਦੂਗਰ ਸੀ ਤੇ ਕਈ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਸੀ, ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ। ਉੱਤਰੀ ਦਰਵਾਜ਼ੇ 'ਤੇ ਸ਼ੁਕ ਤੇ ਸਾਰਣ ਨੂੰ ਰੱਖਿਆ, ਤੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਖੁਦ ਇੱਥੇ ਆਵਾਂਗਾ।” ਕੇਂਦਰੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਵਿਰੂਪਾਖਸ਼ ਨੂੰ, ਜੋ ਬੜੀ ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਵੀਰਤਾ ਵਾਲਾ ਰਾਕਸ਼ਸ ਸੀ, ਕਈ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਸਮੇਤ ਰੱਖਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੰਕਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਕੇ, ਰਾਵਣ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਭਾਗ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹੋਇਆ ਸਮਝਿਆ ਤੇ ਆਪਣਾ ਧਰਮ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ ਜਾਣਿਆ। ਫਿਰ, ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੇ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਪੂਰੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕਰਵਾ ਕੇ, ਮੰਤਰੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਜਿੱਤ ਦੀ ਅਸੀਸ ਲੈ ਕੇ, ਰਾਵਣ ਮਹਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਗਿਆ। ਹੁਣ ਸੁਣੋ ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਯਣ, ਯੁੱਧ ਕਾਂਡ ਦੀ ਸਤਾਈਸਵੀਂ ਸਰਗ ਦੀ ਕਥਾ। ਇੱਥੇ ਮਨੁੱਖ ਤੇ ਵਾਨਰ ਰਾਜੇ, ਹਵਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨੁਮਾਨ, ਭਾਲੂਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਜਾਮਬਵਾਨ, ਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਅੰਗਦ, ਵਾਲੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਸੌਮਿਤ੍ਰਿ (ਲਕਸ਼ਮਣ), ਸਰਭਾ ਵਾਨਰ, ਸੁਸ਼ੇਣ ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਮੈੰਡ ਤੇ ਦਵੀਦ ਵੀ ਸਨ। ਗਜਾ, ਗਵਾਕਸ਼, ਕੁਮੁਦਾ, ਨਲਾ, ਤੇ ਪਨਸਾ ਆਦਿ ਵੀ, ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਵਿਰੋਧੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਏ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਲੰਕਾ ਨਗਰੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਰਾਵਣ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਅਸੁਰਾਂ, ਨਾਗਾਂ, ਤੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਲਈ ਵੀ ਅਜੇਤ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਆਓ, ਅਸੀਂ ਆਪਣੀ ਕਾਰਜ-ਸਫਲਤਾ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰੀਏ, ਕਿਉਂਕਿ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਸੁਆਮੀ ਰਾਵਣ ਇੱਥੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੌਜੂਦ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।” ਇਸ ਵੇਲੇ, ਰਾਵਣ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੇ ਸਾਫ ਤੇ ਅਰਥਪੂਰਨ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, “ਅਨਲ, ਪਨਸਾ, ਸੰਪਾਤਿ ਤੇ ਪ੍ਰਮਾਤਿ—ਮੇਰੇ ਮੰਤਰੀ—ਲੰਕਾ ਗਏ, ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ ਤੇ ਹੁਣ ਵਾਪਸ ਆ ਗਏ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ, ਵਿਰੋਧੀ ਦੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਕੇ, ਸਾਰੀ ਵਿਵਸਥਾ ਦੇਖੀ ਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਖ ਕੇ ਵਾਪਸ ਆਏ ਹਨ।” “ਰਾਮ ਜੀ, ਜਿਵੇਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਰਾਵਣ ਦੀ ਫੌਜ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਪੂਰਬੀ ਦਰਵਾਜ਼ੇ 'ਤੇ ਪ੍ਰਹਸਤ ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਨਾਲ ਖੜਾ ਹੈ, ਦੱਖਣੀ ਦਰਵਾਜ਼ੇ 'ਤੇ ਮਹਾਪਾਰਸ਼ਵ ਤੇ ਮਹੋਦਰ ਹਨ। ਪੱਛਮੀ ਦਰਵਾਜ਼ੇ 'ਤੇ ਇੰਦ੍ਰਜਿਤ, ਕਈ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨਾਲ, ਹਥਿਆਰਾਂ—ਭਾਲੇ, ਤਲਵਾਰਾਂ, ਧਨੁਸ਼, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਤੇ ਗਦਾ—ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਰੱਖਿਆ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਰਾਵਣ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਥਿਆਰ ਹਨ ਤੇ ਜੋ ਬੜੇ ਵੀਰ ਹਨ।” “ਰਾਵਣ ਖੁਦ, ਜੋ ਚਲਾਕ ਤੇ ਚਿੰਤਤ ਹੈ, ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨਾਲ ਉੱਤਰੀ ਦਰਵਾਜ਼ੇ 'ਤੇ ਖੜਾ ਹੈ। ਵਿਰੂਪਾਖਸ਼, ਵੱਡੀ ਫੌਜ ਤੇ ਭਾਲੇ, ਤਲਵਾਰਾਂ, ਧਨੁਸ਼ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ, ਕੇਂਦਰੀ ਹਿੱਸੇ 'ਤੇ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੇ ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਵਿਭਾਗਾਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ ਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਾਪਸ ਆ ਗਏ। ਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਹਾਥੀ, ਇੱਕ ਲੱਖ ਰਥ, ਦੋ ਲੱਖ ਘੋੜੇ, ਤੇ ਇੱਕ ਕਰੋੜ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰਾਕਸ਼ਸ ਹਨ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੋਵੇਂ ਪਾਸਿਆਂ ਦੀ ਰਣਨੀਤੀ ਤੇ ਲੰਕਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ, ਰਾਵਣ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਤੇ ਰਾਮ ਦੇ ਸੈਨਾ ਦੀ ਤਿਆਰੀ, ਸਾਰੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਕਰਕੇ ਵਾਪਰੀਆਂ।