ਰਾਵਣ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਸ਼ੁਕ ਅਤੇ ਸ਼ਰਣਾ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਹੇ ਅਨੁਸਾਰ ਆਦੇਸ਼ ਮਿਲੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਲਜਜਤ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇਕ ਦੂਜੇ ਵੱਲ ਵੇਖਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਫਿਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਦੀਆਂ ਘੋਸ਼ਣਾਵਾਂ ਕਰਦਿਆਂ ਦਰਬਾਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਦਸ ਸੀਸਾਂ ਵਾਲੇ ਰਾਵਣ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨੇੜੇ ਖੜ੍ਹੇ ਮਹੋਦਰ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਫ਼ੌਰਨ ਜਾ ਕੇ ਮੇਰੇ ਜਾਸੂਸ ਲਿਆਓ।" ਮਹੋਦਰ ਨੇ ਆਦੇਸ਼ ਮਿਲਦੇ ਹੀ ਜਾਸੂਸਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਲਿਆ। ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ ਦੇ ਹੁਕਮ 'ਤੇ ਜਾਸੂਸ ਆਏ, ਉਹ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਜਿੱਤ ਦੀਆਂ ਅਸੀਸਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਫਿਰ ਰਾਵਣ, ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਸਵਾਮੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਫ਼ਾਦਾਰ, ਬਹਾਦੁਰ ਤੇ ਨਿਡਰ ਜਾਸੂਸਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ, "ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੋਂ ਜਾ ਕੇ ਰਾਮ ਦੇ ਇਰਾਦਿਆਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰੋ, ਉਹ ਜੋ ਉਸਦੇ ਨੇੜੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਰਾਜ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।" ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, "ਜਾਣੋ ਕਿ ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਸੁੱਦਾ ਹੈ, ਕਿਵੇਂ ਰਾਖੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਅੱਜ ਉਹ ਕੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਹਰ ਗੱਲ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਵੇਖੋ ਤੇ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸੋ।" ਰਾਵਣ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਜਦੋਂ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਜਾਸੂਸਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪਤਾ ਲਗਾ ਲਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਰਾਜੇ ਘੱਟ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਾਸੂਸਾਂ ਨੇ "ਜਿਵੇਂ ਆਦੇਸ਼" ਆਖਿਆ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਰਾਵਣ ਦੀ ਵਾਹ ਵਾਹ ਕੀਤੀ, ਇਕ ਬੱਬਰ ਸ਼ੇਰ ਅੱਗੇ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਰਾਵਣ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਉਥੋਂ ਨਿਕਲ ਗਏ। ਇਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀਆ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਜਾਸੂਸ ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। ਉਹ ਸੁਵੇਲਾ ਪਹਾੜ ਦੇ ਨੇੜੇ ਲੁਕ ਕੇ, ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਸੁਗਰੀਵ ਤੇ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਵੇਖਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਾਨਰ ਸੈਨਾ ਵੇਖੀ, ਉਹ ਡਰ ਨਾਲ ਕੰਬਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਪਰ ਧਰਮਾਅਤਮਾ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਲਿਆ। ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੇ, ਜੋ ਉਥੇ ਮੌਜੂਦ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇਕ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ ਤੇ ਕਿਹਾ, "ਇਹ ਦੁਸ਼ਟ ਹੈ।" ਮੁੱਖ ਰਾਕਸ਼ਸ ਨੂੰ ਬੰਦਰਾਂ ਵਲੋਂ ਮਾਰਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਪਰ ਰਾਮ ਨੇ ਦਇਆ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੋਰ ਜਾਸੂਸਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਛੁਡਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਜਾਸੂਸ, ਜੋ ਬਹਾਦਰ ਤੇ ਤੇਜ਼ ਵਾਨਰਾਂ ਵਲੋਂ ਤੰਗ ਆ ਗਏ ਸਨ, ਹੱਫਦੇ ਤੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਮੁੜ ਲੰਕਾ ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਗਏ। ਫਿਰ, ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਯੁੱਧ ਕਾਂਡ ਦੇ ਤੀਸਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ, ਜਾਦੂਈ ਲੰਕਾ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਜਾਸੂਸਾਂ ਨੇ ਆ ਕੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਰਾਮ ਆਪਣੀ ਅਟੱਲ ਸੈਨਾ ਸਮੇਤ ਸੁਵੇਲਾ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਡੇਰਾ ਲਾਏ ਹੋਏ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਰਾਵਣ ਨੇ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਮਹਾਂਬਲੀ ਰਾਮ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਥੋੜ੍ਹਾ ਚਿੰਤਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਸ਼ਾਰਦੂਲ ਨੂੰ ਪੁਕਾਰਿਆ, "ਤੇਰਾ ਚਿਹਰਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਲੱਗ ਰਿਹਾ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੀ ਜੀਵ। ਕਿਤੇ ਤੂੰ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆਏ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਨਹੀਂ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ?" ਰਾਵਣ ਦੇ ਪੁੱਛਣ 'ਤੇ, ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ ਸਮਾਨ ਸ਼ਾਰਦੂਲ ਡਰ ਦੇ ਮਾਰੇ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਬੋਲਿਆ, "ਮਹਾਰਾਜ, ਇਹ ਵਾਨਰ ਮੁੱਖੀਆਂ ਨੂੰ ਭਟਕਾਇਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਬਹਾਦੁਰ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹਨ, ਉਪਰੋਂ ਰਾਘਵ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਨਾ ਵੀ ਅਸੰਭਵ ਹੈ। ਹਰ ਪਾਸੇ ਪਹਾੜਾਂ ਵਰਗੇ ਵਾਨਰਾਂ ਨੇ ਰਸਤਾ ਰੋਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।" "ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਅੰਦਰ ਗਿਆ ਤੇ ਸੈਨਾ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਵੇਖ ਲਿਆ, ਤਾਂ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ ਤੇ ਕਈ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਜਾਂਚਿਆ। ਮੈਨੂੰ ਵਾਨਰਾਂ ਨੇ ਗੋਡਿਆਂ, ਮੁੱਕਿਆਂ, ਦੰਦਾਂ ਤੇ ਹਥੇਲੀਆਂ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਮਾਰਿਆ, ਤੇ ਫੌਜ ਵਿਚਕਾਰ ਘਸੀਟਿਆ। ਹਰ ਪਾਸੇ ਖਿੱਚਦੇ ਹੋਏ, ਮੈਨੂੰ ਰਾਮ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਗਿਆ, ਮੇਰਾ ਸਰੀਰ ਖੂਨ ਨਾਲ ਲਥਪਥ ਸੀ, ਤਾਕਤ ਘੱਟ ਹੋ ਗਈ ਸੀ ਤੇ ਹੋਸ਼ ਵੀ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ।" "ਜਦੋਂ ਵਾਨਰ ਮੈਨੂੰ ਮਾਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਮੈਂ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ। ਰਾਘਵ ਦੀ ਦਇਆ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਇਸਨੂੰ ਨਾ ਮਾਰੋ,' ਤੇ ਮੈਂ ਬਚ ਗਿਆ।" "ਹੁਣ ਰਾਮ, ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਲੰਕਾ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਖੜਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਮਹਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਪਹਾੜਾਂ ਤੇ ਪੱਥਰਾਂ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਰ ਕਰ ਲਿਆ। ਉਹ ਗਰੁੜ ਰੂਪ ਦੀ ਵਿਧੀ ਨਾਲ, ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਵਾਨਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਲੰਕਾ ਵੱਲ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ।" "ਉਹ ਕਿਲ੍ਹੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਜਲਦੀ ਇੱਕ ਫੈਸਲਾ ਕਰੋ: ਜਾਂ ਤਾਂ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਦੇ ਦਿਓ ਜਾਂ ਜੰਗ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾਓ।" ਇਹ ਸਭ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਰਾਵਣ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ਾਰਦੂਲ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਚਾਹੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਗੰਧਰਵ, ਜਾਂ ਦਾਨਵ ਵੀ ਮੇਰੇ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜ ਪੈਣ, ਮੈਂ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਛੱਡਾਂਗਾ, ਭਾਵੇਂ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਡਰ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ।" ਇਹ ਆਖਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਹਾਂਬਲੀ ਰਾਵਣ ਨੇ ਫਿਰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੂੰ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਹੈ, ਦੱਸ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਾਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੌਣ ਕੌਣ ਮਹਾਂਵੀਰ ਹਨ? ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਮਕ, ਰੂਪ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਦੱਸ, ਕੌਣ ਕਿਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਜਾਂ ਪੌਤਰਾ ਹੈ?" "ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ ਜਾਣ ਕੇ, ਮੈਂ ਅਨੁਸਾਰ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਾਂਗਾ। ਜੰਗ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਜਾਣੇ।" ਫਿਰ, ਰਾਵਣ ਦੇ ਪੁੱਛਣ 'ਤੇ, ਸਰਵੋਤਮ ਜਾਸੂਸ ਸ਼ਾਰਦੂਲ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕਿਹਾ, "ਇੱਥੇ ਰਾਜਸਾ ਅਤੇ ਅਰਕਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਜੋ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਅਜੈ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਜਾਮਵੰਤ ਹੈ, ਜੋ ਗਦਗਦ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ ਤੇ ਜਿਸ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।" "ਇੱਥੇ ਗਦਗਦ ਦਾ ਹੋਰ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ਤਕ੍ਰਤੁ ਦੇ ਗੁਰੂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਅਕੇਲੇ ਹੀ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇੱਥੇ ਸੁਸ਼ੇਣ ਹੈ, ਜੋ ਧਰਮ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਧੀਰਜਵਾਨ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਦਧਿਮੁਖ ਹੈ, ਜੋ ਸੋਮਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਸੁਭਾਵਕ ਹੈ।" "ਇੱਥੇ ਸੁਮੁਖ, ਦੁਰਮੁਖ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ ਗਤੀ ਵਾਲਾ ਵੈਗਦਰਸ਼ੀ ਹਨ। ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ, ਖੁਦ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕਰਤਾ ਨੇ ਮੌਤ ਨੂੰ ਵਾਨਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਹੈ।" "ਇੱਥੇ ਨੀਲ ਹੈ, ਜੋ ਫੌਜ ਦਾ ਸੈਨਾਪਤੀ ਅਤੇ ਅੱਗ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ; ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਹਨੁਮਾਨ ਹੈ, ਜੋ ਵਾਯੂ ਦੇਵਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੁੱਤਰ ਹੈ।" "ਇੱਥੇ ਅੰਗਦ ਹੈ, ਜੋ ਇੰਦਰ ਦਾ ਪੌਤਰਾ ਅਤੇ ਅਟੱਲ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਨੌਜਵਾਨ ਹੈ। ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਮੈੰਦ ਅਤੇ ਦਵਿਵਿਦ ਹਨ, ਜੋ ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਕુમਾਰਾਂ ਦੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਪੁੱਤਰ ਹਨ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਾਸੂਸਾਂ ਨੇ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਰਾਮ ਦੀ ਸੈਨਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਹਾਂਵੀਰਾਂ ਬਾਰੇ ਸਾਰੀਆਂ ਜਾਣਕਾਰੀਆਂ ਦੱਸੀ।