ਰਾਵਣ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਵਾਨਰ ਸੈਨਾ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਅਤੇ ਬਲ ਦੇ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਚਲ ਰਹੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਸਾਰਣ ਨੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ, "ਰਾਜਨ! ਇਹ ਜੋ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਵਾਨਰ ਹੈ, ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਦੰਭ ਹੈ। ਇਹ ਇੰਦ੍ਰ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਰੂਪ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦੀ ਟੋਲੀਆਂ ਦਾ ਅਗੂ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇੱਕ ਯੋਜਨ ਦੂਰ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਆਪਣੀ ਦੇਹ ਨਾਲ ਇੱਕ ਯੋਜਨ ਉੱਚਾਈ ਤੱਕ ਕੁਦ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਚੌਪਾਇਆ ਜੰਤੂਆਂ ਵਿੱਚ ਇਸਦੇ ਵਰਗਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਸਮਨਦਾਨਾ ਨਾਮਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਵਾਨਰ ਪਿਤਾਮਹ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਇਹੋ ਦੰਭ, ਇਕ ਵਾਰ, ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਇੰਦ੍ਰ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਜਿੱਤ ਨਾਹ ਹੋਈ, ਪਰ ਕਦੇ ਹਾਰਿਆ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਸਭ ਅਗੂਆਂ ਵਿੱਚ ਅਗੂ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਵੀਰਤਾ ਇੰਦ੍ਰ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਗੰਧਰਵਾ ਕੁਮਾਰੀ ਤੋਂ, ਅੰਧਕਾਰਮਈ ਰਾਹੀਂ, ਜਨਮਿਆ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹਾਂਯੁੱਧ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵੈਸਰਵਣ ਰਾਜਾ ਜੰਬੂ ਵ੍ਰਿਖਸ਼ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਉਥੇ ਇਹ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਸੀ। ਕਈ ਕਿੰਨਰ ਇਸਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਤੁਹਾਡੇ ਭਰਾ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ। ਉਸ ਥਾਂ ਤੇ, ਇਹ ਮਹਾਨ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ, ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਾਨਰ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਕ੍ਰਥਨਾ ਹੈ, ਸਦਾ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਆਪਣੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਲੱਖਾਂ ਕਰੋੜਾਂ ਵਾਨਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਖੜਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਹੀ ਲੰਕਾ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਦੀ ਆਸ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਗੰਗਾ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਮੁਖੀਆਂ ਨੂੰ ਡਰਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਤੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਟੋਲੀਆਂ ਦਾ ਸਵਾਮੀ, ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਗੁਫਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਗੱਜਦਾ ਹੈ, ਜੰਗਲੀ ਹਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਵੱਡੇ ਦਰੱਖਤ ਉਖਾੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਾਨਰ ਇੰਦ੍ਰ ਵਾਂਗ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਲੱਖਾਂ ਕਰੋੜਾਂ ਵਾਨਰ ਇਸਦੇ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਚਲਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ, ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਾਣ ਵਾਲੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦਾ ਅਗੂ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮਾਥੀ ਨਾਮਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ, ਜਿਸਦੀ ਗਤੀ ਰੋਕਣ ਵਾਲੀ ਨਹੀਂ, ਰਾਜਨ! ਤੁਸੀਂ ਉਸਨੂੰ ਵੇਖ ਰਹੇ ਹੋ, ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਨਾਲ ਉੱਡਦਾ ਬੱਦਲ। ਉਸਦੀ ਫੌਜ ਚੁਸਤ, ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਹੈ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦੀ ਧੂੜ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੀ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਮੋਟੀ ਧੂੜ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਉੱਡਦੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਇਹ ਕਾਲੇ-ਚਿਹਰੇ, ਲੰਮੀ-ਪੂੰਛ ਵਾਲੇ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਵਾਨਰ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਸੌ ਲੱਖ ਵਾਨਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਪੁਲ ਵੇਖਦੇ ਹੋ, ਉਥੇ ਗਵਕਸ਼ਾ ਨਾਮਕ ਲੰਮੀ-ਪੂੰਛ ਵਾਲਾ ਵਾਨਰ ਅਗੂ ਹੈ। ਉਹਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਵਾਨਰ ਗੱਜ ਰਹੇ ਹਨ, ਲੰਕਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬਲ ਨਾਲ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ, ਜਿੱਥੇ ਦਰੱਖਤ ਸਦਾ ਫਲਦਾਰ ਹਨ ਤੇ ਮਧੁਮੱਖੀਆਂ ਘੁੰਮਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਪਹਾੜ, ਜਿਸਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਸੂਰਜ, ਜੋ ਸਮਾਨ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਹਿਰਣ ਤੇ ਪੰਛੀ ਵੀ ਉਹੋ ਜਿਹੀ ਰੰਗਤ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ—ਉਸ ਪਹਾੜ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਉੱਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦੇ, ਜਿੱਥੇ ਕਾਮਨਾ ਪੂਰਨ ਕਰਦੇ ਦਰੱਖਤ ਸਦਾ ਫਲ ਲਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਮਹਾਨ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ, ਜਿੱਥੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਿੰਗਾ ਮਧੁ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਸੋਨੇ ਦੇ ਪਹਾੜ ਤੇ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ। ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਅਗੂਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਕੇਸਰੀ ਹੈ, ਉਹ ਟੋਲੀ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹੈ। ਸਾਠ ਹਜ਼ਾਰ ਸੋਨੇ ਦੇ ਪਹਾੜ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਰਾਜਨ! ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧੀਆ ਹੋ, ਉਹ ਵੀ ਇੱਕ ਵਧੀਆ ਪਹਾੜ ਹੈ। ਉਥੇ ਕੁਝ ਵਾਨਰ ਪੀਲੇ, ਕੁਝ ਚਿੱਟੇ, ਕੁਝ ਤਾਮਰ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੇ, ਕੁਝ ਮਧੁ-ਰੰਗੀ ਹਨ। ਉਹ ਸਭ ਦੂਰਲੇ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੰਦ ਤੇ ਨਖ਼ ਹਥਿਆਰ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ ਹਨ, ਚਾਰੇ ਦੰਦਾਂ ਵਾਲੇ, ਸ਼ੇਰਾਂ ਵਾਂਗ, ਬਬੂਹਿਆਂ ਵਾਂਗ ਡਰਾਉਣੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚਣਾ ਔਖਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਭ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਤਪਦੇ ਹਨ, ਸਾਂਪਾਂ ਵਾਂਗ ਲਾਲ ਲਪਕਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਲੰਮੀਆਂ, ਉੱਚੀਆਂ ਪੂੰਛਾਂ ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਹਾਥੀਆਂ ਵਾਂਗ ਲਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਵੱਡੇ ਪਹਾੜਾਂ ਵਰਗੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੱਜਣ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਗੋਲ ਤੇ ਪੀਲੀਆਂ ਹਨ, ਹਿਲਣ-ਜੁਲਣ ਤੇ ਬੋਲਣ ਵਿੱਚ ਡਰਾਉਣੇ ਹਨ। ਉਹ ਸਭ, ਜਿਵੇਂ ਲੰਕਾ ਨੂੰ ਕੁਚਲ ਰਹੇ ਹੋਣ, ਨਿਹਾਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਵਾਮੀ ਵੀਰਤਾ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਖੜਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਦਾ ਜਿੱਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸ਼ਤਬਲੀ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਹੀ ਲੰਕਾ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਦੀ ਆਸ ਰੱਖਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਸੂਰਵੀਰ, ਤਾਕਤਵਰ, ਆਪਣੇ ਬਲ ਤੇ ਅਡਿੱਠ ਹੈ। ਰਾਮ ਜੀ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ, ਇਹ ਵਾਨਰ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਵੀ ਪਰਵਾਹ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਗਜ, ਗਵਕਸ਼, ਗਵਯ, ਨਲ ਤੇ ਨੀਲ ਵੀ ਵਾਨਰ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਰ ਇੱਕ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦਸ ਕਰੋੜ ਵਾਨਰ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਿਂਧਿਆ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਾਨਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਬੇਹੱਦ ਹੈ, ਉਹ ਅਸਾਨੀ ਨਾਲ ਗਿਣੇ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੇ। ਇਹ ਸਭ, ਰਾਜਨ! ਬੇਅੰਤ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਦੇਹਾਂ ਵੱਡੇ ਪਹਾੜਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਇਹ ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਕੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ, ਵੈਦਿਕ ਮਹਾਨ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਯੁੱਧ ਕਾਂਡ ਦੇ ਅਠਾਈਂ ਸਰਗ ਦਾ ਵਰਣਨ ਸੁਣੋ। ਜਦੋਂ ਸਾਰਣ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣੀ, ਤਾਂ ਸ਼ੁਕ ਨੇ ਰਾਵਣ, ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਨੂੰ ਉਹ ਸਾਰੀ ਸੈਨਾ ਦੱਸ ਕੇ ਕਿਹਾ, "ਤੂੰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹੈਂ, ਜੋ ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਹਾਥੀਆਂ ਵਾਂਗ, ਜਾਂ ਗੰਗਾ ਦੇ ਵਟ-ਵ੍ਰਿੱਛਾਂ, ਸਾਲ ਦੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਜਾਂ ਹਿਮਾਚਲ ਦੇ ਪਹਾੜਾਂ ਵਾਂਗ ਖੜੇ ਹਨ? ਇਹ, ਰਾਜਨ! ਜਿੱਤਣ ਔਖੇ ਹਨ, ਬੜੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਰੂਪ ਧਾਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਦੈਤਿਆਂ ਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਵਰਗੇ ਲਗਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਵੀਰਤਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਖਾਂ ਕਰੋੜ ਹਨ—ਨੌ, ਪੰਜ, ਤੇ ਸੱਤ ਕਰੋੜ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਭਾਲੇ ਹਨ, ਤੇ ਸੈਂਕੜੇ ਟੋਲੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਸੂਗਰੀਵ ਦੇ ਮੰਤਰੀ ਹਨ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਵਾਨਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਹਨ, ਤੇ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਰੂਪ ਧਾਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਦੋ ਨੌਜਵਾਨ, ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਦੇਖ ਰਹੇ ਹੋ, ਜੋ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਉਹ ਮੈੰਦ ਤੇ ਦ੍ਵਿਵਿਦ ਹਨ। ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਦੋਵੇਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪੀ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਆਪਣੇ ਬਲ ਨਾਲ ਲੰਕਾ ਨੂੰ ਕੁਚਲ ਸਕਦੇ ਹਨ।