ਰਾਖਸਸਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹਥਿਆਰ—ਲਾਠੀਆਂ, ਭਾਲੇ, ਬਰਛੇ, ਚੱਕਰ ਅਤੇ ਮੋਟੇ ਡੰਡੇ—ਉਠਾ-ਉਠਾ ਕੇ ਵਾਨਰਾਂ ਉੱਤੇ ਤਾਬੜਤੋੜ ਹਮਲੇ ਕੀਤੇ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਜੀ ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਤਬ ਪ੍ਰਹਸਤ, ਜੋ ਵਿਨਾਸ਼ਕ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਹੱਥ ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਰਾਮ ਦਾ ਸਿਰ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਵਿਰੋਧ ਦੇ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਹਮਲੇ ਵਿਚ, ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਉੱਠ ਕੇ ਬਚਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਫੌਜਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਵਾਨਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਕਦਰਤ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਕੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਭਜਾ ਦਿੱਤਾ। ਹੇ ਸੀਤਾ, ਸੁਗਰੀਵ, ਜੋ ਵਾਨਰਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਉਸ ਦੀ گردਨ ਤੋੜ ਦਿੱਤੀ ਗਈ; ਹਨੂਮਾਨ, ਜਿਸ ਦੀ ਜਬੜੀ ਟੁੱਟ ਗਈ ਸੀ, ਰਾਖਸਸਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਜਾਮਵੰਤ, ਜੋ ਆਪਣੀਆਂ ਗੁੱਡੀਆਂ ਉੱਤੇ ਉੱਠਿਆ ਸੀ, ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਭਾਲਾਂ ਨਾਲ ਵੱਢ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਰੁੱਖ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ। ਮੈੰਦ ਅਤੇ ਦ੍ਵਿਵਿਦ, ਜੋ ਵਾਨਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਅਤੇ ਚੰਗੇ ਸਨ, ਉਹ ਖੂਨ ਨਾਲ ਲਥਪਥ, ਭਾਰੀ ਸਾਹ ਲੈਂਦੇ ਅਤੇ ਰੋ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿੰਨਾਸਕ, ਤਲਵਾਰਾਂ ਨਾਲ ਕਮਰ ਤੋਂ ਵੱਢੇ ਹੋਏ, ਜਮੀਨ ਉੱਤੇ ਪਏ, ਜਿਵੇਂ ਜੈਕਫਰੂਟ ਦੇ ਰੁੱਖ ਚਿਰੇ ਹੋਣ। ਦਰੀਮੁਖ਼ ਇੱਕ ਖੱਡ ਵਿਚ ਪਿਆ ਸੀ, ਕਈ ਲੋਹੀ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਕੱਟਿਆ ਗਿਆ; ਕੁਮੁਦ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਉਰਜਾਵਾਨ ਸੀ, ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਵੱਢ ਕੇ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ। ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਹੇਠਾਂ ਕੁਚਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਰਥਾਂ ਨਾਲ ਰੌਂਦਿਆ ਗਿਆ; ਉਹ ਇਥੇ-ਉਥੇ ਪਏ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਦੇ ਝੋਕੇ ਨਾਲ ਬੱਦਲ Bikhar ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਡਰੇ ਹੋਏ, ਪਿੱਠ ਦੇ ਪਾਸੇ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਰਾਖਸਸ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਬਿਲਕੁਲ ਉਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਿਵੇਂ ਸ਼ੇਰ ਹਾਥੀਆਂ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਵਾਨਰ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਡਿੱਗ ਪਏ, ਕੁਝ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਜਾ ਛੁਪੇ; ਰੀਛਾਂ ਨੇ ਰੁੱਖਾਂ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਨਾ ਸਿੱਖ ਲਿਆ, ਵਾਨਰਾਂ ਵਾਂਗ। ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੰਢਿਆਂ, ਪਹਾੜਾਂ ਅਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿਚ, ਅਨੇਕ ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਦੇ ਵਾਨਰ, ਰਾਖਸਸਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿਗੜੇ ਹੋਏ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰ ਦਿੱਤੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਤੇਰੇ ਪਤੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਫੌਜ, ਮੇਰੀ ਸੈਨਾ ਵੱਲੋਂ ਮਾਰੇ ਗਏ; ਇਹ ਸਿਰ, ਖੂਨ ਅਤੇ ਧੂੜ ਨਾਲ ਲਥਪਥ, ਇੱਥੇ ਲਿਆਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਫਿਰ ਰਾਵਣ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਭਿਆਨਕ ਅਤੇ ਰਾਖਸਸਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਨੇ ਰਾਖਸਸੀ ਨੂੰ, ਜਦੋਂ ਸੀਤਾ ਸੁਣ ਰਹੀ ਸੀ, ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ: "ਉਸ ਰਾਖਸਸ ਵਿਦ੍ਯੁੱਜਿਹ੍ਵ ਨੂੰ ਲਿਆਓ, ਜੋ ਨਿੱਜੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਹ ਰਾਘਵ ਦਾ ਸਿਰ ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਤੋਂ ਲਿਆਇਆ ਹੈ।" ਫਿਰ ਵਿਦ੍ਯੁੱਜਿਹ੍ਵ, ਉਹ ਸਿਰ ਅਤੇ ਰਾਮ ਦੇ ਧਨੁਸ਼-ਬਾਣ ਲੈ ਕੇ, ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਰਾਵਣ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਖੜਾ ਹੋਇਆ। ਤਦ ਰਾਵਣ ਨੇ ਉਸ ਕੋਲ ਖੜੇ ਹੋਏ ਵਿਦ੍ਯੁੱਜਿਹ੍ਵ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, "ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਸਿਰ ਤੁਰੰਤ ਸੀਤਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖ, ਤਾਂ ਜੋ ਇਹ ਬੇਚਾਰੀ ਆਪਣੀ ਪਤੀ ਦੀ ਆਖਰੀ ਹਾਲਤ ਵੇਖ ਸਕੇ।" ਹੁਕਮ ਮਿਲਦੇ ਹੀ, ਉਹ ਰਾਖਸਸ ਜਲਦੀ ਨਾਲ ਉਹ ਸਿਰ, ਜੋ ਵੇਖਣ ਵਿਚ ਸੋਹਣਾ ਸੀ, ਸੀਤਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖ ਕੇ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਰਾਵਣ ਨੇ ਵੀ ਉਹ ਮਹਾਨ ਤੇ ਚਮਕਦਾ ਧਨੁਸ਼, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ, ਥੱਲੇ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਰਾਮ ਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਧਨੁਸ਼ ਪ੍ਰਹਸਤ ਰਾਤ ਨੂੰ ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਇੱਥੇ ਲਿਆਇਆ ਸੀ।" ਵਿਦ੍ਯੁੱਜਿਹ੍ਵ ਨੇ, ਜਿਸ ਦੀ ਜੀਭ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਉਹ ਸਿਰ ਅਤੇ ਧਨੁਸ਼ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤੇ। ਫਿਰ ਉਹ ਨੇ ਵਿਦੇਹ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਧੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਆਖਿਆ: "ਹੁਣ ਮੇਰੀ ਆਗਿਆ ਮੰਨ।" ਇਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ, ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਯੁੱਧਕਾਂਡ ਦੇ ਬੱਤੀਵੀਂ ਸਰਗ ਦਾ ਵਰਣਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਸੀਤਾ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਸਿਰ ਅਤੇ ਵਧੀਆ ਧਨੁਸ਼ ਦੇਖਿਆ, ਅਤੇ ਹਨੂਮਾਨ ਤੋਂ ਸੁਗਰੀਵ ਦੀ ਮਿੱਤਰਤਾ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਸੁਣਿਆ, ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਚਿਹਰੇ, ਰੰਗਤ, ਵਾਲ, ਮੱਥੇ ਦੀ ਲਕੀਰ ਅਤੇ ਮੋਹਣੀ ਮਣੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਵਰਗੇ ਲੱਗਦੇ ਸਨ। ਇਹ ਸਭ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਪਛਾਣ ਕੇ, ਸੀਤਾ ਗਹਿਰੀ ਪੀੜ੍ਹਾ ਵਿਚ ਡੁੱਬ ਗਈ ਅਤੇ ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ ਦੇਣ ਲੱਗੀ, ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਚਕਵੀ ਚੀਕਦੀ ਹੋਵੇ। "ਮੁਬਾਰਕ ਹੋਵੇ ਕੈਕੇਈ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਕੁਲ ਦੇ ਰਤਨ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ; ਪੂਰਾ ਪਰਿਵਾਰ ਤੇਰੇ ਝਗੜਾਲੂ ਸੁਭਾਵ ਕਾਰਨ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ। ਰਾਮ ਨੇ ਕੈਕੇਈ ਦਾ ਕੀ ਬੁਰਾ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਛਾਲਾ-ਲਗਾਉਣ ਵਾਲਾ ਕੱਪੜਾ ਪਾ ਕੇ ਜੰਗਲ ਵਾਸ ਲਈ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ?" