ਕੁਸ਼ਿਕ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਰਾਮ ਜੀ ਇੱਥੇ ਆਏ ਸੀ ਤੇ ਕੀ ਮੇਰੇ ਆਚਾਰਯ ਨੇ, ਵੱਡੇ ਉੱਚੇ ਮਨ ਵਾਲੇ ਰਾਮ ਜੀ ਦੀ ਆਦਰ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ? ਕੀ ਮੇਰੇ ਆਚਾਰਯ ਨੇ ਸ਼ਾਂਤ ਮਨ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਆਏ ਰਾਮ ਜੀ ਵਲੋਂ ਆਦਰ ਸਤਿਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ? ਜਦੋਂ ਇਹ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛੇ ਗਏ, ਤਾਂ ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਚਤੁਰ ਅਤੇ ਬੋਲਣ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼ਤਾਨੰਦ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਹੇ ਮुनੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮੇਰੇ ਵਲੋਂ ਕੋਈ ਭੀ ਕਮੀ ਨਹੀਂ ਰਹੀ। ਜਿਵੇਂ ਰੇਣੁਕਾ ਭਾਰਗਵ ਮੁਨੀ ਨਾਲ ਮਿਲੀ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਮੈ ਵੀ ਆਪਣੀ ਧਰਮਪਤਨੀ ਨਾਲ ਮਿਲਾਇਆ।" ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਇਹ ਗਿਆਨ ਭਰੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਸ਼ਤਾਨੰਦ ਨੇ ਰਾਮ ਜੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਆਖਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਆ ਗਏ, ਇਹ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ! ਹੇ ਰਾਘਵ, ਤੁਹਾਡੀ ਇੱਥੇ ਆਮਦ ਵੱਡੀ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਵਰਗਾ ਅਜੇਤ ਮਹਾ ਤਪਸਵੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਆਇਆ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਜਿਸ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਦੀ ਕੋਈ ਹੱਦ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਅਪਾਰ ਹੈ, ਮੈਂ ਉਸ ਦਾ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ। ਰਾਮ, ਤੁਹਾਡੇ ਵਰਗਾ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਧਰਤੀ ਤੇ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਕੁਸ਼ਿਕ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਵੱਡੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਉਹ ਤੁਹਾਡਾ ਰੱਖਵਾਲਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ, ਜਿੰਨੀ ਮੇਰੀ ਸਮਝ ਹੈ, ਮੈਂ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਮਹਾਤਮਾ ਦੀ ਕਥਾ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਤੌਰ ਤੇ, ਜਿਵੇਂ ਵਾਪਰਿਆ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹਾਂ। ਉਹ ਇਕ ਧਰਮਾਤਮਾ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਵੱਡੇ ਸਮਰਥ ਤੇ ਗਿਆਨ ਵਾਲਾ, ਜੋ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਦੁਸ਼ਮਨਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਦਾ ਰਿਹਾ ਤੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਜਾ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਸਦਾ ਸਮਰਪਿਤ ਸੀ। ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਕੁਸ਼ ਨਾਮਕ ਰਾਜਾ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਕੁਸ਼ਨਾਭਾ ਹੋਏ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਤੇ ਧਰਮਾਤਮਾ ਸਨ। ਕੁਸ਼ਨਾਭਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਗਾਧੀ ਹੋਏ, ਤੇ ਗਾਧੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਮਹਾਨ ਤੇਜਸਵੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਹੋਏ। ਇਹ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਇਕ ਵਾਰੀ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਵੱਡੀ ਫੌਜ ਇਕੱਠੀ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਫੌਜੀ ਦਲਾਂ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਸ਼ਹਿਰਾਂ, ਰਾਜਿਆਂ, ਦਰਿਆਵਾਂ, ਮਹਾਨ ਪਹਾੜਾਂ, ਅਤੇ ਹੇਰ-ਫੇਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਤਪੋਵਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਗਏ। ਆਖਰਕਾਰ, ਉਹ ਵਸੀਸ਼ਠ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਪਹੁੰਚੇ। ਉਹ ਆਸ਼ਰਮ ਸੁੰਦਰ ਲਤਾਵਾਂ ਤੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਜਾਨਵਰ ਵੱਸਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਸਿੱਧ, ਗੰਧਰਵ, ਤੇਵਤਾਵਾਂ ਆਉਂਦੇ ਜਾਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਦਾਨਵਾਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ, ਕਿੰਨਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਹਰ ਥਾਂ ਸ਼ਾਂਤ ਮ੍ਰਿਗ ਚਰਦੇ, ਅਤੇ ਦੁਇਜ ਮੁਨੀਆਂ ਦੀ ਟੋਲੀਆਂ ਉੱਥੇ ਰਹਿੰਦੀ। ਉੱਥੇ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸਭਾਵਾਂ, ਦੇਵਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ, ਤੇ ਵੱਡੇ ਤਪਸਵੀ ਮਹਾਤਮਾ ਰਹਿੰਦੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਅੱਗ ਵਰਗੀ ਸੀ। ਆਸ਼ਰਮ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਰਹਿੰਦਾ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਰਗੇ ਦਿਸਦੇ, ਕੁਝ ਸਿਰਫ਼ ਪਾਣੀ ਤੇ, ਕੁਝ ਹਵਾ ਤੇ, ਤੇ ਕੁਝ ਸਿਰਫ਼ ਪੱਤਿਆਂ ਤੇ ਜੀਵਨ ਧਾਰਦੇ। ਕੁਝ ਫਲ-ਮੂਲ ਖਾਣ ਵਾਲੇ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੇ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਅਤੇ ਵਲਖਿਲਿਆ ਰਿਸ਼ੀ ਜਪ-ਤਪ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦੇ। ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਚਾਰ ਚੁਫੇਰੇ ਵੈਖਾਨਸ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਵੀ ਸ਼ੋਭਾ ਸੀ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਜੋ ਜਿੱਤੂ ਤੇ ਮਹਾਨ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਸੀਸ਼ਠ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਵਰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਸੀ। ਹੁਣ, ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਬਾਲ ਕਾਂਡ ਦੀ ਬਾਵੰਜਵੀਂ ਸਰਗਾ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੋ। ਜਦ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋਈ। ਉਹ ਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਵਸੀਸ਼ਠ, ਜੋ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਗਏ ਤੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਦਰ ਨਾਲ ਬੈਠਣ ਲਈ ਆਸਨ ਦਿੱਤਾ। ਜਦ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਬੈਠ ਗਏ, ਤਾਂ ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਿਵਾਜ ਅਨੁਸਾਰ ਫਲ ਤੇ ਮੂਲ ਭੇਟ ਕੀਤੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਸੀਸ਼ਠ ਵਲੋਂ ਆਦਰ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਤਪਸਵੀ, ਹਵਨ ਕੁੰਡਾਂ ਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਖੈਰੀਅਤ ਪੁੱਛੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੂੰ, ਜੋ ਮੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਤੇ ਵੱਡੇ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਸਨ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਖ-ਸਮਾਚਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ, ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੇ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ, ਰਾਜਾ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ, ਜੋ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਬੈਠੇ ਸਨ ਤੇ ਵੱਡੀ ਤਪੱਸਿਆ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਰਾਜਨ, ਸਭ ਕੁਝ ਠੀਕ ਹੈ? ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਧਰਮ ਨਾਲ ਰਾਜ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਤੇ ਇੱਕ ਉੱਚ ਰਾਜਾ ਵਾਂਗ ਚਲਦੇ ਹੋ? ਕੀ ਤੁਹਾਡੇ ਨੌਕਰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਬੰਧਿਤ ਹਨ? ਕੀ ਉਹ ਤੁਹਾਡੀ ਆਗਿਆ ਮੰਨਦੇ ਹਨ? ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਦੁਸ਼ਮਨਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਚੁੱਕੇ ਹੋ? ਹੇ ਨਰਸ਼ਰੋਮਣੀ, ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਫੌਜਾਂ, ਖਜ਼ਾਨਾ, ਮਿੱਤਰ, ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਪੋਤਿਆਂ ਦੀ ਖੈਰੀਅਤ ਹੈ?" ਰਾਜਾ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਹਰ ਥਾਂ ਸੁਖ-ਸ਼ਾਂਤੀ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਵਸੀਸ਼ਠ, ਜੋ ਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸਨ, ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਧਰਮਕਥਾ ਵਿਚ ਲੀਨ ਰਹਿਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਦੋਵੇਂ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਫਿਰ, ਗੱਲਬਾਤ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ, ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੇ, ਹੇ ਰਘੁਕੁਲ ਨੰਦਨ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਮਿਸਕਰਾ ਕੇ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਤੇ ਤੇਰੀ ਮਹਾਨ ਫੌਜ ਦੀ ਆਤਿਥਿਆ ਕਰਾਂ। ਮੇਰੀ ਤਰਫੋਂ ਜੋ ਯੋਗ ਆਦਰ ਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਹੈ, ਉਹ ਕਬੂਲ ਕਰ। ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਮਹਾਨ ਅਤਿਥੀ ਹੋ, ਰਾਜਨ, ਤੇ ਪੂਰੇ ਆਦਰ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋ।" ਇਹ ਸੁਣਕੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ, ਜੋ ਵੱਡੇ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤੇਰੀ ਸਵਾਗਤ ਭਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਹੀ ਮੇਰੇ ਲਈ ਸਭ ਕੁਝ ਹੋ ਗਿਆ।" ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਆਦਰਨੀਯ, ਜੋ ਕੁਝ ਫਲ, ਮੂਲ ਤੇ ਪਾਣੀ ਤੇਰਾ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਤੇਰੀ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਕਿਰਪਾ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮੇਰੇ ਲਈ ਪੂਰਾ ਆਦਰ ਹੈ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਹੁਣ ਵਿਦਾ ਲੈਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰੇਮ ਭਰੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਵੇਖੋ।" ਜਦ ਰਾਜਾ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਵਸੀਸ਼ਠ, ਜੋ ਧਰਮੀ ਤੇ ਉੱਚ ਮਨ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਨਿਮੰਤਰਣ ਦੇਣ ਲੱਗ ਪਏ।