ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਜੀ ਨੇ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮਹਿਲਾ ਜਨਕ ਨੂੰ ਆਦਰ ਸਹਿਤ ਸੁਣਾਇਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਏ। ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਬਾਲਕਾਂਡ ਦੀ ਇਕਾਵੰਜਵੀ ਸਰਗਾ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੋ। ਜਦੋਂ ਸ਼ਤਾਨੰਦ ਨੇ ਮਹਾਨ ਵਿਦਵਾਨ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਉਚਾਰਣ ਕੀਤੇ ਬਚਨ ਸੁਣੇ, ਉਸ ਦੀ ਦੇਹ ਉੱਤੇ ਰੋਮਾਂਚ ਹੋ ਗਿਆ। ਗੌਤਮ ਜੀ ਦੇ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਤਪस्या ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਸਨ, ਕੇਵਲ ਰਾਮ ਜੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਹੀ ਅਦਭੁਤ ਚਮਤਕਾਰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਬੈਠਿਆ ਦੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਜੋ ਸਾਰਿਆਂ ਸਾਧੂਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗੇ: "ਹੇ ਮਹਾਂਮੁਨੀ! ਕੀ ਮੇਰੀ ਮਾਤਾ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਤਪस्या ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹੀ, ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ ਸੀ? ਕੀ ਮੇਰੀ ਉਹ ਮਾਤਾ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਰਾਮ ਜੀ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਦੇ ਉਪਹਾਰਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਸਤਕਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਲੌਕਿਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ? ਕੀ ਇਹ ਵੀ ਰਾਮ ਜੀ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਮੇਰੀ ਮਾਤਾ ਨੇ ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਕੀ ਦੁੱਖ ਸਹਿੜਿਆ ਸੀ? ਹੇ ਕਉਸ਼ਿਕ, ਕੀ ਮੇਰੀ ਮਾਂ, ਜੋ ਸਭ ਸਾਧੂ ਪਤਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ, ਰਾਮ ਜੀ ਦੀ ਦਰਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਗਈ ਸੀ? ਹੇ ਕਉਸ਼ਿਕ ਪੁੱਤਰ, ਕੀ ਮੇਰੇ ਆਚਾਰਯ ਨੇ ਵੀ ਰਾਮ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਹਨ, ਦਾ ਆਦਰ ਕੀਤਾ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਇੱਥੇ ਆਏ? ਕੀ ਮੇਰੇ ਆਚਾਰਯ ਨੇ, ਸ਼ਾਂਤ ਚਿੱਤ ਨਾਲ, ਰਾਮ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਆਦਰ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ?" ਇਹ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਵਿਦਵਾਨ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਜੋ ਬੜੀ ਸੁਝਾਣ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਸ਼ਤਾਨੰਦ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ: "ਹੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਮੁਨੀ, ਮੇਰੇ ਵਲੋਂ ਕੁਝ ਵੀ ਅਧੂਰਾ ਨਹੀਂ ਛੱਡਿਆ ਗਿਆ। ਤੇਰੀ ਮਾਤਾ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨਾਲ, ਬਿਲਕੁਲ ਉਵੇਂ ਹੀ ਮਿਲ ਗਈ ਜਿਵੇਂ ਰੇਣੁਕਾ ਭਾਰਗਵ ਨਾਲ ਮਿਲੀ ਸੀ।" ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਸ਼ਤਾਨੰਦ ਨੇ ਰਾਮ ਜੀ ਵੱਲ ਮੁੜ ਕੇ ਆਦਰ ਸਹਿਤ ਕਿਹਾ, "ਤੁਹਾਡਾ ਇੱਥੇ ਆਉਣਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ੁਭ ਹੈ, ਹੇ ਰਘੁਨੰਦਨ! ਤੁਹਾਡੀ ਕismet ਚੰਗੀ ਹੈ ਕਿ ਅਜਿਹੇ ਅਜੈਯ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਜੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਆਏ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਜੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਅਤੁੱਲ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀ ਬਣੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਹਾਨ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ। ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਤੁਹਾਡਾ ਵਰਗਾ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਹਨ, ਤੁਹਾਡੇ ਰੱਖਵਾਲੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਮੇਰੀ ਸਮਝ ਅਨੁਸਾਰ ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ, ਮੈਂ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਜੀ ਦੀ ਕਥਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹਾਂ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ।" "ਉਹ ਬੜੇ ਧਰਮੀ ਰਾਜਾ ਸਨ, ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ, ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੀਂ, ਅਤੇ ਲੋਕ-ਹਿਤ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ। ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਕੁਸ਼ਾ ਨਾਮਕ ਰਾਜਾ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਕੁਸ਼ਨਾਭਾ, ਜੋ ਬੜੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਧਰਮੀ ਸਨ। ਕੁਸ਼ਨਾਭਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਗਾਧੀ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਗਾਧੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਮਹਾਨ ਤੇਜਸਵੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਜੀ ਹੋਏ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਨ, ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜ ਕਰਦੇ ਰਹੇ।" "ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਤੇਜਸਵੀ ਰਾਜਾ ਆਪਣੀ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਜਾਂ, ਨਗਰਾਂ, ਦਰਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘਦੇ ਹੋਏ, ਤਪੋਵਨਾਂ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਇੱਕ ਤਪੋਵਨ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚੇ। ਇਹ ਤਪੋਵਨ ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ ਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਸੁੰਦਰ ਲਤਾਵਾਂ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੁੱਖਾਂ, ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉੱਥੇ ਸਿੱਧ ਅਤੇ ਚਰਣ-ਕਮਲ ਵਾਲੇ ਮਹਾਨ ਪੁਰਖ ਵੱਸਦੇ ਸਨ।" "ਉਸ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਦੇਵ, ਦਾਨਵ, ਗੰਧਰਵ, ਅਤੇ ਕਿੰਨਰ ਆਉਂਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਹਿਰਣਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤ ਟੋਲੀਆਂ ਉੱਥੇ ਗੁੰਮਦੀਆਂ ਸਨ, ਅਤੇ ਦੋਹਾਂ ਵਾਰ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮੁਨੀ ਉੱਥੇ ਵੱਸਦੇ ਸਨ। ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਅਤੇ ਦੇਵਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਗਣ ਉੱਥੇ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ, ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਤਪੱਸਵੀ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ, ਜੋ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਤਪ ਕਰਦੇ, ਉੱਥੇ ਵੱਸਦੇ। ਕੁਝ ਮੁਨੀ ਸਿਰਫ਼ ਪਾਣੀ ਤੇ ਜੀਊਂਦੇ, ਕੁਝ ਹਵਾ ਤੇ, ਤੇ ਕੁਝ ਸਿਰਫ਼ ਸੁੱਕੇ ਪੱਤਿਆਂ ਤੇ। ਕੁਝ ਫਲ-ਮੂਲ ਖਾਂਦੇ, ਕੁਝ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੇ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਚੁੱਕੇ, ਅਤੇ ਵਾਲਖਿਲਯ ਆਦਿ ਮੁਨੀ ਜਪ ਅਤੇ ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦੇ। ਹੋਰ ਵੈਖਾਨਸ ਮੁਨੀ ਵੀ ਉੱਥੇ ਵੱਸਦੇ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਜੋ ਜਿਤੇ ਹੋਏ ਮਹਾਨ ਯੋਧਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਨ, ਉਸ ਆਸ਼ਰਮ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦਾ ਹੀ ਹੋਰ ਲੋਕ ਹੋਵੇ।" ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਬਾਲਕਾਂਡ ਦੀ ਬਾਵੰਜਵੀ ਸਰਗਾ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੋ। ਜਦੋਂ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਉਹ ਅਤਿ ਆਨੰਦਤ ਹੋ ਗਏ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਨਾਇਕ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਆਦਰ ਸਹਿਤ ਵਸੀਸ਼ਠ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰਕ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਦਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ "ਸੁਆਗਤ ਹੈ" ਕਹਿ ਕੇ, ਬੈਠਣ ਲਈ ਆਦਰ ਸਹਿਤ ਆਸਨ ਦਿੱਤਾ। ਜਦੋਂ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਜੀ ਆਸਨ ਤੇ ਬੈਠ ਗਏ, ਤਾਂ ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੇ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫਲ ਤੇ ਮੂਲ ਭੇਟ ਕੀਤੇ। ਇਹ ਸਤਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਜੋ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਨ, ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਤਪੱਸਵੀ, ਅੱਗੀਆਂ, ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਖੈਰੀਅਤ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਛਾਂ ਹੇਠ ਬੈਠੇ ਸਨ, ਚੰਗੀ ਹਾਲਤ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਬਚਨ ਆਖੇ। ਫਿਰ ਵਸੀਸ਼ਠ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰਕ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਬੈਠੇ ਸਨ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਤਪੱਸਵੀ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ: "ਹੇ ਰਾਜਨ, ਸਭ ਕੁਝ ਠੀਕ ਹੈ? ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਜਾ ਨੂੰ ਧਰਮ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦੇ ਹੋ? ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਰਾਜਾ ਦੇ ਯੋਗ ਆਚਰਨ ਨਾਲ ਰਾਜ ਕਰਦੇ ਹੋ? ਕੀ ਤੁਹਾਡੇ ਸੇਵਕਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਮਿਲ ਰਿਹਾ ਹੈ? ਕੀ ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ ਆਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ? ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਹੈ, ਹੇ ਵੈਰੀ-ਨਾਸਕ? ਹੇ ਨਰਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਹੇ ਪਾਪ ਰਹਿਤ, ਕੀ ਤੁਹਾਡੀ ਸੈਨਾ, ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ, ਮਿੱਤਰ, ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਪੌਤੜਿਆਂ ਦੀ ਖੈਰੀਅਤ ਹੈ?" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ ਦੀ ਭਾਵੁਕ ਅਤੇ ਆਦਰਪੂਰਨ ਮੁਲਾਕਾਤ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਆਤਮਿਕ ਸੰਵਾਦ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਦੀ ਮਹਿਕ ਵਿਆਪਕ ਸੀ।