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਕੰਬਦੀ ਹੋਈ, ਤਪਸਵਿਨੀ ਵੈਦੇਹੀ ਜਿਵੇਂ ਨੌਜਵਾਨ ਕੇਲਾ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਿਵੇਂ ਜਮੀਨ ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਈ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਹੋਸ਼ ਵਿਚ ਆ ਕੇ, ਉਹ ਉਸ ਸਿਰ ਕੋਲ ਗਈ ਅਤੇ, ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ, ਵਿਲਾਪ ਕਰਨ ਲੱਗੀ। "ਹਾਏ! ਮੈਂ ਤਬਾਹ ਹੋ ਗਈ, ਹੇ ਬਾਹੁਬਲੀ, ਜੋ ਸਦਾ ਧੀਰਜੀ ਅਤੇ ਵਿਰਤਾ ਵਾਲਾ ਸੀ; ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਆਖਰੀ ਹਾਲਤ ਵੇਖ ਲਈ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਵਿਧਵਾ ਹੋ ਗਈ। ਔਰਤ ਲਈ ਪਹਿਲਾ ਮੌਤ ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਦੀ ਬੇਇਜ਼ਤੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਤੂੰ, ਜੋ ਚੰਗੇ ਚਾਲ-ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਜਦ ਕਿ ਮੈਂ ਵੀ ਚੰਗੀ ਚਾਲ-ਚਲਣ ਵਾਲੀ ਹਾਂ।" "ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਆ ਪਿਆ, ਮੈਂ ਦੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਡੁੱਬ ਗਈ ਹਾਂ; ਤੂੰ, ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਉਠਿਆ ਸੀ, ਹੁਣ ਆਪ ਹੀ ਡਿੱਗ ਗਿਆ। ਮੇਰੀ ਸੱਸ ਕੌਸਲਿਆ, ਤੇਰੇ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਪੁੱਤਰ ਤੋਂ ਵਿੱਛੋੜੀ ਹੋ ਕੇ, ਗਾਈ ਵਾਂਗ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਬੱਚੜੇ ਤੋਂ ਵਿੱਛੁੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।" "ਜੋ ਜੋਤਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਤੇਰੀ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਦੀ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਉਹ ਝੂਠੀ ਹੋ ਗਈ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੇਰਾ ਜੀਵਨ ਛੋਟਾ ਸੀ। ਜਾਂ ਫਿਰ, ਦਨੀਆਂ ਦੀ ਸਾਰੀ ਅਕਲ ਵੀ ਵਿਅਰਥ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਮਾਂ, ਜੋ ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ, ਇੰਝ ਸਭ ਕੁਝ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।" "ਤੂੰ, ਜੋ ਰਾਜਨੀਤੀ ਅਤੇ ਦੁੱਖ-ਟਾਲਣ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ, ਅਣਦੇਖੀ ਮੌਤ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਗਿਆ? ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਤੂੰ ਕਠੋਰ ਅਤੇ ਨਿਰਦਈ ਮੌਤ ਦੀ ਰਾਤ ਵਲੋਂ ਫੜ ਲਿਆ ਗਿਆ, ਮੈਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾ ਕੇ, ਹੇ ਕਮਲ-ਨੇਤ੍ਰ।" "ਹੁਣ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਹੀ ਰਹਾਂਗੀ, ਹੇ ਬਾਹੁਬਲੀ, ਤੂੰ ਇਸ ਤਪਸਵਿਨੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਪਤੀ ਆਪਣੀ ਪਿਆਰੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਧਨੁਸ਼, ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸੁਸਜਿਤ, ਜਿਸ ਦੀ ਮੈਂ ਸਦਾ ਤੇਰੇ ਲਈ ਸੁਗੰਧ ਤੇ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਹੁਣ ਇਹ ਵੀ ਤੇਰੇ ਅਰਪਣ ਕਰ ਰਹੀ ਹਾਂ।