ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਲੰਕਾ ਦੇ ਰਣ-ਭੂਮੀ ‘ਤੇ ਵਧ ਰਹੇ ਮਹਾਨ ਵਾਨਰ ਸੈਨਾਪਤੀਆਂ ਦੀ ਹੈ। ਰਾਮਚੰਦਰ ਜੀ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ, ਅਣਗਣਤ, ਭੈੜੇ ਤੇ ਜਿੱਤਣ ਔਖੇ ਯੋਧੇ—ਅਠ ਲੱਖ ਅਤੇ ਦਸ ਕਰੋੜ—ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦੇ ਪਿੱਛੇ, ਚੰਦਨ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ, ਵਧ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਹ ਸੁਗ੍ਰੀਵ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਸੈਨਿਆਂ ਨਾਲ, ਲੰਕਾ ਨੂੰ ਪਿੱਛਾੜਨ ਦਾ ਮਨ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਫੌਜ ਚਾਂਦੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ, ਚਿੱਟੀ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਤੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਵਾਨਰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਕੋਲ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਫਿਰ ਵਾਪਸ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫੌਜਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਨੇਤਾ ਕੁਮੁਦਾ, ਸਮਰੋਚਨ ਪਹਾੜ ‘ਤੇ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ, ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਲੰਬੀ, ਮੋਟੀਆਂ ਵਾਲਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਲੂੜ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਕਈ ਰੰਗਾਂ—ਤਾਂਬਾ, ਪੀਲਾ, ਚਿੱਟਾ, ਤੇ ਫਿੱਕਾ—ਦੇ ਵਾਲ ਹਨ, ਉਸ ਦੀ ਭਿਆਨਕ ਲੂੜ ਉਸ ਦੇ ਯੁੱਧ-ਭਾਵ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਕੁਮੁਦਾ, ਆਪਣੇ ਲੱਖ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਲੈ ਕੇ, ਲੰਕਾ ਨੂੰ ਪਿੱਛਾੜਨ ਦੀ ਆਸ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਇਕ ਹੋਰ ਵਾਨਰ, ਸਿੰਘ ਵਰਗਾ, ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਤੇ ਲੰਬੀ ਜੂੜ ਨਾਲ, ਚੁੱਪ-ਚਾਪ ਲੰਕਾ ਵੱਲ ਤੱਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਆਪਣੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਲੰਕਾ ਨੂੰ ਸਾੜਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਵਿਂਧਿਆ, ਕਾਲਾ ਪਹਾੜ, ਸਹਿਆ ਤੇ ਸੁੰਦਰਸ਼ਨ ਪਹਾੜ ‘ਤੇ ਵਸਦਾ ਹੈ; ਰੰਭਾ, ਸੈਂਤੀ ਲੱਖ ਵਾਨਰਾਂ ਦਾ ਨੇਤਾ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਜੈਯ ਹੈ। ਜਦ ਉਹ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ, ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਵਾਨਰ ਉਸ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਲੰਕਾ ਨੂੰ ਪਿੱਛਾੜਨ ਦੇ ਉਤਸਾਹ ਨਾਲ। ਰੰਭਾ ਆਪਣੇ ਕੰਨ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ, ਵਾਰ-ਵਾਰ ਜੱਫੀ ਮਾਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਮੌਤ ਤੋਂ ਡਰਦਾ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਫੌਜ ਤੋਂ ਭੱਜਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਕੰਬਦਾ, ਪਾਸੇ ਵੱਲ ਤੱਕਦਾ, ਆਪਣੀ ਲੂੜ ਹਿਲਾਉਂਦਾ ਤੇ ਘੁਰਦਾ ਹੈ। ਹੋਰ ਇੱਕ ਵਾਨਰ, ਸ਼ਰਭਾ, ਤੇਜ਼ ਤੇ ਨਿਡਰ, ਸਲਵੇਯਾ ਪਹਾੜ ‘ਤੇ ਵਸਦਾ ਹੈ; ਚਾਲੀ ਲੱਖ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਨੇਤਾ, ਵਿਹਾਰਾ, ਉਸ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹਨ। ਉਹ ਵਾਨਰ, ਵੱਡੇ ਬਦਲ ਵਾਂਗ, ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਢੱਕ ਕੇ ਖੜਾ ਹੈ, ਵਾਨਰਾਂ ਵਿਚ ਇੰਦਰ ਵਰਗਾ ਮਹਾਨ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਗੂੰਜ ਡੰਗ-ਡੰਗ ਵਾਂਗ, ਟਹਿਣੀਆਂ ਵਾਲੇ ਸਿੰਘਾਂ ਦੀ ਗਰਜ ਵਾਂਗ, ਯੁੱਧ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ। ਪਨਸਾ, ਜੋ ਪਰਿਆਤ੍ਰਾ ਪਹਾੜ ‘ਤੇ ਵਸਦਾ ਹੈ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਅਜੈਯ ਹੈ; ਪੰਜ ਲੱਖ ਸੈਨਾਪਤੀਆਂ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹਨ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਪਦਵੀ ਅਨੁਸਾਰ ਫੌਜਾਂ ਨੂੰ ਵੰਡਦੇ ਹਨ। ਉਹ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ, ਉਥੇ ਖੜੀ ਭਿਆਨਕ ਅਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਸੁੰਦਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਦੂਜਾ ਸਮੁੰਦਰ ਹੋਵੇ। ਵਿਨਤਾ, ਮੇਡਕ ਵਾਂਗ, ਵੈਨਾ ਨਦੀ ਦਾ ਪਾਣੀ ਪੀਂਦਾ, ਚਾਲੀ ਲੱਖ ਵਾਨਰਾਂ ਦਾ ਨੇਤਾ ਹੈ; ਉਸ ਦਾ ਸਾਥੀ, ਕ੍ਰੋਧਨਾ, ਯੁੱਧ ਲਈ ਬੁਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ੂਰਵੀਰ, ਆਪਣੀ ਪਦਵੀ ਅਨੁਸਾਰ ਵੰਡੇ ਹੋਏ, ਲਾਲ ਗੇਰੂ ਰੰਗ ਵਾਲਾ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੋਰ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਨਫ਼ਰਤ ਕਰਦਾ ਤੇ ਆਪਣੇ ਬਲ ‘ਤੇ ਗਰਵ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਗਵਯਾ, ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ, ਤੁਹਾਡੇ ਵੱਲ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਸੱਤ ਲੱਖ ਵਾਨਰ ਉਸ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਹਨ; ਉਹ ਵੀ ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਨਾਲ ਲੰਕਾ ਨੂੰ ਪਿੱਛਾੜਨ ਦੀ ਆਸ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਅਜੈਯ ਯੋਧੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਤਾ; ਇਹ ਸਭ ਟੋਲੀ-ਸੇਨਾ ਦੇ ਮੁਖੀ ਹਨ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਟੋਲੀਆਂ ਪਦਵੀ ਅਨੁਸਾਰ ਵੰਡੀਆਂ ਹਨ। ਹੁਣ, ਸਤਾਈਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਸੁਣੋ। ਮੈਂ ਹੁਣ ਉਹ ਮੁਖੀਆਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ, ਜੋ ਰਾਘਵ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਆਏ ਹਨ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ, ਪਿਆਰੇ, ਲੰਬੀ ਲੂੜ ਵਾਲੇ, ਉਸ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਹਨ; ਤਾਂਬਾ, ਪੀਲਾ, ਚਿੱਟਾ, ਤੇ ਫਿੱਕਾ ਰੰਗ ਵਾਲੇ, ਕਰਤਬਾਂ ਵਿਚ ਭਿਆਨਕ ਹਨ। ਜਦ ਇਹ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ, ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਹਨ; ਧਰਤੀ ‘ਤੇ ਵਧਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਇਸ ਵਾਨਰ ਦਾ ਨਾਮ ਹਰਾ ਹੈ। ਸੈਂਕੜੇ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਰੁੱਖ ਚੁਕਦੇ, ਲੰਕਾ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਨ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਹਨ। ਇਹ ਉਹ ਸੇਵਕ ਹਨ, ਜੋ ਵਾਨਰ-ਰਾਜਾ ਦੇ ਸਾਥੀ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਖੜੇ ਵੇਖਦੇ ਹੋ, ਕਾਲੇ ਬਦਲਾਂ ਵਾਂਗ। ਇਹ ਕਾਜਲ ਵਾਂਗ, ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਅਡੋਲ, ਅਣਗਣਤ ਤੇ ਅਵਰਨਨਯ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਦੂਰਲੇ ਕੰਢੇ ਵਾਂਗ ਹਨ। ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਇਹ ਹਨ—ਪਹਾੜਾਂ, ਖੇਤਰਾਂ ਜਾਂ ਨਦੀਆਂ ‘ਤੇ—ਇਹ ਭਿਆਨਕ ਰੀਛ ਤੁਹਾਡੇ ਵੱਲ ਵਧ ਰਹੇ ਹਨ, ਰਾਜਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਭੀਮਾਕਸ਼ ਖੜਾ ਹੈ, ਡਰਾਉਣੀ ਸ਼ਕਲ ਵਾਲਾ, ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਬਦਲਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਵਰਖਾ-ਦੇਵਤਾ। ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਵਸਦਾ, ਨਰਮਦਾ ਨਦੀ ਦਾ ਪਾਣੀ ਪੀਂਦਾ, ਰੀਛਾਂ ਦਾ ਮੁਖੀ ਧੂਮਰਾ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ, ਪਹਾੜ-ਸਮਾਨ ਆਕਾਰ ਵਾਲਾ, ਦਿਖਾਵਟ ਵਿਚ ਉਸ ਦੇ ਬਰਾਬਰ, ਪਰ ਬਲ ਵਿਚ ਵਧੀਕ ਹੈ। ਇਹ ਜਾਮਬਵਾਨ ਹੈ, ਵੱਡੇ ਸੈਨਾਪਤੀਆਂ ਦਾ ਮੁਖੀ; ਸ਼ਾਂਤ, ਵੱਡਿਆਂ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਪਰ ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਅਡੋਲ। ਜਾਮਬਵਾਨ ਨੇ ਇੰਦਰ ਦੀ ਵੱਡੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ; ਉਹ ਦੇਵ-ਅਸੁਰ ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਲੜਿਆ, ਤੇ ਅਨੇਕ ਵਰਦਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ। ਉਹ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਵੱਡੇ ਬਦਲਾਂ ਵਾਂਗ, ਵੱਡੇ ਪੱਥਰ ਸੁੱਟਦੇ ਹਨ; ਮੌਤ ਤੋਂ ਡਰਦੇ ਨਹੀਂ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਫੌਜਾਂ, ਵੱਡੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੀਆਂ, ਰਾਕਸ਼ਸ ਤੇ ਪਿਸਾਚਾਂ ਵਾਂਗ, ਧਰਤੀ ‘ਤੇ ਘੁੰਮਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਦ ਸਾਰੇ ਵਾਨਰ, ਉਸ ਸੈਨਾਪਤੀ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਦੇ ਤੇ ਉੱਛਲਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਖੜੇ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਤੱਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮਚੰਦਰ ਜੀ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ, ਵਾਨਰ ਤੇ ਰੀਛਾਂ ਦੇ ਮਹਾਨ ਮੁਖੀ, ਆਪਣੀ-ਆਪਣੀ ਟੋਲੀਆਂ, ਅਤੁਟ ਉਤਸਾਹ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਲੰਕਾ ਦੀ ਵੱਲ ਵਧ ਰਹੇ ਹਨ।