ਦਸ਼ਰਥ ਦਾ ਪੁੱਤ੍ਰ, ਜੋ ਨੌਜਵਾਨ ਤੇ ਸਿੰਘ ਵਰਗਾ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੇ ਦੁਸ਼ਣ, ਖਰ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ਿਰਾ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰਾਮਾ ਵਾਂਗੂਂ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ, ਜਿਸ ਨੇ ਵਿਰਾਧ ਅਤੇ ਕਬੰਧ — ਜੋ ਮੌਤ ਵਰਗਾ ਭਿਆਨਕ ਸੀ — ਨੂੰ ਵੀ ਸੰਘਾਰਿਆ। ਇੱਥੇ ਲੱਖਣ ਵੀ ਹਨ, ਜੋ ਧਰਮਾਤਮਾ ਹਨ, ਹਾਥੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਸਾਂਡ ਵਾਂਗ; ਇੰਨਾ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਮਾਰ ਇੰਦਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸਹਿ ਸਕਦਾ। ਇੱਥੇ ਨਲ ਵੀ ਹਨ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤ੍ਰ ਹਨ, ਵਾਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ, ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਤੇ ਤੇਜ਼; ਨਾਲ ਹੀ ਦੁਰਧਰ, ਵਾਸੂ ਦੇ ਪੁੱਤ੍ਰ ਹਨ। ਤੇਰਾ ਭਰਾ ਵਿਭੀਸ਼ਣ, ਜੋ ਰਾਛਸਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗਾ ਹੈ, ਲੰਕਾ ਨੂਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਰਾਘਵ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਾਰੀ ਸਥਿਤੀ, ਅਤੇ ਸੁਵੇਲਾ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਦਾ ਟਿਕਾਣਾ, ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ; ਹੁਣ ਜੋ ਬਾਕੀ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਤੇਰੀ ਹੀ ਆਸ ਹੈ। ਹੁਣ, ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਯੁੱਧ ਕਾਂਡ ਦਾ ਇਕੱਤੀਵਾਂ ਸਰਗ ਸੁਣ। ਫਿਰ, ਲੰਕਾ ਦੇ ਗੁਪਤਚਰਾਂ ਨੇ ਖ਼ਬਰ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਰਾਮਾ ਆਪਣੀ ਅਟੱਲ ਫੌਜ ਨਾਲ ਸੁਵੇਲਾ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਡੇਰਾ ਲਗਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਰਾਵਣ ਨੇ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਰਾਮ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਥੋੜ੍ਹਾ ਚਿੰਤਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਸਾਰੇ ਸਲਾਹਕਾਰ ਜਲਦੀ ਆਉਣ, ਪੂਰੀ ਧਿਆਨ ਨਾਲ, ਕਿਉਂਕਿ ਹੁਣ ਸਲਾਹ-ਮਸ਼ਵਰਾ ਕਰਨ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ।” ਰਾਵਣ ਦੇ ਹੁਕਮ ਤੇ ਸਾਰੇ ਮੰਤਰੀ ਤੁਰੰਤ ਆ ਗਏ, ਫਿਰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਰਾਛਸ ਸਲਾਹਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਸਲਾਹ-ਮਸ਼ਵਰਾ ਕਰਕੇ, ਜੋ ਢੁਕਵਾਂ ਸੀ, ਉਹ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਵਿਦ੍ਯੁੱਜਿਹ੍ਵ ਨਾਂ ਦੇ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਰਾਛਸ ਨੂੰ ਲੈ ਗਿਆ, ਜੋ ਮਾਇਆ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਤੇ ਜਾਦੂਗਰ ਸੀ, ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਮੈਥਿਲੀ ਸੀ, ਉੱਥੇ ਗਿਆ। ਰਾਛਸਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਵਿਦ੍ਯੁੱਜਿਹ੍ਵ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਆਓ, ਸੀਤਾ, ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਨੂੰ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਭੁੱਲਾਵਾ ਦਈਏ।” ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਇਹ ਰਾਘਵ ਦਾ ਮੋਹਕ ਸਿਰ ਲੈ ਲੈ, ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆ, ਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਹ ਵੱਡਾ ਧਨੁਸ਼ ਤੇ ਤੀਰ ਵੀ ਲੈ ਆ।” ਵਿਦ੍ਯੁੱਜਿਹ੍ਵ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਜਿਵੇਂ ਹੁਕਮ!” ਅਤੇ ਉਹ ਮੋਹਕ ਮਾਇਆ ਰਾਵਣ ਅੱਗੇ ਦਿਖਾਈ। ਰਾਜਾ ਉਸ ਤੋਂ ਖੁਸ਼ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਇਨਾਮ ਦਿੱਤਾ; ਫਿਰ ਉਹ ਆਸ਼ੋਕ ਵਾਟਿਕਾ ਵਿੱਚ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਲਈ ਉਤਾਵਲਾ ਹੋਇਆ। ਨਿਸ਼ਾਦਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਕੁਬੇਰ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਸੀ, ਅੰਦਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਬੇਹੱਦ ਦੁਖੀ, ਮਾਥਾ ਝੁਕਾਇਆ, ਪਤੀ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਸੀਤਾ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਬੈਠੀ ਹੈ, ਆਸ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟੁੱਟੀ ਹੋਈ, ਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਘੇਰੀ ਹੋਈ। ਉਸਦੇ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਭਿਆਨਕ ਰਾਛਸੀ ਔਰਤਾਂ ਖੜੀਆਂ ਸਨ। ਰਾਵਣ ਨੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਸੀਤਾ ਦਾ ਨਾਂ ਲਿਆ ਅਤੇ ਆਖਿਆ, “ਕਿਸ ਉੱਤੇ ਤੇਰਾ ਭਰੋਸਾ ਹੈ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵੀ ਤੂੰ ਆਸ ਰੱਖੀ ਬੈਠੀ ਹੈਂ?” ਉਸਨੇ ਨਿਡਰ ਬੋਲ ਕਹੇ, “ਤੇਰਾ ਪਤੀ ਰਾਘਵ, ਜੋ ਖਰ ਦਾ ਸੰਘਾਰਕ ਸੀ, ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ; ਤੇਰੀ ਜੜ੍ਹ ਮੁੱਲੋਂ ਹੀ ਕੱਟ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਤੇਰਾ ਅਹੰਕਾਰ ਮੇਰੇ ਹੱਥੋਂ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ। ਹੁਣ ਤੇਰੀ ਕਿਸਮਤ ਨਾਲ, ਸੀਤੇ, ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਬਣ ਜਾ; ਇਹ ਮੂਰਖ ਆਸ ਛੱਡ ਦੇ — ਮਰੇ ਹੋਏ ਨਾਲ ਤੇਰਾ ਕੀ ਕੰਮ?” “ਹੋਣਹਾਰ, ਮੇਰੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਬਣ ਜਾ; ਤੇਰਾ ਉਦੇਸ਼ ਮੁੱਕ ਗਿਆ, ਮੂਰਖ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਚਤੁਰ ਸਮਝਦੀ ਹੈਂ — ਸੁਣ, ਸੀਤੇ, ਤੇਰੇ ਪਤੀ ਦੀ ਭਿਆਨਕ ਮੌਤ ਹੋਈ, ਜਿਵੇਂ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਰਾਘਵ ਆਇਆ ਸੀ ਸਮੁੰਦਰ ਕਿਨਾਰੇ ਮੈਨੂੰ ਮਾਰਣ, ਵੱਡੀ ਫੌਜ ਨਾਲ, ਜਿਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਨਰ ਰਾਜਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਉੱਤਰੀ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਡੇਰਾ ਲਗਾ ਬੈਠਾ, ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਨਾਲ ਤੱਟ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ; ਜਦ ਸੂਰਜ ਡੁੱਬਿਆ, ਰਾਮਾ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ।” “ਫਿਰ, ਜਦ ਫੌਜ ਯਾਤਰਾ ਕਰਕੇ ਥੱਕੀ ਹੋਈ ਸੀ ਤੇ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਆਰਾਮ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਮੇਰੇ ਗੁਪਤਚਰਾਂ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਸਾਰੇ ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ ਵਿਚ ਸਨ। ਫਿਰ, ਮੇਰੀ ਵੱਡੀ ਫੌਜ, ਜਿਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਪ੍ਰਹਸਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਨੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਉਥੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਰਾਮ ਤੇ ਲੱਖਣ ਸਨ।” “ਤਲਵਾਰਾਂ, ਲੋਹੇ ਦੇ ਗੱਦਿਆਂ, ਚਕਰਾਂ, ਭਾਲਿਆਂ, ਲਾਠੀਆਂ, ਵੱਡੇ ਹਥਿਆਰਾਂ, ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ, ਤੇ ਕਾਂਟੇਦਾਰ ਗੱਦਿਆਂ ਨਾਲ ਰਾਛਸਾਂ ਨੇ ਵਾਨਰਾਂ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਲਾਠੀਆਂ, ਭਾਲੇ, ਚਕਰ, ਮੁਸਲ — ਇਹ ਸਾਰੇ ਉਠਾ-ਉਠਾ ਕੇ ਰਾਛਸਾਂ ਨੇ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ। ਫਿਰ, ਜਦ ਰਾਮਾ ਸੁੱਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਪ੍ਰਹਸਤ ਨੇ ਵੱਡੀ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਸਿਰ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ।” “ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਉੱਠਾ, ਪਰ ਫੌਜਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ, ਲੱਖਣ ਨੂੰ ਤੇ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਪਕੜ ਕੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਭਜਾ ਦਿੱਤਾ। ਸੀਤੇ, ਸੁਗਰੀਵ, ਜੋ ਵਾਨਰਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਉਸ ਦੀ ਗਰਦਨ ਤੋੜ ਦਿੱਤੀ ਗਈ; ਹਨੂਮਾਨ, ਜਿਸ ਦਾ ਜਬੜਾ ਟੁੱਟ ਗਿਆ, ਰਾਛਸਾਂ ਨੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ।” “ਫਿਰ ਜਾਮਬਵਾਨ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਘੁੱਟਿਆਂ ਉੱਤੇ ਉੱਠਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਭਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਕੱਟ ਕੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਰੁੱਖ ਕੱਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੈਦਾ ਤੇ ਦ੍ਵਿਵਿਦ — ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਵਾਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ — ਲਹੂ ਨਾਲ ਭਿੱਜੇ, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਸਾਹ ਲੈਂਦੇ ਤੇ ਰੋ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਸੰਘਾਰਕ ਸਨ, ਤਲਵਾਰਾਂ ਨਾਲ ਕਮਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੱਟੇ ਹੋਏ, ਜਮੀਨ ਉੱਤੇ ਪਏ, ਜਿਵੇਂ ਫੱਟੇ ਹੋਏ ਕਟਹਲ ਦੇ ਰੁੱਖ। ਦਰਿਮੁਖ ਖੱਡ ਵਿੱਚ ਪਿਆ ਸੀ, ਕਈ ਲੋਹੇ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਕੱਟਿਆ ਹੋਇਆ; ਕੁਮੁਦ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸੀ, ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਤੇ ਚੁੱਪ ਪਿਆ ਸੀ।” “ਕਈ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਹਾਥੀਆਂ ਨੇ ਕੁਚਲ ਦਿੱਤਾ, ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਰਥਾਂ ਨੇ, ਤੇ ਉਹ ਇੰਝ ਪਏ ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਨਾਲ ਵਿਖੇੜੇ ਗਏ ਬੱਦਲ। ਹੋਰ ਡਰੇ ਹੋਏ, ਲੰਮੇ ਪਏ ਜਾਂ ਭੱਜ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਾਛਸਾਂ ਨੇ ਪਿੱਛੋਂ ਮਾਰਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ੇਰ ਹਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਭਜਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਏ, ਕੁਝ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਲੁਕ ਗਏ; ਭਾਲੂਆਂ ਨੇ ਰੁੱਖਾਂ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਸਰਾ ਲੈ ਲਿਆ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਵਣ ਨੇ ਸੀਤਾ ਅੱਗੇ ਝੂਠ ਤੇ ਮੋਹਕ ਕਹਾਣੀ ਰਚੀ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਆਸ ਟੁੱਟ ਜਾਵੇ।