ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਰਾਵਣ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਵਾਨਰ ਸੈਨਾ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਨਾਇਕਾਂ ਦੀ ਵੱਡਿਆਈ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਸੈਨਾ-ਪਤੀ, ਜੋ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਗੁਫਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਜੰਗਲ ਦੇ ਹਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਵੱਡੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨੂੰ ਉਖਾੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਗੂੰਜਦਿਆਂ ਹੋਇਆ ਆਪਣੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਦਾ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਕ ਹੈ। ਇਹ ਵਾਨਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਵਾਂਗ ਖੇਡਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਲੱਖਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਵਾਨਰ ਉਸਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਵੱਡੇ-ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਵਾਨਰ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਬਲ ਤੇ ਸ਼ੌਰਯ ਤੇ ਮਾਣ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇਹ ਨਾਇਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਗਵਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਟੱਲ ਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਸੈਨਾ-ਪਤੀ ਪ੍ਰਮਥੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਇੱਕ ਹਵਾ ਨਾਲ ਚੱਲਦੇ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਦੇਖ ਰਹੇ ਹੋ। ਤੇਜ਼-ਚਲਾਕ ਵਾਨਰਾਂ ਦੀ ਇਹ ਫੌਜ ਚਹੁੰ ਪਾਸੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਘੁੰਮ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਨਾਲ ਉੱਡਦੀ ਲਾਲ ਮਿੱਟੀ ਹਰ ਥਾਂ ਚਮਕ ਰਹੀ ਹੋਵੇ। ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਗਾੜ੍ਹੀ ਮਿੱਟੀ ਵਾਰ ਵਾਰ ਉੱਡਦੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਕਾਲੇ-ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੇ, ਲੰਮੀ ਪੂੰਛ ਵਾਲੇ, ਬੜੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ ਵਾਨਰ ਹਨ। ਰਾਜਨ, ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਾਨਰਾਂ ਵਲੋਂ ਬਣੇ ਪੁਲ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹੋ, ਉਥੇ ਲੰਮੀ ਪੂੰਛ ਵਾਲਾ ਵਾਨਰਾਂ ਦਾ ਅਗਵਾ ਗਵਕਸ਼ਾ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਵਾਨਰ ਗੂੰਜ ਰਹੇ ਹਨ, ਲੰਕਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬਲ ਨਾਲ ਚੂਰ-ਚੂਰ ਕਰਨ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਦਰੱਖਤ ਸਦਾ ਫਲ ਲੈ ਕੇ ਭੰਭੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਉਹ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਸੂਰਜ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਚਮਕ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ, ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿਸਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਹਿਰਣ ਤੇ ਪੰਛੀ ਵੀ ਉਹੀ ਰੰਗ ਧਾਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ 'ਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਕਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ, ਉਥੇ ਇੱਛਾ-ਫਲਦਾਇਕ ਦਰੱਖਤ ਸਦਾ ਫਲ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਮਹਾਨ ਸੁਨਹਿਰੀ ਪਹਾੜ 'ਤੇ, ਜਿੱਥੇ ਸਭ ਤੋਂ ਕੀਮਤੀ ਮਧੂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਉਹ ਅਗਵਾ ਵਾਨਰ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਅਗਵਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕੇਸਰੀ ਹੈ, ਜੋ ਸੈਨਾ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ। ਸੱਠ ਹਜ਼ਾਰ ਸੁਨਹਿਰੀ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਹੇ ਪਾਪ-ਰਹਿਤ ਰਾਜਨ, ਇੱਕ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧੀਆ ਹੋ। ਉਥੇ ਕੁਝ ਵਾਨਰ ਪੀਲੇ, ਕੁਝ ਚਿੱਟੇ, ਕੁਝ ਤਾਂਬੀ ਰੰਗ ਦੇ, ਤੇ ਕੁਝ ਮਧੂ ਰੰਗ ਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸਭ ਦੂਰਲੇ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੰਦ ਤੇ ਨਖ਼ ਤੇਜ਼ ਹਨ, ਉਹ ਚਾਰ-ਦੰਦ ਵਾਲੇ ਸਿੰਘਾਂ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਬਬਬਰ ਸ਼ੇਰਾਂ ਵਾਂਗ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਪਹੁੰਚਣ ਔਖੇ ਹਨ। ਉਹ ਸਭ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਹਨ, ਅੱਗ ਦੇ ਨਾਗਾਂ ਵਾਂਗ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪੂੰਛਾਂ ਬਹੁਤ ਲੰਮੀਆਂ ਤੇ ਉੱਥੀਆਂ ਹਨ, ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਹਾਥੀਆਂ ਵਾਂਗ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਵੱਡੇ ਪਹਾੜਾਂ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਗੋਲ ਤੇ ਪੀਲੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਾਲ ਤੇ ਬੋਲ ਭਿਆਨਕ ਹਨ। ਉਹ ਸਭ ਲੰਕਾ ਵੱਲ ਤਾਕਦੇ ਹੋਏ ਖੜੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕੁਟਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋਣ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਗਵਾ ਵੀਰਤਾ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਖੜਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਦਾ ਜਿੱਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸ਼ਤਬਲੀ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਸੈਨਾ ਨਾਲ ਲੰਕਾ ਨੂੰ ਚੂਰ ਕਰਨ ਦੀ ਆਸ ਰੱਖਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਬਹਾਦਰ, ਤਾਕਤਵਰ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ੌਰਯ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਹੈ। ਰਾਮ ਚੰਦ੍ਰ ਜੀ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ, ਇਹ ਵਾਨਰ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਦੀ ਵੀ ਪਰਵਾਹ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਗਜ, ਗਵਕਸ਼, ਗਵਯ, ਨਲ ਅਤੇ ਨੀਲ ਵੀ ਉੱਚੇ ਦਰਜੇ ਦੇ ਵਾਨਰ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਰ ਇੱਕ ਸੂਰਮਾ ਦਸ ਕਰੋੜ ਵਾਨਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਹੋਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਾਨਰ ਵੀ ਵਿਂਧਿਆਚਲ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕਰਨੀ ਅਸੰਭਵ ਹੈ। ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਨ, ਇਹ ਸਭ ਬੇਅੰਤ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵੱਡੇ ਪਹਾੜਾਂ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਤੇ ਉਹ ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਉਖਾੜ ਕੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਟੁਕੜਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤੁਸੀਂ ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਯੁੱਧ ਕਾਂਡ ਦੇ ਅਠਾਈਵੀਂ ਸਰਗਾ ਨੂੰ ਸੁਣੋ। ਸਰਣ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਸ਼ੁਕ ਨੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਰਾਵਣ ਨੂੰ, ਸਾਰੀ ਸੈਨਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰ ਕੇ, ਅੱਗੇ ਦੱਸਿਆ—"ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹੋ, ਜੋ ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ ਮਹਾਨ ਹਾਥੀਆਂ ਵਾਂਗ, ਜਾਂ ਗੰਗਾ ਦੇ ਬਰਗਦ ਦੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਵਾਂਗ, ਜਾਂ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੇ ਸਾਲ ਦਰੱਖਤਾਂ ਵਾਂਗ ਖੜੇ ਹਨ? ਇਹ ਸਭ ਜਿੱਤਣਾ ਔਖਾ ਹੈ, ਬੜੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਮਨ-ਮੁਤਾਬਕ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਦੈਤਿਆਂ ਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਤੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਰਗੀ ਵੀਰਤਾ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਨੌ, ਪੰਜ, ਤੇ ਸੱਤ ਕਰੋੜਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਹੈ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਬਰਛੀਆਂ ਤੇ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਟੋਲੀਆਂ ਵੀ ਹਨ। ਇਹ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦੇ ਮੰਤਰੀ ਹਨ, ਜੋ ਸਦਾ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਵਾਨਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਹਨ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਮਨ-ਮੁਤਾਬਕ ਰੂਪ ਧਾਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਦੋ ਨੌਜਵਾਨ ਦੇਖ ਰਹੇ ਹੋ, ਜੋ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਲੱਗਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੈੰਦ ਤੇ ਦਵਿਵਿਦ ਹਨ; ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਸਾਨੀ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੱਲੋਂ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦਿਤ ਹਨ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪੀ ਚੁੱਕੇ ਹਨ; ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਲੰਕਾ ਨੂੰ ਚੂਰ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਤੁਹਾਨੂੰ ਖੜਾ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ, ਟੁੱਟੇ ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ, ਉਹ ਵਾਨਰ ਹੈ ਜੋ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਵੀ ਹਿਲਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਉਹ ਹੈ ਜੋ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਵੈਦੇਹੀ ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਜਾਵੇਗਾ; ਇਸ ਵਾਨਰ ਨੂੰ ਤੱਕੋ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਤੁਸੀਂ ਵੇਖਿਆ ਸੀ, ਹੁਣ ਮੁੜ ਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਕੇਸਰੀ ਦਾ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਪਵਨ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਹੈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨੁਮਾਨ, ਜਿਸਨੇ ਸਮੁੰਦਰ ਪਾਰ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਹ ਵਾਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਅਗਲਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਵੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਬੜੀ ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ, ਤੇ ਜਿਸਦੀ ਚਾਲ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਇੱਕ ਵਾਰ, ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ, ਉਗਦੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਭੁੱਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਤਿੰਨ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਦੂਰ ਉਤਰ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੋਚਿਆ, "ਮੈਂ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਫੜ ਲਵਾਂਗਾ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਭੁੱਖ ਨਹੀਂ ਮਿਟੇਗੀ," ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਬਲ ਉੱਤੇ ਮਾਣ ਕਰਦਿਆਂ ਛਾਲ ਮਾਰੀ। ਪਰਮ-ਅਗਮ ਦੇਵਤਾ, ਜਿਸਨੂੰ ਨਾ ਰਿਸ਼ੀ ਤੇ ਨਾ ਦੈਤਿਆ ਹੀ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੇ ਸਨ, ਉਸ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚ ਸਕਿਆ ਤੇ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਦੇ ਸਮੇਂ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਡਿੱਗਣ ਤੇ ਉਸਦੇ ਜਬੜੇ ਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਚੋਟ ਲੱਗੀ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਸਨੂੰ 'ਹਨੁਮਾਨ'—ਮਜ਼ਬੂਤ ਜਬੜਾ ਵਾਲਾ—ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮੇਰੇ ਆਉਣ ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਨਾਲ, ਇਹ ਵਾਨਰ ਮੈਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਇਸਦੀ ਤਾਕਤ, ਰੂਪ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਨਾ ਅਸੰਭਵ ਹੈ। ਇਹੀ ਇੱਕ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੇ ਬਲ ਨਾਲ ਲੰਕਾ ਨੂੰ ਚੂਰ ਕਰਨ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ; ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਤੁਹਾਡਾ ਝੰਡਾ ਹੁਣ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ—ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਵਾਨਰ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਭੁੱਲ ਸਕਦੇ ਹੋ?