ਰਾਵਣ ਨੇ ਆਪਣੇ ਚੋਟੀ ਦੇ ਚਰਸੂ ਸੂਤ ਸਾਰਦੂਲ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, “ਇਹ ਵਾਨਰ ਕੌਣ ਹਨ, ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਹੈ, ਇਹ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਨ, ਦਇਆਲੂ? ਇਹ ਅਜਿਹੇ ਵਾਨਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੋਹਾ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਹੈ, ਇਹ ਕਿਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ-ਪੋਤੇ ਹਨ? ਮੈਨੂੰ ਸੱਚ ਦੱਸ, ਹੇ ਰਾਕਸ਼ਸ!” ਰਾਵਣ ਨੇ ਫਿਰ ਆਖਿਆ, “ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਜਾਣ ਕੇ ਹੀ ਮੈਂ ਅੱਗੇ ਕੁਝ ਕਰਾਂਗਾ। ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਜੰਗ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਗਿਣਤੀ ਤੇ ਹਾਲਾਤ ਜਾਣਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।” ਸੂਤ ਸਾਰਦੂਲ ਨੇ ਰਾਵਣ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਬੜੀ ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ ਸਾਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਆਖਿਆ, “ਇੱਥੇ ਅਰਕ ਅਤੇ ਰਜਸਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ, ਜੋ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਅਜੇਤ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਜਾਮਬਵਾਨ ਹੈ, ਜੋ ਗਦਗਦਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਦਗਦਾ ਦਾ ਦੂਜਾ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਇੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਜੋ ਸਤਕ੍ਰਤੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਗੁਰੂ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਅਕੇਲੇ ਹੀ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕੀਤਾ। ਇੱਥੇ ਸੁਸ਼ੇਣ ਹੈ, ਜੋ ਧਰਮ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ, ਬੜਾ ਹੀ ਧਰਮੀ ਤੇ ਬਲਵਾਨ; ਇੱਥੇ ਦਧਿਮੁਖ ਹੈ, ਜੋ ਸੋਮਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ, ਬੜੀ ਨਰਮੀ ਵਾਲਾ ਵਾਨਰ। ਇੱਥੇ ਸੁਮੁਖ, ਦੁਰਮੁਖ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ ਤੁਰਨ ਵਾਲਾ ਵਾਨਰ ਵੇਗਦਰਸ਼ੀ ਹਨ। ਇਹ ਤਾਂ ਜਿਵੇਂ ਖੁਦ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਮੌਤ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਵਾਨਰ ਬਣਾਇਆ ਹੋਵੇ। ਇੱਥੇ ਨੀਲ ਹੈ, ਜੋ ਫੌਜ ਦਾ ਸਿੱਖਰ ਹੈ, ਅੱਗ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ; ਤੇ ਇੱਥੇ ਹਨੂਮਾਨ ਹੈ, ਜੋ ਵਾਯੂ ਦੇਵ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਅੰਗਦ ਹੈ, ਜੋ ਇੰਦਰ ਦਾ ਪੋਤਾ ਹੈ, ਬੜਾ ਹੀ ਅਜੇਤ ਤੇ ਬਲਵਾਨ ਨੌਜਵਾਨ; ਅਤੇ ਮੈਦਾ ਤੇ ਦਵੀਵਿਦ ਵੀ ਹਨ, ਜੋ ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ। ਫਿਰ ਪੰਜ ਪੁੱਤਰ ਹਨ ਵੈਵਸਵਤ ਦੇ, ਜੋ ਮੌਤ ਵਰਗੇ ਡਰਾਉਣੇ ਹਨ: ਗਜਾ, ਗਵਕਸ਼, ਗਵਯਾ, ਸ਼ਰਭਾ ਅਤੇ ਗੰਧਮਾਦਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਦੱਸ ਕਰੋੜ ਬਹਾਦਰ ਵਾਨਰ ਹਨ, ਜੋ ਜੰਗ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹਨ; ਬਾਕੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਤਾਂ ਮੈਂ ਦੱਸ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਇੱਥੇ ਦਸ਼ਰਥ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ ਹੈ, ਜੋ ਨੌਜਵਾਨ ਤੇ ਸਿੰਘ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਦੂਸ਼ਣ, ਖਰ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ਿਰਾ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ। ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰਾਮ ਵਰਗਾ ਬਲਵਾਨ ਕੋਈ ਨਹੀਂ; ਜਿਸ ਨੇ ਵੀਰਾਧਾ ਅਤੇ ਕਬੰਧਾ, ਜੋ ਮੌਤ ਵਰਗੇ ਡਰਾਉਣੇ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਇੱਥੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਹੈ, ਜੋ ਧਰਮਾਤਮਾ ਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਾਂਡ ਵਰਗਾ ਹੈ; ਉਸਦੇ ਤੀਰਾਂ ਤੋਂ ਇੰਦਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਬਚ ਸਕਦਾ। ਇੱਥੇ ਨਲਾ ਹੈ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ, ਵਾਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ, ਬੜਾ ਹੀ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਤੇ ਤੇਜ਼; ਅਤੇ ਦੁਰਧਰ ਹੈ, ਜੋ ਵਸੁ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ। ਤੇਰਾ ਭਰਾ ਵਿਭੀਸ਼ਣ, ਜੋ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉਤਮ ਹੈ, ਲੰਕਾ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਕੇ ਰਾਘਵ ਦੇ ਭਲੇ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਸਾਰਾ ਵਰਣਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਵਾਨਰ ਫੌਜ ਸੁਵੇਲਾ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ; ਹੁਣ ਜੋ ਕੁਝ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਉਹ ਤੇਰੇ ਹਥੀਂ ਹੈ। ਹੁਣ ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਯੁੱਧ ਕੰਡ ਦੇ ਇਕੱਤੀਵੇਂ ਸਰਗ ਦਾ ਵਰਣਨ ਸੁਣੋ। ਲੰਕਾ ਦੇ ਚਰਸੂਆਂ ਨੇ ਖ਼ਬਰ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਰਾਮ, ਆਪਣੀ ਅਟੱਲ ਫੌਜ ਸਮੇਤ, ਸੁਵੇਲਾ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਡੇਰਾ ਲਾਏ ਹੋਏ ਹੈ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਕਿ ਬਲਵਾਨ ਰਾਮ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਰਾਵਣ ਕੁਝ ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਸਾਰੇ ਸਲਾਹਕਾਰ ਜਲਦੀ ਆਉਣ, ਪੂਰੀ ਤਵੱਜੋ ਨਾਲ; ਹੁਣ ਸਲਾਹ-ਮਸ਼ਵਰਾ ਕਰਨ ਦਾ ਸਮਾਂ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਕਸ਼ਸੋ!” ਉਸਦੇ ਹੁਕਮ ਉੱਤੇ ਮੰਤਰੀ ਤੁਰੰਤ ਆ ਗਏ; ਫਿਰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਸਲਾਹ-ਮਸ਼ਵਰਾ ਕਰਕੇ, ਰਾਵਣ ਨੇ ਜੋ ਠੀਕ ਸੀ, ਉਹ ਕੀਤਾ; ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਮਹਾਨ ਜਾਦੂਗਰ ਵਿਦਯੁੱਜਿਹਵਾ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ, ਜੋ ਭਾਰੀ ਮਾਇਆ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਮੈਥਿਲੀ ਸੀ, ਉਥੇ ਗਿਆ। ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਵਿਦਯੁੱਜਿਹਵਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਆਉ, ਜਾਦੂ ਨਾਲ ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਭੁਲਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਈਏ। ਇਹ ਰਾਘਵ ਦਾ ਮਾਇਆਵੀਂ ਸਿਰ ਲੈ ਲੈ, ਹੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ, ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆ, ਨਾਲ ਹੀ ਵੱਡਾ ਧਨੁਸ਼ ਤੇ ਤੀਰ ਵੀ ਲੈ ਆ।” ਜਿਵੇਂ ਆਖਿਆ ਗਿਆ, ਵਿਦਯੁੱਜਿਹਵਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਜਿਵੇਂ ਹੁਕਮ!” ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਓਹ ਮਾਇਆਵੀਂ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਟਿਕਾ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਦਿਖਾਇਆ। ਰਾਵਣ ਉਸ ਤੋਂ ਖੁਸ਼ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇਨਾਮ ਦਿੱਤਾ; ਉਹ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਅਸ਼ੋਕ ਵਾਟਿਕਾ ਵਿੱਚ ਦੇਖਣ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਹੋ ਗਿਆ। ਮਹਾਨ ਨਿਸ਼ਾਦਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ (ਰਾਵਣ) ਨੇ ਅੰਦਰ ਦਾਖਲ ਹੋ ਕੇ, ਕੁਬੇਰ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਨੇ ਉਸ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਮਾਇਆ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਦੀ ਪਾਤਰ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਸੀਤਾ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠੀ ਹੈ, ਮੁੰਹ ਥੱਲੇ ਕਰਕੇ, ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਡੁੱਬੀ ਹੋਈ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਲੀਨ, ਅਸ਼ੋਕ ਵਾਟਿਕਾ ਵਿੱਚ। ਡਰਾਉਣੀਆਂ ਰਾਕਸ਼ਸੀ ਔਰਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਘੇਰੇ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਰਾਵਣ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜਾ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਨੰਦ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਉਸਦਾ ਨਾਮ ਲਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਨੂੰ ਨਿਰਭੈ ਹੋ ਕੇ ਆਖਿਆ, “ਹੇ ਸੁਭਾਵਕ, ਤੂੰ ਕਿਸ ਉੱਤੇ ਆਸਰਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆ ਕੇ ਵੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੈ?” “ਤੇਰਾ ਪਤੀ, ਰਾਘਵ, ਜੋ ਖਰ ਦਾ ਸੰਘਾਰਕ ਸੀ, ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ; ਤੇਰੀ ਜੜ੍ਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੱਟ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਤੇਰਾ ਅਹੰਕਾਰ ਮੈਂ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਹੁਣ ਤੇਰੀ ਕਿਸਮਤ ਕਰਕੇ, ਸੀਤੇ, ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਬਣ ਜਾ; ਇਹ ਮੂਰਖਤਾ ਛੱਡ ਦੇ—ਮਰੇ ਹੋਏ ਨਾਲ ਕੀ ਕਰੇਂਗੀ?” “ਹੇ ਸੁਭਾਗਵਤੀ, ਮੇਰੀਆਂ ਸਭ ਪਤਨੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮੁੱਖ ਬਣ ਜਾ; ਤੇਰੀ ਸਾਰਥਕਤਾ ਮੁੱਕ ਗਈ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਮਝਦਾਰ ਸਮਝਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਮੂਰਖ ਹੈਂ—ਹੁਣ ਸੁਣ, ਸੀਤਾ, ਤੇਰੇ ਪਤੀ ਦੀ ਭਿਆਨਕ ਮੌਤ ਹੋਈ, ਜਿਵੇਂ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਦੀ ਘਾਤ ਹੋਈ ਸੀ।” “ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਰਾਘਵ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੱਕ ਮੈਨੂੰ ਮਾਰਣ ਆਇਆ ਸੀ, ਵੱਡੀ ਫੌਜ ਨਾਲ, ਜਿਸਦਾ ਅਗਵਾ ਵਾਨਰਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਵੱਡੀ ਫੌਜ ਸਮੇਤ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਡੇਰਾ ਲਾ ਲਿਆ; ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਡੁੱਬਿਆ, ਰਾਮ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ। ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਫੌਜ ਥੱਕ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਆਰਾਮ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਮੇਰੇ ਚਰਸੂਆਂ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁੱਤਾ ਹੋਇਆ ਪਾਇਆ। ਫਿਰ ਮੇਰੀ ਵੱਡੀ ਫੌਜ, ਪ੍ਰਹਸਤ ਦੇ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਉਥੇ ਪੁੱਜੀ, ਜਿੱਥੇ ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਤਲਵਾਰਾਂ, ਲੋਹੇ ਦੇ ਗਦਾ, ਚਕਰ, ਭਾਲੇ, ਲਾਠੀਆਂ, ਭਾਰੀ ਹਥਿਆਰਾਂ, ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ, ਚਮਕਦਾਰ ਭਾਲਾਂ ਅਤੇ ਕੰਟਿਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਗਦਾਵਾਂ ਨਾਲ...” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਵਣ ਨੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਡਰਾਉਣੀ ਮਾਇਆ ਅਤੇ ਝੂਠ ਨਾਲ ਭੁਲਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ।