ਵੈਖਾਨਸ ਮੁਨੀਆਂ ਨਾਲ ਚਹੁੰ ਪਾਸੋਂ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ ਦਾ ਅਸ਼ਰਮ। ਜਦੋਂ ਮਹਾਨ ਤੇ ਜਿੱਤੂ ਮਹਾਰਥੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਇਸ ਅਸ਼ਰਮ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਉਹੋ ਜਿਵੇਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੀ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਹੀ ਲੋਕੇ ਵਰਗਾ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਸੁਣੋ, ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਚਿਤ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਬਾਲ ਕਾਂਡ ਦੀ ਬਾਵੰਜਵੀਂ ਸਰਗਾ ਦੀ ਕਥਾ। ਜਦੋਂ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਜੀ ਨੇ ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਬੜੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਯੋਧਾ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਵੱਡੀ ਆਦਰਤਾ ਨਾਲ ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ, ਜੋ ਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰਕ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨ ਦੇ ਕੇ ਕਿਹਾ, "ਤੁਹਾਡਾ ਸੁਆਗਤ ਹੈ," ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਬੈਠਕ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਜੀ ਜਦੋਂ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਬੈਠ ਗਏ, ਤਾਂ ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ ਨੇ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫਲ ਤੇ ਕੰਦ ਲਿਆ ਕੇ ਦਿੱਤੇ। ਇਹ ਆਦਰ-ਸਨਮਾਨ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਜੀ, ਜੋ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹਨ, ਨੇ ਆਸ ਪਾਸ ਦੇ ਤਪਸਵੀਆਂ, ਹੋਮ-ਅਗਨੀਆਂ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਖੈਰੀਅਤ ਪੁੱਛੀ। ਇਸ ਵੇਲੇ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਜੀ ਨੇ ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਰਿਖੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਹਨ, ਆਸ ਪਾਸ ਦੇ ਵਿਰਖਾਂ ਦੀ ਛਾਂ ਵਿੱਚ, ਸੁਖ-ਸਮਾਚਾਰ ਵਾਲੇ ਬਚਨ ਆਖੇ। ਫਿਰ ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਨੇ ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ, ਜੋ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਬੈਠੇ ਸਨ, ਪੁੱਛਿਆ, "ਰਾਜਨ, ਸਭ ਕੁਝ ਠੀਕ ਹੈ? ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਧਰਮ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ ਰੱਖਦੇ ਹੋ? ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਨਿਆਂ ਨਾਲ ਰਾਜ ਕਰਦੇ ਹੋ?" "ਕੀ ਤੁਹਾਡੇ ਸੇਵਕਾਂ ਦੀ ਭਾਲ-ਭੂਕ ਵਧੀਆ ਹੈ? ਕੀ ਉਹ ਤੁਹਾਡੀ ਆਗਿਆ ਮੰਨਦੇ ਹਨ? ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਜਨ?" "ਹੇ ਪੁਰਖ ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ, ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼, ਕੀ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਫੌਜਾਂ, ਖਜ਼ਾਨਾ, ਮਿੱਤਰ, ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਪੌਤਰੇ ਸਭ ਚੰਗੇ ਹਨ?" ਇਹ ਸਾਰੇ ਸਵਾਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਹਰ ਥਾਂ ਸਭ ਕੁਝ ਠੀਕ-ਠਾਕ ਹੈ। ਫਿਰ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਜੀ ਨੇ ਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਧਰਮ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਦੋਵੇਂ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਵਿੱਚ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਮ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਗੱਲ-ਬਾਤ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ ਨੇ, ਹਸਦੇ ਹੋਏ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਜੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਆਪਣੀ ਮਹਾਨ ਫੌਜ ਅਤੇ ਤੁਹਾਨੂੰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਅਪਾਰ ਹੈ, ਆਤਿਥਿਆ ਦਵਾਂ। ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਮੇਰੇ ਵਲੋਂ ਇਹ ਸਤਿਕਾਰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੋ।" "ਮੇਰੇ ਵਲੋਂ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਜੋ ਆਦਰ ਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੋ, ਹੇ ਰਾਜਨ। ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਮਹਿਮਾਨ ਹੋ, ਅਤੇ ਪੂਰਨ ਯੋਗਤਾ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋ।" ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ ਵਲੋਂ ਐਸਾ ਕਹਿਣ 'ਤੇ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਜੀ ਨੇ ਬੜੀ ਮਰਯਾਦਾ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਤੁਹਾਡੇ ਸਤਿਕਾਰਕ ਬਚਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਭ ਕੁਝ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ।" "ਹੇ ਵਨਚਰਣ ਵਾਲੇ ਵਡਿਆ ਰਿਸ਼ੀ, ਤੁਹਾਡੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਫਲ, ਮੂਲ, ਪਾਣੀ ਪੈਰ ਧੋਣ ਤੇ ਆਚਮਨ ਲਈ ਮਿਲਿਆ, ਅਤੇ ਤੁਹਾਡਾ ਦਰਸ਼ਨ ਮਿਲਿਆ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਪੂਰਨ ਆਦਰ ਹੈ।" "ਹੇ ਮਹਾਪੁਰਖ, ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲੋਂ ਜੋ ਕੁਝ ਮਿਲਿਆ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਪੂਰਾ ਆਦਰ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਇਜਾਜ਼ਤ ਲੈਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਮਿੱਤਰਤਾ ਭਰੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਵੇਖੋ।" ਜਦੋਂ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਜੀ ਨੇ ਇਹ ਕਿਹਾ, ਤਾਂ ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ, ਜੋ ਧਰਮਾਤਮਾ ਅਤੇ ਉੱਚ ਮਨ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਮੁੜ-ਮੁੜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਫਿਰ, ਗਾਧੀਪੁੱਤਰ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਜਿਵੇਂ ਆਪ ਜੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਵੇ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ ਨੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੀ ਕਾਲਮਾਸੀ ਰੰਗ ਵਾਲੀ ਗਾਯ—ਸ਼ਬਲਾ—ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ, ਜੋ ਪਾਪ ਰਹਿਤ ਸੀ। "ਆ, ਆ, ਜਲਦੀ ਆ, ਹੇ ਸ਼ਬਲਾ, ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣ। ਮੈਂ ਇਹ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਭੋਜਨ ਤੇ ਆਦਰ ਦੇਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕੀਤਾ ਹੈ—ਇਸਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕਰ।" "ਹਰੇਕ ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ, ਉਹ ਜੋ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਛੇ ਰਸਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਤੇ ਪੂਰਨ ਆਦਰ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਸਾਰੇ ਦਿਵਯ ਕਾਮਧੇਨੁ-ਸਮਾਨ ਵਸਤੂਆਂ ਵਰਖਾ ਵਾਂਗ ਵਰਸਾ ਦੇ, ਹੇ ਕਾਮਧੇਨੂ।" "ਹੇ ਸ਼ਬਲਾ, ਜਲਦੀ ਹਰੇਕ ਕਿਸਮ ਦੀ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੀ ਵਸਤੂ—ਠੋਸ, ਤਰਲ, ਚਟਣ ਵਾਲੀ, ਚੂਸਣ ਵਾਲੀ—ਸਾਰੇ ਰਸਾਂ, ਅਨਾਜ ਤੇ ਪਾਨੀਆਂ ਨਾਲ ਬਣੀ, ਉਤਪੰਨ ਕਰ।" ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਸੁਣੋ, ਬਾਲ ਕਾਂਡ ਦੀ ਤਿਰਪਨਵੀਂ ਸਰਗਾ ਦੀ ਕਥਾ। ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ ਦੇ ਹੁਕਮ ਤੇ, ਸ਼ਬਲਾ, ਜੋ ਇੱਛਾ ਪੂਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਗਾਯ ਸੀ, ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ ਉਹੀ ਵਸਤੂ ਉਪਲੱਬਧ ਕਰਵਾਉਂਦੀ ਜੋ ਉਹ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੰਨੇ, ਸ਼ਹਦ, ਭੁੰਨੇ ਹੋਏ ਅਨਾਜ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮਦਿਰਾ, ਮਹਿੰਗੀਆਂ ਪੀਣ ਵਾਲੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ, ਅਤੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੁਆਦਿਸ਼ਟ ਭੋਜਨ ਉਪਲੱਬਧ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਛੋਲੇ ਹੋਏ ਤੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੱਕੇ ਚਾਵਲਾਂ ਦੇ ਪਹਾੜ ਵਰਗੇ ਢੇਰ, ਮਿੱਠੇ ਵਿਅੰਜਨ, ਸੁਆਦਿਸ਼ਟ ਸੂਪ ਤੇ ਦਹੀਂ ਦੀਆਂ ਭਰਪੂਰ ਥਾਲੀਆਂ ਉਥੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੁਆਦਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਭੋਜਨ ਵਸਤੂਆਂ, ਮਿੱਠੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਗੁੜ ਦੀਆਂ ਭਰਪੂਰ ਥਾਲੀਆਂ ਉਥੇ ਮਿਲ ਗਈਆਂ। ਸਭ ਕੁਝ ਪੂਰਨ ਤੌਰ ਤੇ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ; ਲੋਕ ਖੁਸ਼ ਤੇ ਪੂਰਨ ਤੌਰ ਤੇ ਪੋਸ਼ਿਤ ਹੋ ਗਏ। ਹੇ ਰਾਮਾ, ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੀ ਪੂਰੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ, ਆਪਣੇ ਘਰ-ਪਰਿਵਾਰ, ਪੁਜਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਸੇਵਕਾਂ ਸਮੇਤ, ਖੁਸ਼ ਤੇ ਪੋਸ਼ਿਤ ਹੋ ਗਏ। ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਤੇ ਸੇਵਕਾਂ ਸਮੇਤ ਆਦਰ ਪਾ ਕੇ, ਉਹ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਆਦਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣੋ, ਹੇ ਬਚਨ-ਕਲਾ ਦੇ ਮਾਹਿਰ।" "ਮੈਨੂੰ ਸ਼ਬਲਾ ਦੇ ਦਿਓ, ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ ਲੱਖ ਗਾਂ ਲੈ ਲਵੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਗਾਯ ਰਤਨ ਹੈ ਅਤੇ ਰਾਜੇ ਰਤਨ ਇਕੱਠੇ ਕਰਦੇ ਹਨ।" "ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ, ਮੈਨੂੰ ਸ਼ਬਲਾ ਦੇ ਦਿਓ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ, ਜੋ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਹਨ, ਉੱਤਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਧਰਮਾਤਮਾ ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਮੈਂ ਸ਼ਬਲਾ ਨਾਂ ਤਾਂ ਲੱਖ ਗਾਂ ਦੇ ਬਦਲੇ ਦੇਵਾਂਗਾ, ਨਾਂ ਹੀ ਕਰੋੜਾਂ ਦੇ ਬਦਲੇ।" "ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮੈਂ ਸ਼ਬਲਾ ਨੂੰ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਢੇਰਾਂ ਦੇ ਬਦਲੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦੇਵਾਂਗਾ; ਮੈਂ ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋਣ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹਾਂ, ਹੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ।" "ਸ਼ਬਲਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੇਰੀ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਨੇਕ ਆਦਮੀ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ; ਉਸ ਰਾਹੀਂ ਮੈਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਹੋਮ ਤੇ ਆਹੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਜੀਵਿਕਾ ਵੀ ਉਸ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ।" "ਉਸ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਮੇਰੇ ਯਜਨ, ਆਹੁਤੀਆਂ, 'ਸਵਾਹਾ' ਤੇ 'ਵਸ਼ਟ' ਦੇ ਉਚਾਰਣ, ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।