ਅੱਜ ਮੇਰੇ ਯਜਨ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲ ਗਿਆ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਮਹਾਨ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਧਨਿਆ ਤੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਲਈ ਇਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਿਸ਼ੀ ਆਪ ਆਏ ਹਨ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਤੁਸੀਂ ਹੋਰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਯਜਨ-ਸਥਲ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚੇ ਹੋ; ਗਿਆਨੀ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਸੰਸਕਾਰ ਬਾਰ੍ਹ ਦਿਨ ਚੱਲਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਕੌਸ਼ਿਕ, ਤੁਸੀਂ ਉਹ ਦੇਵਤੇ ਵੇਖੋ ਜੋ ਆਪਣਾ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ ਵਰਗੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਰਾਜੇ ਨੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਕਿਹਾ। ਫਿਰ ਰਾਜਾ ਜਨਕ ਨੇ ਵੱਡੀ ਸ਼ਰਧਾ ਅਤੇ ਜੋੜੇ ਹੋਏ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਆਦਰਪੂਰਵਕ ਪੁੱਛਿਆ, “ਅਪਾਰ ਮੰਗਲ ਹੋਵੇ! ਇਹ ਦੋ ਜਵਾਨ ਕੌਣ ਹਨ, ਜੋ ਸ਼ਕਤੀ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਰਗੇ ਹਨ? ਇਹ ਦੋ ਨਾਇਕ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਾਲ ਹਾਥੀਆਂ ਵਰਗੀ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ੇਰਾਂ ਅਤੇ ਸਾਂਡਾਂ ਨੂੰ ਸਮਾਨ ਹਨ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਕਮਲ-ਨੈਤਰ ਵਾਲੇ, ਤਲਵਾਰਾਂ, ਤੂਣੀਰ ਅਤੇ ਧਨੁਸ਼ ਧਾਰੇ ਹੋਏ ਹਨ; ਸੋਹਣੇ ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਕુમਾਰਾਂ ਵਾਂਗ, ਜਵਾਨੀ ਦੀ ਦਹਲੀਜ਼ ਉੱਤੇ ਖੜੇ ਹਨ। ਇਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜਿਵੇਂ ਅਚਾਨਕ ਆ ਗਏ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਲੋਕ ਤੋਂ ਅਮਰ ਹੋ ਕੇ ਆਏ ਹੋਣ; ਇਹ ਇੱਥੇ ਪੈਦਲ ਕਿਵੇਂ ਆਏ, ਕਿਸ ਲਈ ਆਏ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਹ ਕਿਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ? ਇਹ ਮਹਾਨ ਸ਼ਸਤ੍ਰਧਾਰੀ ਨਾਇਕ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਕਿਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ? ਇਹ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਜਾ ਰਹੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਤੇ ਸੂਰਜ ਅਕਾਸ਼ ਨੂੰ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਰੂਪ, ਚਾਲ ਤੇ ਹਾਵਭਾਵ ਵਿੱਚ ਇਕ ਜਿਹੇ ਹਨ; ਕਾਂਵਾਂ ਦੇ ਪਰਾਂ ਵਰਗੇ ਕੇਸ਼ ਹਨ, ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਇਹਨਾਂ ਬਾਰੇ ਸੱਚ ਦੱਸੋ।” ਜਦੋਂ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਜਨਕ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਆਖੀਆਂ, ਤਾਂ ਅਤਿ ਵਿਸ਼ਾਲ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ।” ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਇਹ ਸਿਧਾਸ਼੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਰਹੇ, ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕੀਤਾ, ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਇੱਥੇ ਪਹੁੰਚੇ, ਵਿਸ਼ਾਲਾ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਹਲਿਆ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ, ਉਸ ਦਾ ਗੌਤਮ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ, ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਮਹਾਨ ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਪਰਖ ਲਈ ਆਉਣ ਬਾਰੇ ਵੀ ਦੱਸਿਆ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਵਿਰਲਾ ਕਥਾ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਉੱਚ ਕੁਲ ਵਾਲੇ ਜਨਕ ਨੂੰ ਸੁਣਾਈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਚੁੱਪ ਕਰ ਗਏ। ਹੁਣ, ਤੁਸੀਂ ਮਹਾਨ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਬਾਲ ਕਾਂਡ ਦੀ ਇਕਵੰਜੀ ਸਰਗਾ ਸੁਣੋ। ਜਦੋਂ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੀਆਂ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸ਼ਤਾਨੰਦ ਨੇ ਸੁਣੀਆਂ, ਜੋ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਅਚੰਭੇ ਤੇ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ। ਗੌਤਮ ਦੇ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ, ਸ਼ਤਾਨੰਦ, ਜੋ ਤਪ ਦੇ ਜਲਾਲ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਰਹੇ ਸਨ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਏ। ਜਦੋਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਦੋਵੇਂ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਨੂੰ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਬੈਠਿਆ ਦੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਸ਼ਤਾਨੰਦ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਆਦਰ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ, “ਹੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸ਼ੇਰ, ਕੀ ਮੇਰੀ ਮਾਂ, ਜੋ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਦੀ ਰਹੀ, ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ ਸੀ? ਕੀ ਮੇਰੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮਾਂ, ਜਿਸ ਦਾ ਤੇਜ ਪ੍ਰਚੰਡ ਹੈ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਦੇ ਫਲ-ਫੂਲ ਦੇ ਨਾਲ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਰਗਾ ਆਦਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ? ਕੀ ਰਾਮ ਨੂੰ ਉਹ ਪੁਰਾਣਾ ਘਟਨਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ, ਜੋ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਨੇ ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਭੋਗੀ ਸੀ? ਹੇ ਕੌਸ਼ਿਕ, ਕੀ ਮੇਰੀ ਮਾਂ, ਜੋ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਹੈ, ਰਾਮ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ, ਨਾਲ ਮਿਲ ਗਈ ਸੀ? ਹੇ ਕੁਸ਼ਿਕ ਨੰਦਨ, ਕੀ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਰਾਮ ਦੀ ਆਦਰ-ਸੱਤਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਇੱਥੇ ਆਏ ਅਤੇ ਆਦਰ ਪਾਏ? ਕੀ ਮੇਰੇ ਅਚਾਰਯ ਨੇ ਸ਼ਾਂਤ ਮਨ ਨਾਲ ਰਾਮ, ਜੋ ਇੱਥੇ ਆਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਆਦਰ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ?” ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਬੋਧੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਜੋ ਵਚਨ ਦੇ ਕੁਸ਼ਲ ਹਨ, ਨੇ ਸ਼ਤਾਨੰਦ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਹੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਮੇਰੇ ਵਲੋਂ ਕੁਝ ਵੀ ਅਧੂਰਾ ਨਹੀਂ ਛੱਡਿਆ ਗਿਆ; ਜਿਵੇਂ ਰੇਣੁਕਾ ਭਾਰਗਵ ਨਾਲ ਮਿਲੀ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਰਿਸ਼ੀ-ਪਤਨੀ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਗਈ।” ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੀਆਂ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਸ਼ਤਾਨੰਦ, ਜੋ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸਨ, ਰਾਮ ਵੱਲ ਮੁੜੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਤੁਸੀਂ ਧਨਿਆ ਹੋ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਹੋ! ਭਾਗਾਂ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੇ ਆਏ ਹੋ, ਹੇ ਰਾਘਵ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਜਿਹੜੇ ਅਪਰਾਜਿਤ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਹਨ, ਉਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਆਏ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਅਤੁੱਲ ਹੈ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀ ਹਨ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰਤਬ ਸੋਚ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਉੱਚਤਮ ਅਵਸਥਾ ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ। ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਵਰਗਾ ਕੋਈ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਕੁਸ਼ਿਕ ਨੰਦਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਹਾਨ ਤਪ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ ਰਖਵਾਲੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਮੇਰੀਆਂ ਸਮਝ ਅਤੇ ਯੋਗਤਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਹਾਨ ਕੌਸ਼ਿਕ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਕਥਾ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਧਰਮਾਤਮਾ ਅਤੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ ਰਾਜੇ ਰਹੇ, ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਪਾਰੰਗਤ, ਤੇ ਪ੍ਰਜਾ ਦੇ ਹਿੱਤ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ। ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਕੁਸ਼ ਨਾਮਕ ਰਾਜੇ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਕੁਸ਼ਨਾਭਾ ਮਹਾਨ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਪਰਮ ਧਰਮਾਤਮਾ ਸਨ। ਕੁਸ਼ਨਾਭਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਗਾਧੀ ਵੱਡੀ ਖਿਆਤੀ ਵਾਲੇ ਹੋਏ, ਤੇ ਗਾਧੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਮਹਾਨ ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਹੋਏ। ਇਹ ਮਹਾਨ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਇੱਕ ਵਾਰ, ਇਹ ਮਹਾਨ ਤੇ ਉਜਲੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਫੌਜ ਦੇ ਦਲਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ, ਰਾਜਿਆਂ, ਦਰਿਆਵਾਂ, ਮਹਾਨ ਪਹਾੜਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਈ ਆਸ਼੍ਰਮਾਂ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਇੱਕ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚੇ। ਉਹ ਵਸੀਸ਼ਠ ਦੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਆਏ, ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫੁੱਲਦਾਰ ਲਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਈ ਕਿਸਮ ਦੇ ਜਾਨਵਰ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਸਿਧ ਅਤੇ ਚਰਣ ਲਗਾਤਾਰ ਆਉਂਦੇ ਸਨ। ਇਹ ਆਸ਼੍ਰਮ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਦਾਨਵਾਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ ਅਤੇ ਕਿਨਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਸ਼ਾਂਤ ਸੀ, ਹਰਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਦੋਹਾਂ ਵਾਰ ਪੜ੍ਹਨ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਨਾਲ ਰੌਣਕ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਇੱਥੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸਭਾਵਾਂ ਲੱਗਦੀਆਂ, ਦੇਵਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਰਹਿੰਦੇ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਜੋ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸਨ, ਅੱਗ ਵਰਗੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸਨ। ਇਹ ਆਸ਼੍ਰਮ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਰਹਿੰਦਾ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਰਗੇ ਲੱਗਦੇ; ਕੁਝ ਪਾਣੀ ਤੇ, ਕੁਝ ਹਵਾ ਤੇ, ਕੁਝ ਕੇਵਲ ਡਿੱਗੇ ਪੱਤਿਆਂ ਤੇ ਜੀਊਂਦੇ। ਕੁਝ ਰਿਸ਼ੀ ਫਲ ਤੇ ਜੜੀਆਂ ਖਾਂਦੇ, ਆਪਣੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਤੇ ਵਿਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ, ਵਾਲਖਿਲਯਾ ਆਦਿ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਜਪ ਤੇ ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਨਕ ਦੇ ਯਜਨ-ਸਥਲ ਤੇ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੀ ਆਮਦ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਹਾਨ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਭਰੀ ਕਥਾ ਸੁਣਾਈ ਗਈ।