ਵਾਨਰ ਸੈਨਿਕ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਤੇ ਵੱਡੇ ਰੁੱਖ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਫੜ ਕੇ ਲੰਕਾ ਵੱਲ ਵਧ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਇੱਕੋ ਹੀ ਜੋਸ਼ ਸੀ—ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਲੰਕਾ ਨੂੰ ਚੂਰ-ਚੂਰ ਕਰ ਦੇਣਾ। ਸਾਰੇ ਅਗਵਾਣ ਵਾਨਰਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਨਿਸ਼ਚੈ ਕੀਤਾ: “ਅਸੀਂ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਮੁੱਕਿਆਂ ਨਾਲ ਲੰਕਾ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦੇਵਾਂਗੇ।” ਇਸ ਵੇਲੇ, ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਰਾਮ ਨੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਸੈਨਾਵਾਂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਤਾਰਬੱਧ ਹਨ; ਹੁਣ ਇਸ ਸ਼ੁਕ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇ।” ਰਾਮ ਦੇ ਹੁਕਮ ਤੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੇ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਵਾਨਰ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਉਸ ਦੂਤ ਸ਼ੁਕ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਲੰਕਾ ਵਾਪਸ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਰਾਵਣ ਹੱਸ ਕੇ ਸ਼ੁਕ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ, “ਤੇਰੇ ਪੰਖ ਕਿਉਂ ਚਿੱਟੇ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਹੇ ਹਨ, ਤੇ ਤੂੰ ਐਵੇਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈਂ ਜਿਵੇਂ ਤੇਰੇ ਪੰਖ ਨੋਚ ਲਏ ਗਏ ਹੋਣ?” ਫਿਰ ਉਹ ਆਖਦਾ ਹੈ, “ਕੀ ਤੂੰ ਉਹਨਾਂ ਬਹੁ-ਮੱਤ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿਚ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਆ ਗਿਆ?” ਰਾਜਾ ਦੇ ਡਰ ਅਤੇ ਉਕਸਾਵੇ ਨਾਲ, ਸ਼ੁਕ ਨੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਆਖਦਾ ਹੈ, “ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਕੰਢੇ ਤੇ, ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਸੁਨੇਹਾ ਬਿਲਕੁਲ ਵਧੀਆ, ਨਰਮ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤਭਾਵ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਹੁੰਚਾਇਆ। ਪਰ ਜਦ ਹੀ ਉਹ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲੇ ਵਾਨਰ ਮੈਨੂੰ ਵੇਖ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਮੈਂ ਉੱਛਲਦਾ ਹਾਂ, ਫੜ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ, ਤੇ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮੁੱਕਿਆਂ ਨਾਲ ਮਾਰਦੇ ਹਨ। ਉੱਥੇ ਨਾ ਤਾਂ ਗੱਲ ਕਰਨ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਪੁੱਛਗਿੱਛ; ਪ੍ਰਭੂ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਵਾਨਰ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਗੁੱਸੇ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।” ਫਿਰ ਸ਼ੁਕ ਆਖਦਾ ਹੈ, “ਉਹ ਰਾਮ, ਜੋ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦੇ ਨਾਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਵੀਰਾਧ, ਕਬੰਧ ਅਤੇ ਖਰ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ, ਉਹ ਸੀਤਾ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਮੁੰਦਰ ਉੱਤੇ ਪੁਲ ਬਣਾਕੇ, ਖਾਰਾ ਸਮੁੰਦਰ ਪਾਰ ਕਰਕੇ, ਰਘੁਕੁਲ ਨੰਦਨ ਰਾਮ, ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਧਨੁਸ਼ ਫੜ ਕੇ, ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਭਜਾ ਕੇ ਇੱਥੇ ਆ ਖੜਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਭਾਲੂਆਂ ਤੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਦਲੇ, ਜੋ ਪਹਾੜਾਂ ਤੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਰਗੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਛਾ ਗਏ ਹਨ।” “ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਟੋਲੇ ਤੇ ਵਾਨਰ ਰਾਜਾ ਦੀ ਫੌਜ ਵਿਚ ਕਦੇ ਵੀ ਮਿੱਤਰਤਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ। ਇਸ ਲਈ, ਉਹ ਕਿਲ੍ਹੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ, ਜਲਦੀ ਫੈਸਲਾ ਕਰ ਲੈ—ਜਾਂ ਤੁਰੰਤ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਦੇ ਦੇ, ਜਾਂ ਯੁੱਧ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾ।” ਸ਼ੁਕ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਵਣ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਉਹ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਜਲਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਆਖਦਾ ਹੈ, “ਜੇਕਰ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਗੰਧਰਵ, ਦੈਤ ਵੀ ਮੇਰੇ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜਣ, ਤਾਂ ਵੀ ਮੈਂ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੇਵਾਂਗਾ, ਭਾਵੇਂ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰਾਂ ਦਾ ਡਰ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ।” ਫਿਰ ਰਾਵਣ ਆਖਦਾ ਹੈ, “ਕਦੋਂ ਮੇਰੇ ਤੀਰ ਰਘੁਕੁਲ ਨੰਦਨ ਰਾਮ ਉੱਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟੁੱਟ ਪੈਣਗੇ, ਜਿਵੇਂ ਬਸੰਤ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਮਸਤ ਮਧੁਮੱਖੀਆਂ ਫੁੱਲਦਾਰ ਰੁੱਖ ਉੱਤੇ ਡੁੱਲ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ? ਕਦੋਂ ਮੈਂ ਅੱਗ ਵਰਗੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਸਾੜਾਂਗਾ, ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਖੂਨ ਨਾਲ ਰੰਗ ਦਿਆਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਉਲਕਾਵਾਂ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ? ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮਹਾਨ ਬਲ ਨਾਲ ਘੇਰ ਕੇ ਲੈ ਲਵਾਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਸਾਰੇ ਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਚਮਕ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।” “ਮੇਰੀ ਤੇਜ਼ੀ ਸਮੁੰਦਰ ਵਰਗੀ ਹੈ, ਤੇ ਮੇਰੀ ਤਾਕਤ ਹਵਾ ਵਰਗੀ ਹੈ; ਪਰ ਦਸ਼ਰਥਪੁਤਰ ਰਾਮ ਨੂੰ ਇਹ ਪਤਾ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਰਾਮ ਨੇ ਮੇਰੇ ਤੀਰਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਜਹਿਰੀਲੇ ਸੱਪਾਂ ਵਰਗੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਲੜਨ ਲਈ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਰਘੁਕੁਲ ਨੰਦਨ ਨੂੰ ਹਾਲੇ ਮੇਰੀ ਲੜਾਈ ਦੀ ਵੀਰਤਾ ਦਾ ਪਤਾ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਮੇਰੇ ਧਨੁਸ਼ ਦਾ, ਜੋ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਨੋਕ ਨਾਲ ਵਾਜਾ ਵਾਂਗ ਵੱਜਦਾ ਹੈ।” “ਜਦ ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਭਿਆਨਕ, ਗੱਜਦਾ ਹੋਇਆ ਧਨੁਸ਼ ਵੱਜਾਵਾਂਗਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਦੁਖੀ ਹੋਏਆਂ ਦੀ ਚੀਖਾਂ, ਲੋਹੇ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਝੰਕਾਰ ਤੇ ਮਹਾਂਨਦੀ ਵਾਂਗ ਵਗਣ ਵਾਲੀ ਹੋਵੇਗੀ, ਤਾਂ ਕੋਈ ਵੀ, ਨਾ ਇੰਦਰ ਜੋ ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਵਰੁਣ, ਨਾ ਅੱਗ ਵਾਲਾ ਯਮ, ਨਾ ਹੀ ਕੁਬੇਰ, ਮੈਨੂੰ ਮਹਾਂ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਰੋਕ ਸਕਦੇ ਹਨ।” ਹੁਣ, ਸੁਣੋ ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਯੁੱਧ ਕਾਂਡ ਦੀ ਪঁਚਵੀ ਸర్గਾ। ਜਦ ਰਾਮ, ਦਸ਼ਰਥਪੁਤਰ, ਆਪਣੀ ਸੈਨਾਵਾਂ ਸਮੇਤ ਸਮੁੰਦਰ ਪਾਰ ਕਰ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਮਹਾਨ ਰਾਵਣ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਸ਼ੁਕ ਤੇ ਸਰਣ ਨੂੰ ਆਖਿਆ। ਰਾਵਣ ਆਖਦਾ ਹੈ, “ਰਾਮ ਨੇ ਪੂਰੇ, ਅਟੱਲ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਵਾਨਰ ਫੌਜ ਨਾਲ ਪਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ; ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਸਮੁੰਦਰ ਉੱਤੇ ਪੁਲ ਬਣਾਉਣਾ ਅਣਸੁਣਿਆ ਹੈ। ਮੈਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਸੀ ਕਿ ਸਮੁੰਦਰ ਉੱਤੇ ਪੁਲ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਹੁਣ ਜ਼ਰੂਰ ਮੈਨੂੰ ਵਾਨਰ ਸੈਨਾ ਦੀ ਤਾਕਤ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।” “ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਚੁਪਚਾਪ ਵਾਨਰ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਘੁੱਸੋ, ਤੇ ਪਤਾ ਲਗਾਓ ਕਿ ਉਹਦੀ ਗਿਣਤੀ, ਤਾਕਤ, ਤੇ ਕੌਣ-ਕੌਣ ਅਗਵਾਣ ਹਨ। ਇਹ ਵੀ ਪਤਾ ਲਗਾਓ ਕਿ ਰਾਮ ਤੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦੇ ਕੌਣ ਮਸ਼ਵਰੇਵਾਲੇ ਹਨ, ਕੌਣ ਅੱਗੇ ਵਧ ਰਹੇ ਹਨ, ਤੇ ਕੌਣ ਵਾਨਰਾਂ ਵਿਚ ਮਹਾਨ ਵੀਰ ਹਨ। ਸਮੁੰਦਰ ਉੱਤੇ ਪੁਲ ਕਿਵੇਂ ਬਣਿਆ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਵਾਨਰ ਕਿੱਥੇ-ਕਿੱਥੇ ਡੇਰੇ ਲਾਏ ਹੋਏ ਹਨ—ਇਹ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣੋ।” “ਰਾਮ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚੈ, ਉਸ ਦੀ ਤਾਕਤ, ਉਸਦੇ ਹਥਿਆਰ, ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੀ ਵੀਰਤਾ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਤਾ ਲਗਾ ਕੇ ਜਲਦੀ ਵਾਪਸ ਆਓ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਵਾਨਰਾਂ ਦਾ ਸੈਨਾਪਤੀ ਕੌਣ ਹੈ? ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਜਾਣਕਾਰੀਆਂ ਲੈ ਆਉਣੀਆਂ ਹਨ।” ਰਾਵਣ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੁਕਮਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਦੋਵੇਂ ਰਾਖਸ਼ਸ, ਸ਼ੁਕ ਤੇ ਸਰਣ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵੀਰ ਸਨ, ਵਾਨਰ ਰੂਪ ਵਿਚ ਵਧੇ ਤੇ ਵਾਨਰ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਘੁਸ ਗਏ। ਪਰ ਉਹ ਸ਼ੁਕ ਤੇ ਸਰਣ, ਉਸ ਵਾਨਰ ਫੌਜ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਲਾ ਸਕੇ, ਜੋ ਅਣਮਾਪ ਤੇ ਦਰਾਉਣੀ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਫੌਜ ਨੂੰ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਤੇ, ਝਰਨਿਆਂ ਕੋਲ, ਗੁਫਾਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੰਢਿਆਂ ਤੇ, ਜੰਗਲਾਂ ਤੇ ਬਾਗਾਂ ਵਿੱਚ, ਪਾਰ ਕਰ ਰਹੀ, ਪਾਰ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਅਤੇ ਹਰ ਥਾਂ ਪਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਵੇਖਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਮਹਾਨ ਫੌਜ ਨੂੰ, ਜੋ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਤੇ ਟਿਕ ਰਹੀ ਸੀ, ਡਰਾਉਣੀ ਗੱਜਣੀ ਤੇ ਅਟੱਲ, ਬਿਲਕੁਲ ਸਮੁੰਦਰ ਵਰਗੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ, ਵੇਖਿਆ। ਇਥੇ, ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੇ ਉਹ ਦੋਵੇਂ, ਜੋ ਲੁਕਦੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਵੇਖ ਲਏ ਤੇ ਫੜ ਲਿਆ। ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਾਮ ਕੋਲ ਲਿਆ ਗਿਆ ਤੇ ਆਖਿਆ, “ਇਹ ਦੋਵੇਂ, ਸ਼ੁਕ ਤੇ ਸਰਣ, ਰਾਖਸ਼ਸ ਰਾਜਾ ਦੇ ਮੰਤਰੀ ਹਨ, ਜੋ ਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਗੁਪਤਚਰ ਬਣ ਕੇ ਆਏ ਹਨ, ਹੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁ ਨਗਰਾਂ ਦੇ ਜੇਤੂ।” ਰਾਮ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਡਰ ਗਏ, ਜੀਵਨ ਦੀ ਆਸ ਛੱਡ ਬੈਠੇ; ਉਹ ਡਰੇ ਹੋਏ, ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਵਿਨਤੀ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਆਖਦੇ ਹਨ...