ਰਾਵਣ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗੁਪਤਚਰਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ, ਜੋ ਰਾਜਾ ਦੇ ਹੁਕਮ 'ਤੇ ਤੁਰੰਤ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋ ਗਏ। ਉਹ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਖੜੇ ਹੋਏ ਤੇ ਰਾਵਣ ਦੀ ਜਿੱਤ ਲਈ ਅਸੀਸਾਂ ਦੇਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਫਿਰ, ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਪਤੀ ਰਾਵਣ ਨੇ ਆਪਣੇ ਉਹਨਾਂ ਗੁਪਤਚਰਾਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਵਫ਼ਾਦਾਰ, ਬਹਾਦਰ, ਅਟੱਲ ਤੇ ਨਿਡਰ ਸਨ, ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, “ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੋਂ ਜਾਓ ਤੇ ਰਾਮ ਦੇ ਇਰਾਦਿਆਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰੋ। ਉਹ ਲੋਕ ਜੋ ਰਾਮ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲੋਂ ਪਤਾ ਲਗਾਓ। ਵੇਖੋ ਕਿ ਰਾਮ ਕਿਵੇਂ ਸੁੱਤਾ ਹੈ, ਕਿਵੇਂ ਚੌਕਸੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਅੱਜ ਉਹ ਕੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ—ਹਰ ਚੀਜ਼ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਜਾਣੋ ਤੇ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ ਕੁਝ ਵੀ ਨਾ ਛੱਡੋ।” ਰਾਵਣ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ, “ਜਦੋਂ ਦੁਸ਼ਮਣ ਗੁਪਤਚਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪਤਾ ਲਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸਮਝਦਾਰ ਰਾਜੇ ਥੋੜ੍ਹੀ ਹੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਹਰਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।” ਗੁਪਤਚਰਾਂ ਨੇ 'ਜਿਵੇਂ ਹੁਕਮ' ਆਖਿਆ, ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਰਾਵਣ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਇਕ ਬਬਬਰ ਸ਼ੇਰ ਅੱਗੇ ਰੱਖਿਆ, ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਘੁੰਮ ਕੇ ਪ੍ਰਦੱਖਿਣਾ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਗੁਪਤਚਰ ਵੱਡੇ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ, ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰਾਖਸ਼ਸ ਦੀ ਪ੍ਰਦੱਖਿਣਾ ਕਰਕੇ, ਜਿੱਥੇ ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਨ, ਉੱਥੇ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਹ ਸੁਵੇਲਾ ਪਹਾੜ ਦੇ ਨੇੜੇ ਲੁਕ ਕੇ ਬੈਠ ਗਏ ਤੇ ਉਥੇ ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਅਤੇ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਦੇਖਿਆ। ਜਦ ਉਹ ਸਾਰੀ ਵਾਨਰ ਸੈਨਾ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਡਰ ਨਾਲ ਘਬਰਾਹਟ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਧਰਮਾਤਮਾ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੇ ਦੇਖ ਲਿਆ। ਵਿਭੀਸ਼ਣ, ਜੋ ਉਥੇ ਮੌਜੂਦ ਸੀ, ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਰਾਖਸ਼ਸ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ ਤੇ ਕਿਹਾ, “ਇਹ ਬੁਰਾ ਆਦਮੀ ਹੈ।” ਪਰ ਰਾਮ ਦੀ ਦਇਆ ਨਾਲ, ਜਦ ਮੋਨਕੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ ਫੜਿਆ, ਰਾਮ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੋਰ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਗੁਪਤਚਰ, ਜੋ ਬਹਾਦਰ ਤੇ ਤੇਜ਼ ਵਾਨਰਾਂ ਵਲੋਂ ਤੰਗ ਆਏ, ਹੱਫਦੇ ਹੋਏ, ਭੁੱਲ-ਭੁੱਲਾਈ ਵਿਚ ਵਾਪਸ ਲੰਕਾ ਆ ਗਏ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜਦ ਤੀਸਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਗੁਪਤਚਰ ਰਾਵਣ ਕੋਲ ਆ ਕੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਰਾਮ ਆਪਣੀ ਅਟੱਲ ਸੈਨਾ ਸਮੇਤ ਸੁਵੇਲਾ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਡੇਰਾ ਲਾਏ ਹੋਏ ਹੈ। ਗੁਪਤਚਰਾਂ ਤੋਂ ਸੁਣ ਕੇ ਕਿ ਮਹਾਬਲੀ ਰਾਮ ਆ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਰਾਵਣ ਕੁਝ ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਸ਼ਾਰਦੂਲ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ, “ਤੇਰੀ ਸ਼ਕਲ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦੀ, ਤੁਸੀਂ ਰਾਤ ਨੂੰ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ ਹੋ, ਕਿਤੇ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਨਹੀਂ ਆ ਗਏ?” ਇਸ ਉੱਤੇ, ਰਾਵਣ ਦੇ ਹੁਕਮ 'ਤੇ ਸ਼ਾਰਦੂਲ, ਜੋ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਵਿਚੋਂ ਬਬਬਰ ਸ਼ੇਰ ਵਰਗਾ ਸੀ, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਤੇ ਕਾਂਪਦੇ ਹੋਏ ਬੋਲਿਆ, “ਮਹਾਰਾਜ, ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਭਟਕਾਇਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਉਹ ਬੜੇ ਬਹਾਦਰ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹਨ, ਤੇ ਰਾਘਵ (ਰਾਮ) ਦੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਨਾ ਵੀ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੈ, ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਪੁੱਛਗਿੱਛ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ। ਹਰ ਪਾਸੇ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਪਹਾੜਾਂ ਵਰਗੇ ਵਾਨਰਾਂ ਨੇ ਰਸਤਾ ਰੋਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਮੈਂ ਉਸ ਸੈਨਾ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ, ਮੈਨੂੰ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਨੇ ਫੜ ਲਿਆ ਤੇ ਵਧੀਆ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਜਾਂਚਿਆ। ਮੈਨੂੰ ਵਾਨਰਾਂ ਨੇ ਘੁੱਟਾਂ, ਮੁੱਕਿਆਂ, ਦੰਦਾਂ ਤੇ ਹਥੇਲੀਆਂ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਮਾਰਿਆ, ਤੇ ਸੈਨਾ ਵਿਚ ਹਰ ਪਾਸੇ ਘਸੀਟਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਖੂਨ ਨਾਲ ਲਥਪਥ, ਨਿੱਕਮਿਆ ਤੇ ਹੋਸ਼ ਖੋ ਬੈਠਿਆ, ਮੈਨੂੰ ਰਾਮ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿਚ ਲਿਆਇਆ ਗਿਆ। ਜਦ ਮੋਨਕੀਆਂ ਮੈਨੂੰ ਮਾਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਮੈਂ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ; ਰਾਘਵ ਦੀ ਦਇਆ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਇਸਨੂੰ ਨਾ ਮਾਰੋ,' ਤੇ ਮੈਂ ਬਚ ਗਿਆ।” ਸ਼ਾਰਦੂਲ ਨੇ ਅੱਗੇ ਦੱਸਿਆ, “ਇੱਥੇ ਰਾਮ, ਹਥਿਆਰਬੰਦ, ਲੰਕਾ ਦੇ ਦਰਵਾਜੇ ਉੱਤੇ ਖੜਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਪਹਾੜਾਂ ਤੇ ਚੱਟਾਨਾਂ ਨਾਲ ਪਾਰ ਕਰ ਲਿਆ। ਉਹ ਗਰੁੜਾ ਵਿਧੀ ਵਿਚ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਵਾਨਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਹੁਣ ਲੰਕਾ ਵੱਲ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਕਿਲ੍ਹੇ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਦਾ, ਤੁਸੀਂ ਫੌਰੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਕ ਚੀਜ਼ ਚੁਣੋ: ਜਾਂ ਤਾਂ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਕਰ ਦਿਓ ਜਾਂ ਜੰਗ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾਓ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਵਣ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਤੇ ਵੱਡੇ ਸ਼ਬਦ ਕਹੇ, “ਜੇ ਦੇਵਤੇ, ਗੰਧਰਵ ਜਾਂ ਦਾਨਵ ਵੀ ਮੇਰੇ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜਣ, ਮੈਂ ਡਰ ਕੇ ਵੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵਾਪਸ ਕਰਾਂਗਾ, ਭਾਵੇਂ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਡਰ ਹੋਵੇ।” ਫਿਰ ਰਾਵਣ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਤੂੰ ਸੈਨਾ ਵੇਖੀ ਹੈ, ਦੱਸ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਾਨਰਾਂ ਵਿਚ ਕੌਣ-ਕੌਣ ਨਾਇਕ ਹਨ? ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਦਿਸਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਕੀ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਪੋਤੇ ਹਨ? ਸੱਚ ਦੱਸ, ਹੇ ਰਾਖਸ਼ਸ!” “ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਜਾਣ ਕੇ ਹੀ ਮੈਂ ਅੱਗੇ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਾਂਗਾ। ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਜੰਗ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਜਾਣ ਲਵੇ।” ਰਾਵਣ ਦੇ ਪੁੱਛਣ 'ਤੇ, ਉਤਮ ਗੁਪਤਚਰ ਸ਼ਾਰਦੂਲ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਇੱਥੇ ਅਰਕ ਅਤੇ ਰਜਸਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ, ਜੋ ਜੰਗ ਵਿਚ ਅਜੇਤ ਹੈ; ਇੱਥੇ, ਮਹਾਰਾਜ, ਜਾਮਬਵਾਨ ਹੈ, ਜੋ ਗਦਗਦ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਹੀ ਗਦਗਦ ਦਾ ਦੂਜਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ਤਕ੍ਰਤੁ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਵਧ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇੱਥੇ ਸੁਸ਼ੇਣ ਹੈ, ਜੋ ਧਰਮ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਧਰਮਾਤਮਾ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਦਧਿਮੁਖ ਹੈ, ਜੋ ਸੋਮ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ, ਨਰਮ ਸੁਭਾਅ ਵਾਲਾ। ਇੱਥੇ ਸੁਮੁਖ ਤੇ ਦੁਰਮੁਖ ਹਨ, ਤੇ ਤੇਜ਼ ਤਰਾਰ ਵਾਨਰ ਵੇਗਦਰਸ਼ੀ ਵੀ ਹੈ; ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ, ਮੌਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵਾਨਰ ਰੂਪ ਵਿਚ ਧਾਰ ਲਿਆ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਨੀਲ ਹੈ, ਸੈਨਾ ਦਾ ਸੈਨਾਪਤੀ, ਜੋ ਅੱਗ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ; ਤੇ ਇੱਥੇ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨੁਮਾਨ ਹੈ, ਜੋ ਪਵਨ ਦੇਵਤਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਅੰਗਦ ਹੈ, ਬੜਾ ਬਲਵਾਨ ਤੇ ਅਜੇਤ ਨੌਜਵਾਨ, ਇੰਦਰ ਦਾ ਪੋਤਾ; ਤੇ ਦੋਵੇਂ ਮੈਦ ਤੇ ਦ੍ਵਿਵਿਦ ਹਨ, ਜੋ ਅਸ਼ਵਿਨੀਕੁਮਾਰਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ। ਫਿਰ, ਵੈਵਸਵਤ ਦੇ ਪੰਜ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਜੋ ਮੌਤ ਵਾਂਗ ਡਰਾਉਣੇ ਹਨ: ਗਜ, ਗਵਕਸ਼, ਗਵਯ, ਸ਼ਰਭ, ਤੇ ਗੰਧਮਾਦਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਦੱਸ ਕਰੋੜ ਬਹਾਦਰ ਵਾਨਰ ਹਨ, ਜੋ ਜੰਗ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਹਨ; ਬਾਕੀ, ਜਿਹੜੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਗਿਣ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਵਣ ਦੇ ਗੁਪਤਚਰਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਮ ਦੀ ਸੈਨਾ, ਉਸਦੀ ਤਿਆਰੀ ਅਤੇ ਵਾਨਰ ਨਾਇਕਾਂ ਬਾਰੇ ਸਾਰਾ ਵੇਰਵਾ ਦਿੱਤਾ।