ਮਹਾਨ ਰਾਜਨ, ਜਦੋਂ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਜੀ ਦੇ ਲਈ ਯੁੱਧ ਰਣਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਵਾਨਰ ਸੈਨਾ ਇਕੱਠੀ ਹੋਈ, ਤਦ ਉਥੇ ਕਈ ਅਜਿਹੇ ਅਗਵਾਨ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਅਦਭੁਤ ਤੇ ਬੇਮਿਸਾਲ ਸਨ। ਇਕ ਵੱਡਾ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਵਾਨਰ, ਜਿਸਦੇ ਕੰਨ ਚੌੜੇ ਫੈਲਦੇ ਤੇ ਵਾਰ ਵਾਰ ਉਬਾਸੀ ਲੈਂਦਾ, ਪਰ ਮੌਤ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕਦੇ ਕੰਬਦਾ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਸੈਨਾ ਤੋਂ ਭੱਜਦਾ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ, ਆਪਣੀ ਪੂੰਛ ਨੂੰ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਹਿਲਾਂਦਾ, ਤੇ ਸਾਈਂ-ਸਾਈਂ ਕਰ ਕੇ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਤੀਖੇ ਨਜ਼ਰ ਮਾਰਦਾ। ਇਹ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੁਖਦਾਇਕ ਸਾਲਵੇਯ ਪਹਾੜ ਤੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਰਭਾ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਦਲ ਦਾ ਮੁਖੀ ਹੈ। ਸਾਰੇ ‘ਵਿਹਾਰਾ’ ਨਾਮਕ ਅਗਵਾਨ ਇਸ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸ਼ਰਭਾ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਚਾਲੀ ਲੱਖ ਹੈ। ਇਹ ਵੱਡਾ ਅਗਵਾਨ, ਜੋ ਮਹਾਂ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਢੱਕ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਵਾਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਵਰਗਾ ਮਹਾਨ ਹੈ। ਜਦ ਉਹ ਗੂੰਜਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਗਾੜਿਆਂ ਦੀ ਧੁਨ ਜਾਂ ਸ਼ੇਰਾਂ ਦੇ ਗੱਜਣ ਵਰਗੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਯੁੱਧ ਦੀ ਤਲਵਾਰ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਰਿਯਾਤ੍ਰ ਮਹਾਪਰਬਤ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪਾਨਸਾ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਅਜੈਯ ਹੈ ਤੇ ਆਪਣੇ ਦਲ ਦਾ ਮੁਖੀ ਹੈ। ਪੰਜ ਲੱਖ ਅਗਵਾਨ ਉਸਦੇ ਸਾਥੀ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਰਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਕ ਹੋਰ ਮਹਾਨ ਯੋਧਾ, ਜੋ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਖੜੀ ਡਰਾਉਣੀ ਤੇ ਉਫਣਦੀ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਸੋਭਾਵਾਨ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੂਜੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਨਤਾ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਆਕ੍ਰਿਤੀ ਮੇਡਕ ਵਰਗੀ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਵੈਣਾ ਨਦੀ ਦਾ ਪਾਣੀ ਪੀ ਕੇ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਦਲ ਦਾ ਮੁਖੀ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਸਾਥ ਸੱਠ ਲੱਖ ਵਾਨਰ ਹਨ, ਤੇ ਇਕ ਵਾਨਰ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਕ੍ਰੋਧਨਾ ਹੈ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਯੁੱਧ ਲਈ ਲਲਕਾਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਬੜੀ ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਹਿੰਮਤ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਲ ਵੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਰਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਵਾਨਰ, ਜਿਸਦਾ ਸਰੀਰ ਲਾਲ ਮਿਟਟੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਿਕੰਮਾ ਸਮਝਦਾ ਤੇ ਆਪਣੇ ਬਲ ਤੇ ਗਰਵ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਚਮਕਦਾਰ ਗਵਯਾ ਹੈ, ਜੋ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡੀ ਵੱਲ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਸੱਤਰ ਲੱਖ ਵਾਨਰ ਹਨ, ਤੇ ਇਹ ਆਪਣੇ ਹੀ ਦਲ ਨਾਲ ਲੰਕਾ ਨੂੰ ਰੌਂਦਣ ਦੀ ਆਸ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਅਜੈਯ ਮਹਾਨ ਯੋਧੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਜਾਣੀ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੀ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਦਲਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ ਹਨ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਰਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਹੁਣ, ਰਾਜਨ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਹ ਅਗਵਾਨ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜੋ ਰਾਘਵ ਦੇ ਕਾਰਜ ਲਈ ਅੱਗੇ ਵਧੇ ਹਨ ਤੇ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਬਲਵਾਨ ਤੇ ਪ੍ਰੀਤ ਨਾਲ ਭਰੇ, ਲੰਮੀ ਪੂੰਛ ਵਾਲੇ, ਇੱਥੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਉਹ ਤਾਮਬੇ, ਪੀਲੇ, ਚਿੱਟੇ, ਤੇ ਚਿਟੇ-ਚਿਟੇ ਰੰਗਾਂ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਤਿੱਖੇ ਹਨ। ਜਦ ਉਹ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਵਾਨਰ ਹਰਾ ਨਾਮਕ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਪਿੱਛੇ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਾਨਰ ਹਨ, ਜੋ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਰੁੱਖ ਚੁੱਕਦੇ ਹੋਏ, ਲੰਕਾ ਤੇ ਚੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਾਵਲੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਵਾਨਰ-ਰਾਜਾ ਦੇ ਸਾਥੀ ਹਨ, ਜੋ ਤੁਹਾਨੂੰ ਖੜੇ ਹੋਏ, ਕਾਲੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਕਾਜਲ ਵਾਂਗ ਕਾਲੇ, ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ, ਤੇ ਅਣਗਿਣਤ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ ਪਾਰ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦਾ। ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਉਹ ਹਨ—ਚਾਹੇ ਪਹਾੜਾਂ, ਖੇਤਰਾਂ ਜਾਂ ਦਰਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ—ਇਹ ਡਰਾਉਣੇ ਰੀਛ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡੀ ਵੱਲ ਵਧ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਭੀਮਾਕ੍ਸ਼ਾ ਖੜਾ ਹੈ, ਜੋ ਦਿੱਖ ਵਿੱਚ ਡਰਾਉਣਾ ਹੈ, ਤੇ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਘਿਰਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਨਰਮਦਾ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਵੱਸਦਾ, ਨਰਮਦਾ ਨਦੀ ਦਾ ਪਾਣੀ ਪੀਦਾ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਰੀਛਾਂ ਦਾ ਮੁਖੀ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਧੂਮ੍ਰਾ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ, ਜੋ ਪਹਾੜਾਂ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਦਿੱਖ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਬਰਾਬਰ ਪਰ ਬਲ ਵਿੱਚ ਵਧੀਆ ਹੈ। ਇਹ ਜਾਮ੍ਬਵਾਨ ਹੈ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਦਲਾਂ ਦਾ ਮੁਖੀ ਹੈ; ਸ਼ਾਂਤ, ਵੱਡਿਆਂ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਪਰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਪਿੱਛੇ ਨਾ ਹਟਣ ਵਾਲਾ। ਉਸਨੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਇੰਦਰ ਦੀ ਵੱਡੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਸੀ; ਜਾਮ੍ਬਵਾਨ ਨੇ ਦੇਵ-ਅਸੁਰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਤੇ ਕਈ ਵਰਦਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ। ਉਹ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਵੱਡੇ ਪੱਥਰ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਸੁੱਟਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਮੌਤ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਡਰਦੇ। ਉਸਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਾਥੀ, ਜੋ ਤਾਕਤ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਹਨ, ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਤੇ ਲੰਬੇ ਵਾਲ ਵਾਲੇ ਪਿਸ਼ਾਚਾਂ ਵਰਗੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਸਾਰੇ ਵਾਨਰ ਉਸ ਮੁਖੀ ਨੂੰ ਦੌੜ ਕੇ ਉੱਚਲਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਖੜੇ ਹੋ ਕੇ ਤੱਕਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਰਾਜਨ, ਇਹ ਵਾਨਰਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਬਲ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ, ਦੰਭਾ ਨਾਮਕ ਹੈ। ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਜ਼ਾਰ-ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਇੰਦਰ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ, ਤੇ ਦਲਾਂ ਦਾ ਮੁਖੀ ਹੈ। ਜਦ ਉਹ ਚੱਲਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਯੋਜਨ ਦੂਰ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਵੀ ਪਾਰ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਆਪਣੀ ਦੇਹ ਨਾਲ ਇੱਕ ਯੋਜਨ ਉੱਚਾਈ ਤੱਕ ਉੱਡ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਚੌਪਾਇਆ ਜੰਤੂਆਂ ਵਿੱਚ, ਉਸਦੀ ਆਕ੍ਰਿਤੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਹੈ; ਉਹ ਵਾਨਰਾਂ ਦਾ ਪੂਰਵਜ ਸਮਨਦਾਨਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਵੀ ਇਕ ਵਾਰ ਇੰਦਰ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਜਿੱਤਿਆ ਤਾਂ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਕਦੇ ਹਾਰਿਆ ਵੀ ਨਹੀਂ; ਉਹ ਮੁਖੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮੁਖੀ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਬਲ ਇੰਦਰ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਗੰਧਰਵ ਕੁੰਵਰੀ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ। ਉਹ ਯੁੱਧ, ਜੋ ਦੇਵਾਂ ਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਜਿੱਥੇ ਵੈਸ੍ਰਵਣ ਰਾਜਾ ਜੰਬੂ-ਵ੍ਰਿਕਸ਼ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ, ਉਥੇ ਉਹ ਵਾਨਰਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਕਈ ਕਿੰਨਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਖੇਲ-ਮज़ੇ ਕਰਦਾ, ਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ (ਤੁਹਾਡੇ) ਦੇ ਭਰਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ। ਉਥੇ ਇਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਵਾਨਰ, ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ, ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਾਣ ਕਰਦਾ, ਤੇ ਕਰਥਨਾ ਨਾਮਕ ਮੁਖੀ ਹੈ। ਇਹ ਆਪਣੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦਸ ਕਰੋੜ ਵਾਨਰਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਲੈ ਕੇ ਖੜਾ ਹੈ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਦਲ ਨਾਲ ਲੰਕਾ ਨੂੰ ਰੌਂਦਣ ਦੀ ਆਸ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਜਨ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਮਹਾਨ, ਅਜੈਯ ਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਦਲਾਂ ਦੇ ਅਗਵਾਨ, ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਜੀ ਦੇ ਕਾਰਜ ਲਈ, ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾ, ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜੇ ਹਨ।