ਜਦੋਂ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਜੀ ਦੇ ਪਹੁੰਚਣ ਦੀ ਸੁਣਾਈ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਤਾਂ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਜਾ ਜਨਕ, ਆਪਣੇ ਮੁੱਖ ਪੁਰੋਹਿਤ ਸ਼ਤਾਨੰਦ ਨੂੰ ਅਗੇ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਗਵਾਨੀ ਲਈ ਤੁਰ ਪਿਆ। ਉੱਥੇ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਹੋਰ ਯਜਮਾਨ ਪੁਰੋਹਿਤ ਵੀ, ਜਲਦੀ ਨਾਲ ਹੋਮ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਲੈ ਕੇ, ਬੜੀ ਆਦਰ-ਸੱਤਕਾਰ ਨਾਲ ਬਾਹਰ ਆਏ। ਰਾਜਾ ਜਨਕ ਨੇ, ਧਰਮ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਜੀ ਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਭੇਟ ਭੇਟ ਕੀਤੀ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਜੀ ਨੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਜਨਕ ਤੋਂ ਇਹ ਆਦਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਖੈਰੀਅਤ ਅਤੇ ਯਜਨ ਦੀ ਨਿਰਵਿਘਨਤਾ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ। ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਥੇ ਮੌਜੂਦ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਅਤੇ ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ ਦੀ ਭੀ ਖੈਰੀਅਤ ਪੁੱਛੀ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਯਥਾਯੋਗ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ ਬੜੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਸਭ ਨਾਲ ਮਿਲੇ। ਫਿਰ ਰਾਜਾ ਜਨਕ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਹੋਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਜਨਕ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਲਈ ਨਿਰਧਾਰਤ ਆਸਨ ਤੇ ਬੈਠ ਗਏ। ਪੁਰੋਹਿਤ, ਹੋਰ ਯਜਮਾਨ ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਸਲਾਹਕਾਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਸਭ ਯਥਾ-ਸਥਾਨ ਬੈਠ ਗਏ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਜੀ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਜਨਕ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਅੱਜ ਮੇਰੇ ਯਜਨ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਕਰਕੇ ਪੂਰੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਅੱਜ ਮੈਂ ਯਜਨ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਧੰਨ ਅਤੇ ਧੰਨਵਾਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਐਸਾ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆਏ ਹਨ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਤੁਸੀਂ ਹੋਰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਇਸ ਯਜਨ-ਮੰਡਪ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚੇ ਹੋ। ਗਿਆਨੀਆਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸੰਕਲਪ ਦੇ ਬਾਰਾਂ ਦਿਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਕੌਸ਼ਿਕ, ਤੁਸੀਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰੋ, ਜੋ ਆਪਣਾ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਆਉਣਗੇ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ ਚਿਹਰੇ ਨਾਲ, ਮੁੜ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਬੜੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਧੰਨ ਹੋਵੋ! ਇਹ ਦੋ ਜਵਾਨ ਕੌਣ ਹਨ, ਜੋ ਬਹਾਦਰੀ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਰਗੇ ਹਨ?" "ਇਹ ਦੋ ਨੌਜਵਾਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਾਲ ਹਾਥੀਆਂ ਵਰਗੀ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ੇਰਾਂ ਅਤੇ ਬਲਦਾਂ ਵਰਗੇ ਦਿਖਦੇ ਹਨ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਅਤੇ ਕਮਲ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਹਥਿਆਰ, ਤਰਕਸ਼ ਤੇ ਧਨੁਸ਼ ਲਏ ਹੋਏ ਹਨ; ਸੋਹਣੇ ਅਸ਼ਵਿਨੀਕੁਮਾਰਾਂ ਵਾਂਗ, ਜਵਾਨੀ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ 'ਤੇ ਖੜੇ ਹਨ।" ਜਨਕ ਨੇ ਅੱਗੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਇਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜਿਵੇਂ ਅਚਾਨਕ ਆ ਗਏ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਲੋਕ ਤੋਂ ਅਮਰ ਹੋ ਕੇ ਆਏ ਹੋਣ। ਇਹ ਇੱਥੇ ਪੈਦਲ ਕਿਵੇਂ ਆਏ ਹਨ, ਕਿਹੜੇ ਕਾਰਜ ਲਈ, ਅਤੇ ਇਹ ਕਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ?" "ਇਹ ਬਹਾਦਰ, ਉੱਤਮ ਹਥਿਆਰਾਂ ਵਾਲੇ, ਕਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ? ਇਹ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਐਸੇ ਸੋਭਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਤੇ ਸੂਰਜ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ। ਦੋਵੇਂ ਰੂਪ, ਚਾਲ ਤੇ ਹਾਵ-ਭਾਵ ਵਿੱਚ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਵਰਗੇ ਹਨ; ਕਾਲੇ ਕਾਂਵਾਂ ਦੀਆਂ ਪੰਖੀਆਂ ਵਰਗੇ ਵਾਲਾਂ ਵਾਲੇ, ਮੈਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਸੱਚ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।" ਜਦੋਂ ਮਹਾਨ ਜਨਕ ਨੇ ਇਹ ਬਚਨ ਆਖੇ, ਤਾਂ ਅਤੁੱਲ ਰਿਸ਼ੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ।" ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਇਹ ਸਿੱਧਾਸ਼੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਰਹੇ, ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕੀਤਾ, ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਆਏ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ। ਉਸ ਨੇ ਅਹਲਿਆ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੌਤਮ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ, ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਲਈ ਇੱਥੇ ਆਉਣ ਦੀ ਗੱਲ ਵੀ ਦੱਸੀ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਿਸ਼ੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਉੱਚ ਕੂਲ ਵਾਲੇ ਜਨਕ ਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸਿਆ, ਫਿਰ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ। ਹੁਣ, ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਬਾਲਕਾਂਡ ਵਿੱਚ ਇਕਵੰਜਾ ਸਰਗ ਸੁਣੋ। ਜਦੋਂ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਜੀ ਦੇ ਗਿਆਨਪੂਰਨ ਬਚਨ ਸ਼ਤਾਨੰਦ ਨੇ ਸੁਣੇ, ਜੋ ਤੇਜ ਅਤੇ ਤਪਸਿਆ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਰੋਮਾਂਚ ਖੜੇ ਹੋ ਗਏ। ਗੌਤਮ ਦੇ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ਤਾਨੰਦ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਤਪ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ ਸਨ, ਸਿਰਫ਼ ਰਾਮ ਜੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਹੀ ਅਦਭੁਤਤਾ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ। ਜਦੋਂ ਸ਼ਤਾਨੰਦ ਨੇ ਦੋਵੇਂ ਕੁਮਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸੁਖੀ ਆਸਨ ਤੇ ਬੈਠਿਆ ਦੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਜੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਬੋਲੇ, "ਹੇ ਰਿਸ਼ੀਵਰ, ਕੀ ਮੇਰੀ ਮਾਤਾ, ਜੋ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤਕ ਤਪ ਕਰਦੀ ਰਹੀ, ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ ਸੀ? ਕੀ ਮੇਰੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮਾਤਾ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਤੇਜਸਵੀ ਹੈ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਦੀਆਂ ਭੇਟਾਂ ਨਾਲ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਜਿਹੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਸੀ?" "ਕੀ ਰਾਮ ਨੂੰ ਉਹ ਪੁਰਾਣੀ ਘਟਨਾ ਦੱਸੀ ਗਈ ਸੀ, ਜੋ ਮੇਰੀ ਮਾਤਾ ਨੇ ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਸਹੀ ਸੀ? ਹੇ ਕੌਸ਼ਿਕ, ਕੀ ਮੇਰੀ ਮਾਂ, ਜੋ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਹੈ, ਰਾਮ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੇਰੇ ਅਚਾਰਯ ਜੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਗਈ ਸੀ? ਹੇ ਕੌਸ਼ਿਕ ਪੁੱਤਰ, ਕੀ ਮੇਰੇ ਅਚਾਰਯ ਨੇ, ਜੋ ਇੱਥੇ ਆਏ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਦਰ ਦਿੱਤਾ? ਕੀ ਮੇਰੇ ਅਚਾਰਯ ਨੇ, ਸ਼ਾਂਤ ਮਨ ਨਾਲ, ਇੱਥੇ ਆਏ ਰਾਮ ਤੋਂ ਆਦਰ ਅਤੇ ਅਭਿਵਾਦਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ?" ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਜੋ ਬੋਲਣ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸਨ, ਸ਼ਤਾਨੰਦ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਹੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਮੇਰੇ ਵਲੋਂ ਕੁਝ ਵੀ ਬਾਕੀ ਨਹੀਂ ਛੱਡਿਆ ਗਿਆ। ਅਹਲਿਆ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨਾਲ, ਬਿਲਕੁਲ ਐਸੇ ਹੀ ਮਿਲੀ ਜਿਵੇਂ ਰੇਣੁਕਾ ਭਾਰਗਵ ਨਾਲ ਮਿਲੀ ਸੀ।" ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਇਹ ਗਿਆਨਪੂਰਨ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਤੇਜਸਵੀ ਸ਼ਤਾਨੰਦ ਨੇ ਰਾਮ ਜੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ, "ਤੁਹਾਡਾ ਸਵਾਗਤ ਹੈ, ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ! ਭਾਗਾਂ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੇ ਆਏ ਹੋ, ਹੇ ਰਾਘਵ, ਅਤੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇੱਥੇ ਅਣਜਿੱਤ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਲੈ ਕੇ ਆਏ ਹਨ।" "ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਜੋ ਅਤੁੱਲ ਚਮਕ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰਮ ਅਕਲਪਣੀਯ ਹਨ, ਜੋ ਤਪ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ ਹਨ—ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਹਾਨ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ। ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਤੁਸੀਂ ਰਾਮੋ ਸਭ ਤੋਂ ਧੰਨ ਹੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਕੌਸ਼ਿਕ ਪੁੱਤਰ, ਜਿਸ ਨੇ ਮਹਾਨ ਤਪ ਕੀਤਾ, ਤੁਹਾਡਾ ਰੱਖਿਆ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।" "ਹੁਣ ਮੇਰੀ ਸਮਝ ਅਨੁਸਾਰ ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਯਥਾਰਥ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਕੌਸ਼ਿਕ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹਾਂ; ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ।" "ਉਹ ਧਰਮਾਤਮਾ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ, ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੀਂ, ਅਤੇ ਲੋਕ-ਕਲਿਆਣ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ। ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਕੁਸ਼ ਨਾਮਕ ਇਕ ਰਾਜਾ ਹੋਇਆ, ਉਸਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਉੱਚ ਧਰਮ ਵਾਲਾ ਕੁਸ਼ਨਾਭ। ਕੁਸ਼ਨਾਭ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗਾਧੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਗਾਧੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਮਹਾਨ ਤੇਜਸਵੀ ਰਿਸ਼ੀ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਸੀ।