ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਤੁਸੀਂ ਆਜ ਸਾਧੂਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਯਜਨਾ-ਸਥਲ 'ਤੇ ਆਏ ਹੋ; ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਸ ਯਜਨਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਬਾਰਾਂ ਦਿਨ ਤੱਕ ਚੱਲਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਰਸ਼ਿ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਕੌਸ਼ਿਕ, ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਦੇਖੋ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਹਿੱਸੇ ਲਈ ਆਏ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ, ਜੋ ਸਾਧੂਆਂ ਵਿੱਚ ਬਬਰ-ਸ਼ੇਰ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਚਿਹਰੇ 'ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਦੀ ਚਮਕ ਸੀ। ਫਿਰ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ, ਆਦਰ ਸਹਿਤ ਪੁੱਛਿਆ: “ਤੁਸੀਂ ਧੰਨ ਹੋਵੋ! ਇਹ ਦੋ ਜਵਾਨ ਕੌਣ ਹਨ, ਜੋ ਸ਼ਕਤੀ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹਨ?” ਇਹ ਸੂਰਵੇਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਾਲ ਹਾਥੀਆਂ ਵਰਗੀ ਹੈ, ਸ਼ੇਰਾਂ ਅਤੇ ਸਾਂਡਾਂ ਵਰਗੇ ਦਿਸਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਚੌੜੀਆਂ ਤੇ ਕਮਲ ਵਰਗੀਆਂ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਤਲਵਾਰਾਂ, ਤੀਰ-ਕਮਾਨ ਹਨ; ਸੋਹਣੇ, ਅਸ਼ਵਿਨ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਰਗੇ, ਜਵਾਨੀ ਦੀ ਸੀਮਾ 'ਤੇ ਖੜੇ ਹਨ। ਇਹ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਜਾਂਚ ਆਏ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਲੋਕੋਂ ਤੋਂ ਆਏ ਹੋਣ; ਇਹ ਪੈਦਲ ਕਿਵੇਂ ਆਏ, ਕਿਸ ਲਈ, ਅਤੇ ਕਿਹੜੇ ਘਰ ਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਸਾਧੂ? ਇਹ ਸੂਰਵੇਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਉਤਮ ਹਥਿਆਰ ਹਨ, ਕਿਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਸਾਧੂ? ਇਹ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਸੋਹਣੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਚੰਦ ਤੇ ਸੂਰਜ ਅਕਾਸ਼ ਨੂੰ। ਦੋਵੇਂ ਆਪਣੇ ਹਾਲਾਤ, ਚਾਲ-ਚਲਣ ਅਤੇ ਹਲਚਲ ਵਿੱਚ ਇਕ ਦੂਜੇ ਵਰਗੇ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਜਟਾਵਾਂ ਕਾਂਵਾਂ ਦੇ ਪਰਾਂ ਵਰਗੀ ਹਨ, ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਸੱਚਾਈ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਇਹ ਮਹਾਨ ਜਨਕ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਅਥਾਹ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਸਾਧੂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ: “ਇਹ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ।” ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿੱਧਾਸ਼੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਵਸਾਈ, ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਵਧ, ਵਿਸ਼ਾਲਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ, ਅਤੇ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਰੁਕਾਵਟ ਦੇ ਇੱਥੇ ਆਉਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ। ਅਹਲਿਆ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ, ਗੌਤਮ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ, ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਪਰਖ ਲਈ ਇੱਥੇ ਆਉਣ ਦੀ ਗੱਲ ਵੀ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਾਧੂ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਮਹਾਨ ਜਨਕ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਠਹਿਰ ਗਿਆ। ਹੁਣ, ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਬਾਲਕਾਂਡ ਦੀ ਇਕਵੰਜੀ ਸਰਗਾ ਸੁਣੋ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਸ਼ਤਾਨੰਦ, ਜੋ ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਤਪਸੀ ਸੀ, ਉਸ ਦੇ ਰੋਮ-ਕੰਪ ਹੋ ਗਏ। ਗੌਤਮ ਦਾ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ, ਸ਼ਤਾਨੰਦ, ਜੋ ਤਪ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਰਾਮ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਹੀ ਵੱਡੀ ਅਸ਼ਚਰਜਤਾ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੋਵੇਂ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਨੂੰ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਬੈਠੇ ਦੇਖਿਆ, ਸ਼ਤਾਨੰਦ ਨੇ ਮਹਾਨ ਸਾਧੂ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ: “ਹੇ ਸਾਧੂਆਂ ਦੇ ਬਬਰ-ਸ਼ੇਰ, ਕੀ ਮੇਰੀ ਮਾਤਾ, ਜੋ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਤਪ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਰਾਮ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ? ਕੀ ਮੇਰੀ ਮਾਤਾ, ਜੋ ਵੱਡੀ ਚਮਕ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਦੇ ਤੋਹਫੇ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ?” “ਕੀ ਰਾਮ ਨੂੰ ਉਹ ਘਟਨਾ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਜੋ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਹੋਈ ਸੀ—ਜੋ ਮੇਰੀ ਮਾਤਾ ਨੇ ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਸਹੀ? ਹੇ ਕੌਸ਼ਿਕ, ਕੀ ਮੇਰੀ ਮਾਤਾ, ਜੋ ਸਾਧੂਆਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਰਾਮ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੇਰੇ ਅਧਿਆਪਕ ਨਾਲ ਮਿਲੀ? ਹੇ ਕੁਸ਼ਿਕ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਕੀ ਮੇਰੇ ਅਧਿਆਪਕ ਨੇ ਰਾਮ ਦੀ ਆਦਰ-ਸਹਿਤ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਇੱਥੇ ਆਇਆ ਸੀ?” “ਹੇ ਕੁਸ਼ਿਕ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਕੀ ਮੇਰੇ ਅਧਿਆਪਕ ਨੇ, ਸ਼ਾਂਤ ਮਨ ਨਾਲ, ਇੱਥੇ ਆਏ ਰਾਮ ਤੋਂ ਆਦਰ ਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ?” ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਸਾਧੂ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਜੋ ਬੋਲਣ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ, ਨੇ ਸ਼ਤਾਨੰਦ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: “ਹੇ ਸਾਧੂਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਮੈਂ ਕੁਝ ਵੀ ਅਧੂਰਾ ਨਹੀਂ ਛੱਡਿਆ; ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਸਾਧੂ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਰੇਣੂਕਾ ਭਾਰਗਵ ਨਾਲ ਮਿਲੀ ਸੀ।” ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਸ਼ਤਾਨੰਦ, ਜੋ ਚਮਕਦਾਰ ਸੀ, ਰਾਮ ਨਾਲ ਬੋਲਿਆ: “ਤੁਸੀਂ ਧੰਨ ਹੋ, ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ! ਚੰਗੀ ਕਿਸਮਤ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੇ ਆਏ ਹੋ, ਹੇ ਰਾਘਵ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ—ਜੋ ਅਜੈਯ ਤੇ ਮਹਾਨ ਸਾਧੂ ਹੈ—ਇੱਥੇ ਲੈ ਕੇ ਆਇਆ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਜੋ ਅਥਾਹ ਚਮਕ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਬ੍ਰਹਮਰਸ਼ਿ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਕਰਤਬ ਸੋਚ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹਨ, ਤਪ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਹਨ—ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ।” “ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਤੁਹਾਡਾ ਵਧੀਕ ਭਾਗ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਕੋਲ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਰਾਮ, ਕਿਉਂਕਿ ਕੁਸ਼ਿਕ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਜਿਸ ਨੇ ਵੱਡਾ ਤਪ ਕੀਤਾ, ਤੁਹਾਡਾ ਰੱਖਵਾਲਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਸੁਣੋ, ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਸਮਝ ਤੇ ਅਸਲ ਵਾਕਿਆਨੁਸਾਰ, ਮਹਾਨ ਸਾਧੂ ਕੌਸ਼ਿਕ ਦੀ ਕਥਾ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ; ਮੇਰੇ ਪਾਸੋਂ ਸੁਣੋ।” “ਉਹ ਇੱਕ ਧਰਮ-ਅਨੁਕੂਲ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਲੋਕ-ਹਿਤ 'ਤੇ ਨਿਯਤ। ਇੱਕ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਕੁਸ਼ਾ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ; ਕੁਸ਼ਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਤੇ ਉੱਚ ਧਰਮ ਵਾਲਾ ਕੁਸ਼ਨਾਭ। ਕੁਸ਼ਨਾਭ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗਾਧੀ ਸੀ, ਤੇ ਗਾਧੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਮਹਾਨ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਸਾਧੂ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਸੀ।” “ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲ ਰਾਜ ਕੀਤਾ, ਰਾਜਾ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਸਨ ਕੀਤਾ। ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਮਹਾਨ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ, ਤੇ, ਫੌਜ ਦੇ ਹਲਕੇ ਵਿੱਚ, ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ, ਰਾਜਿਆਂ, ਦਰਿਆਵਾਂ, ਤੇ ਵੱਡੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਪਾਰ ਕੀਤੀਆਂ; ਆਸ਼ਰਮਾਂ 'ਤੇ ਜਾ ਕੇ, ਇੱਕ ਆਸ਼ਰਮ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਿਆ।” “ਉਹ ਵਸੀਸ਼ਠ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫੁੱਲਦਾਰ ਬੇਲਾਂ ਤੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਸੀ, ਕਈ ਕਿਸਮ ਦੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਤੇ ਸਿਧਾਂ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਯਾਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਸੀ। ਉੱਥੇ ਦੇਵਤਾ, ਦਾਨਵ, ਗੰਧਰਵ, ਤੇ ਕਿੰਨਰ ਵੀ ਆਉਂਦੇ, ਆਸ਼ਰਮ ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਹਿਰਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਤੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਵਾਲੇ ਸਾਧੂਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਸੀ।” “ਇਹ ਆਸ਼ਰਮ ਬ੍ਰਹਮਰਸ਼ੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸਭਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਸੀ, ਦੇਵਰਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਨਾਲ, ਤੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਨਾਲ, ਜੋ ਤਪ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਵਰਗੇ ਦਿਸਦੇ। ਉੱਥੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਚਮਕਦਾਰ ਸਾਧੂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਰਗੇ, ਕੁਝ ਪਾਣੀ 'ਤੇ, ਕੁਝ ਹਵਾ 'ਤੇ, ਤੇ ਕੁਝ ਗਿਰੇ ਪੱਤਿਆਂ 'ਤੇ ਜੀਵਨ ਕਰਦੇ। ਕੁਝ ਸਾਧੂ ਫਲ ਤੇ ਜੜਾਂ ਖਾਂਦੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ 'ਤੇ ਕਾਬੂ ਰੱਖਦੇ, ਦੋਸ਼ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ 'ਤੇ ਜਿੱਤ ਰੱਖਦੇ, ਵਾਲਖਿਲਿਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਰਤਿ ਜਪ ਤੇ ਯਜਨਾ ਸੀ।” “ਇਹ ਆਸ਼ਰਮ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਵੈਖਾਨਸ ਸਾਧੂਆਂ ਨਾਲ ਵੀ ਸਜਿਆ ਸੀ; ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਜੋ ਜੇਤੂ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸੀ, ਵਸੀਸ਼ਠ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਹੋਰ ਲੋਕ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦਾ ਸੀ।