ਰਾਮ ਅਤੇ ਸੁਗਰੀਵ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਿਰਾਧ, ਕਬੰਧ ਅਤੇ ਖਰ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਸੀ, ਹੁਣ ਸੀਤਾ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਇਸ ਮਹਾਨ ਪੁੱਤਰ ਨੇ, ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਧਨੁਸ਼ ਫੜ੍ਹ ਕੇ, ਸਮੁੰਦਰ ਉੱਤੇ ਪੁਲ ਬਣਾਇਆ, ਲੂਣੀਲੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਰਾਖਸਾਂ ਨੂੰ ਭਜਾ ਕੇ ਇੱਥੇ ਆ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਭਾਲੂਆਂ ਅਤੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਦਲ, ਜੋ ਪਹਾੜਾਂ ਅਤੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਵੱਡੇ ਤੇ ਭਾਰੀ ਹਨ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਢੱਕ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਰਾਖਸਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਅਤੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਵਿਚਕਾਰ ਕਦੇ ਵੀ ਕੋਈ ਸੰਧੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ। ਹੁਣ ਜਦੋਂ ਉਹ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਕੰਧ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਤੁਰੰਤ ਨਿਰਣਾ ਕਰੋ—ਯਾ ਤਾਂ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਰਾਮ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਕਰ ਦਿਓ ਜਾਂ ਫਿਰ ਯੁੱਧ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾਓ। ਜਦੋਂ ਸ਼ੂਕ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਕਹੀਆਂ, ਤਾਂ ਰਾਵਣ ਦੇ ਨੈਣ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਅੱਗ ਲੱਗ ਰਹੀ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਉਹ ਬੋਲਿਆ: "ਚਾਹੇ ਦੇਵਤੇ, ਗੰਧਰਵ ਜਾਂ ਦਾਨਵ ਵੀ ਮੇਰੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਲੜਨ, ਮੈਂ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਛੱਡਾਂਗਾ, ਨਾਂ ਹੀ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਡਰ ਤੋਂ। ਕਦੋਂ ਮੇਰੇ ਤੀਰ ਰਘੁਕੁਲ ਨੰਦਨ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨਗੇ, ਜਿਵੇਂ ਬਸੰਤ ਵਿੱਚ ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਚੂਰ ਮਧੁਮੱਖੀਆਂ ਫੁੱਲਦੇ ਦਰੱਖ਼ਤ ਉੱਤੇ ਝਪਟ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ? ਕਦੋਂ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਸੜਦੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਕਰਾਂਗਾ, ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਖੂਨ ਨਾਲ ਲਤਪਤ ਕਰਾਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਉਲਕਾਪਾਤ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਲਹੂ-ਲਹੂ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ? ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਹਾਨ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਘੇਰ ਕੇ ਖਤਮ ਕਰਾਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਸਾਰੇ ਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਚਮਕ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਮੇਰੀ ਤੇਜ਼ੀ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਮੇਰੀ ਤਾਕਤ ਹਵਾ ਵਰਗੀ ਹੈ, ਪਰ ਦਸ਼ਰਥ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਇਹ ਪਤਾ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਲੜਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਰਾਮ ਨੇ ਮੇਰੇ ਤੀਰ ਨਹੀਂ ਵੇਖੇ, ਜੋ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਸੱਪਾਂ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਰਘੁਕੁਲ ਨੰਦਨ ਨੇ ਅਜੇ ਤੱਕ ਮੇਰਾ ਯੁੱਧ-ਵੀਰਤਾ ਨਹੀਂ ਦੇਖੀ, ਨਾਂ ਹੀ ਮੇਰਾ ਧਨੁਸ਼, ਜੋ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਨੋਕ ਨਾਲ ਵਾਜੇ ਵਾਂਗ ਵੱਜਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮੇਰਾ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਗੜਗੜਾਹਟ ਵਾਲਾ ਧਨੁਸ਼ ਵੱਜੇਗਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਧੁਨ ਦੁਖੀ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਚੀਖ਼ਾਂ, ਲੋਹੇ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਝੰਕਾਰ ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਦਰਿਆ ਵਾਂਗ ਵਗਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਗੂੰਜੇਗੀ, ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਮਹਾ-ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਵਜਾਵਾਂਗਾ। ਇੰਦਰ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਖਾਂ ਹਨ, ਵਰੁਣ, ਯਮ—even ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਤੀਰ ਹਨ—ਅਤੇ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਕੁਬੇਰ ਵੀ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵੱਡੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ।" ਹੁਣ, ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਯੁੱਧ ਕਾਂਡ ਦੇ ਪੰਚਵੀਸਵੇਂ ਸਰਗ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੋ। ਜਦੋਂ ਰਾਮ, ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਸਮੇਤ ਸਮੁੰਦਰ ਪਾਰ ਕਰ ਚੁੱਕਾ, ਤਾਂ ਮਹਾਨ ਰਾਵਣ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਸ਼ੂਕ ਅਤੇ ਸਰਣਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਾਨਰ ਸੈਨਾ ਸਮੇਤ ਉਹ ਸਮੁੰਦਰ ਪਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਪੁਲ ਬਣਾਉਣਾ ਕਦੇ ਸੁਣਿਆ ਨਹੀਂ ਗਿਆ ਸੀ। ਮੈਂ ਕਦੇ ਸੋਚਿਆ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਸਮੁੰਦਰ ਉੱਤੇ ਪੁਲ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਵਾਨਰਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਦੀ ਤਾਕਤ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਚੁੱਪਚਾਪ ਵਾਨਰ ਸੈਨਾ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਦੇਖੋ ਕਿ ਉਹਦੀ ਗਿਣਤੀ, ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਕੌਣ ਕੌਣ ਮੁਖੀ ਹਨ। ਪਤਾ ਲਗਾਓ ਕਿ ਰਾਮ ਅਤੇ ਸੁਗਰੀਵ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ਵਾਸੀ ਮੰਤਰੀ ਕੌਣ ਹਨ, ਅੱਗੇ-ਅੱਗੇ ਕੌਣ ਵਧ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵਾਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੂਰਮੇ ਕੌਣ ਹਨ। ਸਮੁੰਦਰ ਉੱਤੇ ਪੁਲ ਕਿਵੇਂ ਬਣਿਆ, ਉਹ ਵੱਡਾ ਪਾਣੀ ਕਿਵੇਂ ਪਾਰ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਵਾਲੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦੀ ਛਾਵਣੀ ਕਿੱਥੇ ਹੈ—ਇਹ ਵੀ ਪਤਾ ਕਰੋ। ਰਾਮ ਦੀ ਨਿਸ਼ਚਾ, ਉਸ ਦੀ ਤਾਕਤ, ਉਸ ਦੇ ਹਥਿਆਰ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੀ ਵੀਰਤਾ ਬਾਰੇ ਵੀ ਪੂਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਿਆਓ। ਉਹ ਵੱਡੀ ਵਾਨਰ ਫੌਜ ਦਾ ਸੈਨਾਪਤੀ ਕੌਣ ਹੈ? ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਜਾਣ ਕੇ ਜਲਦੀ ਵਾਪਸ ਆਓ।" ਰਾਵਣ ਦੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਦੋਵੇਂ ਰਾਖਸ—ਸ਼ੂਕ ਅਤੇ ਸਰਣਾ—ਵਾਨਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਭੇਸ ਬਦਲ ਕੇ ਵਾਨਰ ਸੈਨਾ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਏ। ਪਰ ਉਹ ਵਾਨਰ ਫੌਜ ਇੰਨੀ ਵੱਡੀ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਵੀ ਨਾ ਲਾ ਸਕੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਉੱਤੇ, ਝਰਣਿਆਂ ਕੋਲ, ਗੁਫਾਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੰਢਿਆਂ ਉੱਤੇ, ਜੰਗਲਾਂ ਅਤੇ ਬਾਗਾਂ ਵਿੱਚ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਜਾਂਦੇ, ਪਾਰ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਪਾਰ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਵੇਖਿਆ। ਉਹ ਮਹਾ-ਸੈਨਾ, ਜੋ ਅਡੋਲ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਸੀ, ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਗੂੰਜ ਰਹੀ ਸੀ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਡੰਕਾਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਮਹਾਨ ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੇ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਛੁਪੇ ਹੋਏ ਵੇਖ ਲਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫੜ੍ਹ ਕੇ ਰਾਮ ਕੋਲ ਲੈ ਗਿਆ। "ਮਹਾਰਾਜ, ਇਹ ਦੋਵੇਂ—ਸ਼ੂਕ ਅਤੇ ਸਰਣਾ—ਰਾਖਸਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੇ ਮੰਤਰੀ ਹਨ, ਜੋ ਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਚੁਪਚਾਪ ਜਾਸੂਸੀ ਕਰਨ ਆਏ ਹਨ," ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ। ਰਾਮ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਡਰ ਗਏ, ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਬਚਾਉਣ ਦੀ ਆਸ ਛੱਡ ਬੈਠੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਕੰਪਦੇ ਹੋਏ ਬੋਲੇ, "ਹੇ ਮ੍ਰਿਦੁਭਾਵੀ, ਅਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਇੱਥੇ ਰਾਵਣ ਵੱਲੋਂ ਭੇਜੇ ਗਏ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਜੋ ਇਸ ਸੈਨਾ ਬਾਰੇ ਪੂਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲੈ ਸਕੀਏ, ਹੇ ਰਘੁਕੁਲ ਦੀ ਸ਼ਾਨ।" ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਦਸ਼ਰਥ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਹੌਲੀ ਹੱਸ ਕੇ ਬੋਲਿਆ, "ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੀ ਫੌਜ ਅਤੇ ਸਾਨੂੰ ਵੇਖ ਲਿਆ ਹੈ, ਜਾਂ ਜੇ ਤੁਹਾਡਾ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਜਿਵੇਂ ਚਾਹੋ, ਵਾਪਸ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਜੇ ਅਜੇ ਕੁਝ ਨਾ ਵੇਖਿਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਹੋਰ ਵੀ ਦੇਖ ਲਵੋ; ਜਾਂ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਤੁਹਾਨੂੰ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਮੁੜ ਵਿਖਾ ਦੇਵੇਗਾ।" "ਤੁਸੀਂ ਫੜੇ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਹੋ, ਪਰ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰੋ; ਜਦੋਂ ਹਥਿਆਰ ਰੱਖ ਦਿਤੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦੂਤ ਵਜੋਂ ਆਏ ਹੋ, ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੀ ਮੌਤ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ। ਹੇ ਵਿਭੀਸ਼ਣ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵੇਂ ਜਾਸੂਸਾਂ, ਜੋ ਰਾਤ ਨੂੰ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ ਰਾਖਸ ਹਨ ਅਤੇ ਵੈਰੀ ਪਾਸੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨੁਕਸਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿਓ।" "ਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ, ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਰਾਖਸ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਧਨ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਹਨ, ਨੂੰ ਮੇਰਾ ਇਹ ਸੰਦੇਸ਼ ਦੇਣਾ: ਜਿਹੜੀ ਤਾਕਤ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਸੀ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਲੈ ਗਿਆ ਸੀ, ਹੁਣ ਉਹੀ ਤਾਕਤ, ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਜਿਵੇਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਵਰਤ ਕੇ ਵਿਖਾ।" "ਕੱਲ੍ਹ ਸਵੇਰੇ, ਲੰਕਾ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਅਤੇ ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖੀਓ, ਤੇ ਮੇਰੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਰਾਖਸਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਹੋਇਆ ਦੇਖੀਓ।