ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਰਾਜ ਜਨਕ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ, ਕੌਸ਼ਿਕ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ ਗਿਆ, "ਮੁਨੀਵਰ, ਤੁਸੀਂ ਉਹ ਦੇਵਤੇ ਵੇਖੋ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਆਸ ਕਰਦੇ ਹਨ।" ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਉੱਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਦੀ ਚਮਕ ਆ ਗਈ। ਫਿਰ, ਜਨਕ ਨੇ ਭਾਰੀ ਆਦਰ ਤੇ ਜੋੜੇ ਹੋਏ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ, "ਮੁਨੀਵਰ, ਇਹ ਦੋ ਨੌਜਵਾਨ ਕੌਣ ਹਨ, ਜੋ ਸ਼ੂਰੀਰਤਾ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹਨ? ਇਹ ਮਹਾਨ ਨਾਇਕ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਾਲ ਹਾਥੀਆਂ ਵਰਗੀ ਹੈ, ਸ਼ੇਰਾਂ ਤੇ ਸਾਂਡਾਂ ਸਮਾਨ ਲੱਗਦੇ ਹਨ, ਚੌੜੀਆਂ ਕਮਲਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਤਲਵਾਰਾਂ, ਤੂਣੀਆਂ ਤੇ ਧਨੁਸ਼ ਧਾਰਨ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਸੋਹਣੇ ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਕੁਮਾਰਾਂ ਵਾਂਗ, ਯੁਵਾਵਸਥਾ ਦੇ ਦਰਵਾਜੇ ਤੇ ਖੜੇ ਹਨ।" ਜਨਕ ਨੇ ਅੱਗੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਇਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜਿਵੇਂ ਅਚਾਨਕ ਆ ਗਏ ਹੋਣ, ਜਿਵੇਂ ਦੇਵ-ਲੋਕ ਤੋਂ ਅਮਰ ਪੁਰਖ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਇੱਥੇ ਪੈदल ਕਿਵੇਂ ਆਏ, ਕਿਸ ਲਈ ਆਏ ਹਨ, ਤੇ ਇਹ ਕਿਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ?" "ਇਹ ਸ਼ਸਤ੍ਰਧਾਰੀ ਨਾਇਕ, ਇਹ ਕਿਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ? ਇਹ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਐਸੇ ਸਜਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਚੰਦਰਮਾ ਤੇ ਸੂਰਜ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ।" "ਇਹ ਇਕ ਦੂਜੇ ਵਰਗੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ—ਉਚਾਈ, ਚਾਲ-ਢਾਲ, ਹਾਵ-ਭਾਵ ਸਭ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਕਾਂ ਦੀਆਂ ਪੰਖਾਂ ਵਰਗੇ ਵਾਲਾਂ ਵਾਲੇ ਇਹ ਨਾਇਕ, ਮੈਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਸੱਚਾਈ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।" ਜਨਕ ਦੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਅਪਾਰ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਮਹਾ-ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ।" ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਇਹ ਸਿੱਧਾਸ਼੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਰਹੇ, ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕੀਤਾ, ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਰੁਕਾਵਟ ਦੇ ਇੱਥੇ ਆਏ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ। ਉਹ ਅਹਲਿਆ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ, ਉਸ ਦੀ ਗੌਤਮ ਨਾਲ ਮੁੜ ਮਿਲਾਪ ਅਤੇ ਇਥੇ ਮਹਾਨ ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਪਰੀਖਿਆ ਲਈ ਆਉਣ ਦੀ ਗੱਲ ਵੀ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਵਿਰਲਾ ਸੰਤ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਮਹਾਨ ਜਨਕ ਜੀ ਨੂੰ ਸੁਣਾਇਆ ਤੇ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ। ਹੁਣ, ਵਾਚਕ ਸ੍ਰੀ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਬਾਲ ਕਾਂਡ ਦੇ ਇਕਵੰਜਵੇਂ ਸਰਗ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੋ। ਜਦੋਂ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਜੀ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸਤਾਨੰਦ ਨੇ ਸੁਣੇ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਤਪ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੋਮਾਂ ਵਿੱਚ ਰੋਮਾਂਚ ਹੋ ਗਿਆ। ਗੌਤਮ ਦੇ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਸਤਾਨੰਦ, ਜੋ ਬੜੀ ਤਪੱਸਿਆ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਰਾਮ ਚੰਦਰ ਜੀ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ। ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਨੂੰ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਬੈਠਿਆ ਦੇਖ ਕੇ, ਸਤਾਨੰਦ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਮੁਨੀਵਰ, ਕੀ ਮੇਰੀ ਮਾਤਾ, ਜੋ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਤਪ ਕਰਦੀ ਰਹੀ, ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਰਾਮ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ ਸੀ? ਕੀ ਮੇਰੀ ਮਾਤਾ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਵਣਫਲ ਆਦਿ ਦੇ ਕੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਰਗਾ ਆਦਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ? ਕੀ ਰਾਮ ਨੂੰ ਉਹ ਪੁਰਾਣਾ ਘਟਨਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ, ਜੋ ਮੇਰੀ ਮਾਤਾ ਨੇ ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਸਹੀ ਸੀ? ਹੇ ਕੌਸ਼ਿਕ, ਕੀ ਮੇਰੀ ਮਾਂ, ਜੋ ਸਭ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਹੈ, ਰਾਮ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨਾਲ ਮੁੜ ਮਿਲੀ ਸੀ?" "ਹੇ ਕੌਸ਼ਿਕ, ਕੀ ਮੇਰੇ ਗੁਰੂ ਨੇ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਹਨ, ਇੱਥੇ ਆਏ ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਦਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ? ਕੀ ਮੇਰੇ ਗੁਰੂ ਨੇ, ਸ਼ਾਂਤ ਮਨ ਨਾਲ, ਇੱਥੇ ਆਏ ਰਾਮ ਤੋਂ ਆਦਰ ਤੇ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਸੀ?" ਇਹ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਜੋ ਬੋਲਣ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ, ਸਤਾਨੰਦ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, "ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਮੇਰੇ ਵਲੋਂ ਕੁਝ ਵੀ ਅਧੂਰਾ ਨਹੀਂ ਛੱਡਿਆ ਗਿਆ। ਪਤਨੀ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਰੇਣੁਕਾ ਭਾਰਗਵ ਨਾਲ ਮਿਲੀ ਸੀ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਮਿਲ ਗਈ।" ਇਹ ਸਾਰੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਤੇਜਸਵੀ ਸਤਾਨੰਦ ਨੇ ਰਾਮ ਚੰਦਰ ਜੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ, "ਤੁਹਾਡਾ ਇੱਥੇ ਆਉਣਾ ਬੜੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਹੇ ਰਘੁਨੰਦਨ! ਤੁਹਾਡੇ ਭਾਗਾਂ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੇ ਅਜੇਹੇ ਅਜੈਯ ਰਿਸ਼ੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਆਏ ਹੋ।" "ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਜੋ ਅਤੁਲ ਤਪ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਨ, ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰਮ ਬੇਮਿਸਾਲ ਹਨ—ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਹਾਨ ਅਵਸਥਾ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ।" "ਰਾਮ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਧੰਨ ਹੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਤਪਸਵੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਕੌਸ਼ਿਕ ਪੁੱਤਰ, ਤੁਹਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।" "ਹੁਣ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਯੋਗ ਅਨੁਸਾਰ, ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਯਥਾਰਥ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ, ਮਹਾਨ ਕੌਸ਼ਿਕ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਕਥਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੁਣਾਵਾਂਗਾ।" "ਉਹ ਰਾਜਧਰਮ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਪਾਰੰਗਤ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਾ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਰਾਜਾ ਸਨ।" "ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਕੂਸ਼ਾ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਰਾਜਾ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮਹਾ-ਧਰਮੀ ਅਤੇ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਕੂਸ਼ਨਾਭਾ ਹੋਇਆ।" "ਕੂਸ਼ਨਾਭਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਗਾਧੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਗਾਧੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਮਹਾ-ਤਪਸਵੀ ਤੇ ਤੇਜਸਵੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਹੋਇਆ।" "ਇਹ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ।" "ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਉਹ ਮਹਾਰਾਜ ਆਪਣੀ ਵੱਡੀ ਫੌਜ ਇਕੱਠੀ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਸੈਨਾ ਦੇ ਦਲਾਂ ਨਾਲ, ਧਰਤੀ ਦਾ ਸਫਰ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ।" "ਉਹ ਰਾਜਾ ਸ਼ਹਿਰਾਂ, ਰਾਜਿਆਂ, ਦਰਿਆਵਾਂ, ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘਦਾ ਹੋਇਆ, ਇਕ ਇਕ ਕਰਕੇ ਤਪੋਵਨਾਂ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਕ ਤਪੋਵਨ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ।" "ਉਹ ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਜੋ ਹਰੇ-ਭਰੇ ਬੂਟਿਆਂ ਤੇ ਫੁੱਲਦਾਰ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਾਨਵਰਾਂ, ਅਤੇ ਸਿਧ ਪੁਰਖਿਆਂ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।" "ਉਹ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇਵਤਾ, ਦਾਨਵ, ਗੰਧਰਵ ਤੇ ਕਿਨਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਸੀ, ਸ਼ਾਂਤ ਮ੍ਰਿਗਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ, ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਹਾਨ ਦੂਜੀ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੋਂ ਘਿਰਿਆ ਸੀ।" "ਉਥੇ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸਭਾਵਾਂ, ਦੇਵਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਗਣ, ਅਤੇ ਅਤਿ-ਤਪਸਵੀ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਵੱਸਦੇ ਸਨ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਵਰਗੇ ਲੱਗਦੇ ਸਨ।" "ਉਹ ਆਸ਼ਰਮ ਸਦਾ ਤੇਜਸਵੀ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਰਹਿੰਦਾ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਰਗੇ ਲੱਗਦੇ, ਕੁਝ ਪਾਣੀ ਤੇ, ਕੁਝ ਹਵਾ ਤੇ, ਤੇ ਕੁਝ ਝੜੇ ਪੱਤਿਆਂ ਤੇ ਜੀਉਂਦੇ ਸਨ।" "ਉਥੇ ਕੁਝ ਰਿਸ਼ੀ ਫਲ ਤੇ ਮੁਲਾਂ ਤੇ ਜੀਉਂਦੇ, ਆਪਣੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਤੇ ਵਿਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ, ਵાલਖਿਲਯ ਆਦਿਕ ਰਿਸ਼ੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜਪ ਤੇ ਯਜਨ ਵਿਚ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਵੱਸਦੇ ਸਨ।" "ਇਸ ਆਸ਼ਰਮ ਨੂੰ ਚਾਰ ਪਾਸਿਆਂ ਵੈਖਾਨਸ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਹੋਰ ਵੀ ਸੁਸ਼ੋਭਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।" "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਜੋ ਜਿੱਤੂ ਤੇ ਮਹਾਨ ਬਲ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਵਸੀਸ਼ਠ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਲੋਕ ਵਰਗਾ ਮਹਾਨ ਲੱਗਦਾ ਸੀ।" ਹੁਣ, ਮਹਾਨ ਵਾਚਕ ਸ੍ਰੀ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਬਾਲ ਕਾਂਡ ਦੇ ਬਾਵੰਜਵੇਂ ਸਰਗ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੋ।